Kiedy przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy?

16 września 2020
hello world!

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie, którą uznano za całkowicie lub częściowo niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej z powodu stanu zdrowia. 

Rodzaje rent – stałe i okresowe

W polskim prawie wyróżniamy kilka rodzajów rent. Przede wszystkim należy odróżnić renty stałe od okresowych. Renta stała przysługuje ubezpieczonemu, którego niezdolność do pracy uznano za trwałą. Kiedy z kolei przysługuje renta okresowa? Przysługuje, gdy niezdolność do pracy ma charakter czasowy. Organ rentowy, w swojej decyzji, określa natomiast okres przyznawania renty. Po upływie tego okresu ubezpieczony może jednak wystąpić do ZUS z wnioskiem o przedłużenie prawa do renty na dalszy okres. Ewentualne kolejne prawo do renty zależy od wyniku ustaleń zawartych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej.

Całkowita i częściowa niezdolność do pracy

Na początku należałoby wyjaśnić pojęcie – "niezdolność do pracy". Za niezdolną do pracy uważa się osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej. Stało się to natomiast z powodu naruszenia sprawności organizmu. Osoba taka nie rokuje też odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast za częściowo niezdolną do pracy uznaje się osobę, która utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z posiadanym przez nią poziomem kwalifikacji. W przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Renta z tytułu niezdolności do pracy - przyznanie renty

Podstawowym warunkiem uzyskania renty jest wystąpienie całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu. Przy czym występuje też brak rokowań odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami niezdolność do pracy orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat. Chyba że według wiedzy medycznej brak jest rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu. W takich przypadkach niezdolność do pracy orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat.

Co więcej, jeżeli osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego (tj. 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny), w przypadku dalszego stwierdzenia niezdolności do pracy, orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia osiągnięcia tego wieku.

Natomiast osobom, które osiągnęły wiek emerytalny, emeryturę przyznaje się z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy. Stanowi o tym art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Emerytura przyznawana jest od dnia osiągnięcia przez rencistę wieku uprawniającego do emerytury. Wysokość tak przyznanej emerytury nie może być jednak niższa od pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy.

Warunki nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy

Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, jeśli spełnia łącznie 3 warunki. Ubezpieczony musi zatem:

  • zostać uznany za niezdolnego do pracy,
  • mieć wymagany (stosowny do wieku, w którym powstała niezdolność do pracy) okres składkowy i nieskładkowy,
  • udowodnić, że niezdolność do pracy powstała w okresach ściśle określonych w ustawie, np. w okresie ubezpieczenia, zatrudnienia, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego lub opiekuńczego) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Wymóg powstania niezdolności do pracy w określonym ustawą emerytalną czasie nie obowiązuje w stosunku do osoby, która spełnia łącznie następujące warunki:

  • osobę tę uznano za całkowicie niezdolną do pracy,
  • spełnia warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, oraz
  • legitymuje się co najmniej 20-letnim (w przypadku kobiety) i 25-letnim (w przypadku mężczyzny) okresem składkowym i nieskładkowym.

Staż uprawniający do renty z tytułu niezdolności do pracy

Okres składkowy i nieskładkowy wymagany do przyznania renty zależy od wieku osoby, w jakim powstała niezdolność do pracy. Okres ten wynosi:

  • 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
  • 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
  • 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
  • 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
  • 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Co istotne, warunek wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego nie jest wymagany od ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy z powodu skutków wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Natomiast okres wymaganych 5 lat w odniesieniu do osób, u których niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30. roku życia, musi przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przypadającego przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.

Warunku dotyczącego posiadania pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w ciągu dziesięciolecia poprzedzającego dzień zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy lub dzień powstania niezdolności do pracy nie muszą jednak spełnić osoby, które udowodnią określony okres składkowy. Wynosi on co najmniej 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn. Osoby te muszą zostać przy tym uznane za całkowicie niezdolne do pracy. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy nie ma w tym przypadku znaczenia. 

Co, jeśli ubezpieczony nie spełnia wymaganego okresu składowego i nieskładkowego?

Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, uzależnionego od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy, warunek posiadania tego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Przeczytaj również:
Czym jest okres zasiłkowy, czyli jak poprawnie ustalić okres pobierania świadczeń z tytułu niezdolności do pracy

chevron-down
Copy link