Odprawa rentowa i emerytalna

8 grudnia 2020
hello world!

Odprawa emerytalna i rentowa ma charakter świadczenia socjalnego. Jej celem jest ułatwienie pracownikowi przystosowania się do nowych warunków związanych z przejściem na emeryturę lub rentę.

Odprawy te są świadczeniami powszechnymi, ustawowo gwarantowanymi. Ich wysokość odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę pracownika i jest niezależna od posiadanego przez uprawnionego stażu zatrudnienia. Każdy pracownik powinien otrzymać ją raz w życiu. Nastąpi to w momencie, gdy straci swój status pracowniczy w związku z przejściem na rentę lub emeryturę. 

Przeczytaj również: Odprawa pracownicza – komu przysługuje i w jakiej wysokości?

Odprawa emerytalna i rentowa – to samo świadczenie?

Odprawy te nie są jednorodne – nie dość, że ustawodawca wyróżnia odprawę emerytalną i rentową, to jeszcze ich świadczenie może wynikać z różnych podstaw prawnych (kodeksu pracy, aktów prawa zakładowego, pragmatyk służbowych). W orzecznictwie utrwalony jest pogląd negujący „podwójne” właściwości takiej odprawy. Istnieje tylko jedna odprawa (emerytalno-rentowa) – tak też: Sąd Najwyższy w uchwale z 18 marca 2010 r., sygn. II PZP 1/10. Mimo to oczywistym jest, że między odprawą rentową i emerytalną występują pewne różnice. Dotyczą one np. zakresu przesłanek prowadzących do jej nabycia.

Zasady nabycia odprawy pieniężnej

Zgodnie z art. 92(1) § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 z późn. zm., dalej również jako „k.p.”) pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

Przepis wskazuje więc na trzy zdarzenia:

  1. spełnienie warunków do renty lub emerytury,
  2. ustanie stosunku pracy,
  3. przejście na rentę lub emeryturę. 

Należy jednak zwrócić uwagę, że – zgodnie z treścią przepisu – konieczność wystąpienia „związku” zastrzeżono tylko między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę. Analogicznego łącznika nie użyto co do relacji zachodzącej między spełnieniem warunków do świadczenia z ubezpieczenia społecznego a zakończeniem więzi pracowniczej. Nie ma wątpliwości, że zasadnicze znaczenie ma ustanie zatrudnienia pracowniczego. To względem niego należy oceniać spełnienie warunków i nabycie prawa do renty lub emerytury (wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2000 r., sygn. I PKN 700/99).

Odprawa rentowa i emerytalna – jakie warunki należy spełnić?

Przejście na emeryturę (rentę) oznacza utratę statusu pracownika w zamian za uzyskanie statusu emeryta (rencisty). Pojęciowo i funkcjonalnie przejście na emeryturę (rentę) jest związane z ustaniem stosunku pracy. Pracownik pobierający emeryturę (rentę) w czasie trwania stosunku pracy przechodzi na jedno z tych świadczeń wówczas, gdy ustaje jego stosunek pracy. Przykładowo w odniesieniu do nauczycieli taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 25 stycznia 2002 r., sygn. III ZP 24/01, a wcześniej w wyroku z 6 czerwca 2000 r., sygn. I PKN 700/99 dotyczącym pracowników urzędów państwowych.

Podkreślenia wymaga jednak fakt, że do nabycia prawa do odprawy emerytalnej i rentowej nie jest konieczne, aby rozwiązano stosunek pracy z powodu przejścia pracownika na rentę lub emeryturę. Przyczyna nie ma wpływu na prawo do tej odprawy. Przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1999 r. (sygn. I PKN 174/99) stwierdził, że przepis art. 92(1) § 1 k.p. wiąże prawo do odprawy emerytalnej z ustaniem, nie zaś z rozwiązaniem stosunku pracy.

Wygaśnięcie stosunku pracy wskutek upływu czasu, na jaki zawarto umowę o pracę, nie wyklucza jego związku z przejściem na emeryturę. Wystarczy w tym zakresie związek czasowy, tj. przejście na emeryturę lub rentę bezpośrednio po ustaniu stosunku pracy. Związek ten jest zachowany także wtedy, gdy pracownik przechodzi na rentę lub emeryturę w pewnym okresie po ustaniu stosunku pracy. Następuje to jednak bezpośrednio po okresie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego, zapoczątkowanego jeszcze w czasie trwania stosunku pracy. Przykładem może być uchwała Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2000 r. (sygn. III ZP 18/99).

Wysokość odprawy

Odprawa, o której mowa w art. 92(1) § 1 k.p., przysługuje wszystkim pracownikom w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Wysokość tego wynagrodzenia ustala się tak jak ekwiwalent pieniężny za urlop. Stanowi o tym wprost § 2 ust. 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 927). Przepisy szczególne odnoszące się do różnych grup zawodowych oraz układy zbiorowe pracy mogą jednak ustalać wyższą odprawę.

Ponowne nabycie prawa do odprawy

Zgodnie z art. 92(1) § 2 k.p. pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Po rozważeniu kwestii ponownego nabycia prawa do odprawy Sąd Najwyższy w uchwale z 18 marca 2010 r. (sygn. II PZP 1/10) stwierdził, że otrzymanie przez pracownika odprawy z tytułu przejścia na rentę z powodu niezdolności do pracy wyklucza nabycie przez tego pracownika prawa do kolejnej odprawy z tytułu przejścia na emeryturę lub prawa do odprawy uzupełniającej, stanowiącej różnicę wysokości odprawy emerytalnej i wysokości otrzymanej odprawy rentowej. W uzasadnieniu wskazano, że ustalone orzecznictwo przyjmuje jednorazowy charakter tej odprawy w tym znaczeniu, że jej pobranie przez pracownika na podstawie jednego z wymienionych tytułów (przejście na rentę lub emeryturę) wyłącza możliwość ponownego uzyskania odprawy w pełnej wysokości z tego samego lub drugiego tytułu. 

Rozważając natomiast zagadnienie prawa do odprawy w razie jednoczesnego przejścia na emeryturę lub rentę przez pracownika zatrudnionego u dwóch lub więcej pracodawców, należy przyjąć, że co do zasady odprawa przysługuje od każdego pracodawcy. Chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Przykładem tego stanowiska jest wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r. (sygn. III PK 7/10).

chevron-down
Copy link