Odstąpienie od wymierzenia kary na rzecz środka karnego

5 grudnia 2019
hello world!

Ustawodawca przewidział możliwość modyfikacji wymiaru kary poprzez odstąpienie od jej wymierzenia na rzecz orzeczenia środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego. Określane jest to mianem samoistnego środka karnego. Przepis ten ma jednak charakter fakultatywny. W jakich sytuacjach znajduje on zastosowanie?

Zakres zastosowania

Zgodnie z art. 59 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat albo karą łagodniejszego rodzaju i społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka jednocześnie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, a cele kary zostaną w ten sposób spełnione.

Nie ma podstaw do wnioskowania, że sąd, stosując instytucję z art. 59 kk zamiast kary, może orzec tylko jeden z wymienionych tam środków penalnych. Użycie przez ustawodawcę alternatywy rozłącznej „lub” wskazuje, że można zastosować ich odpowiednią kompilację, jeśli spełni to cele kary. W zależności od okoliczności kauzalnych konieczne może być skorzystanie przez sąd z kilku komplementarnych form oddziaływania na sprawcę.

Trzeba jednak dokonać wnikliwej oceny, czy odstąpienie od wymierzenia kary i orzeczenie środka penalnego w danym przypadku spełni wszelkie cele kary.

Przeczytaj również:
Środki zabezpieczające w kodeksie karnym

Kiedy jest to możliwe?

Odstąpienie od wymierzenia kary ma charakter fakultatywny. Przesłanki warunkujące możliwość skorzystania przez sąd z art. 59 kk, które muszą wystąpić kumulatywnie, to:

  • popełnienie przez sprawcę przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat albo karą łagodniejszego rodzaju (grzywną, karą ograniczenia wolności),
  • ustalenie, że społeczna szkodliwość czynu nie była znaczna, oraz
  • przekonanie, że orzeczony w miejsce kary środek zapewni osiągnięcie jej celów (określonych w  art. 53 § 1 kk).

Uelastycznienie sankcji zawartej w poszczególnych typach przestępstw pozwala niekiedy na osiągnięcie zasadniczego celu kary. Umiejętne i celowe dobranie innych środków reakcji karnej, tj. środków karnych, przepadku lub środka kompensacyjnego może okazać się bardziej efektywne.

Dobrodziejstwo odstąpienia przy występku chuligańskim?

Nowelizacja Kodeksu karnego z 2015 r. uchyliła § 2, wyłączający możliwość zastosowania dobrodziejstwa wynikającego z art. 59 kk do sprawców występków o charakterze chuligańskim. Zakres stosowania art. 59 kk uległ zatem poszerzeniu. Występek o charakterze chuligańskim nie musi charakteryzować się znacznym stopniem społecznej szkodliwości. Przesłanki wskazane w tym przepisie nie wykluczają zatem możliwości zastosowania tego przepisu do sprawców przestępstw o charakterze chuligańskim.

Jednak w myśl art. 57a kk § 1, skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Jak ma się to do wspomnianego art. 59 kk? W przypadku uznania szczególnego charakteru dyrektyw wymiaru kary sprawcom występku o charakterze chuligańskim należałoby przyjąć, że niemożliwe jest zastosowanie wobec nich dobrodziejstw płynących z tego przepisu.

Zastosowanie takie byłoby sprzeczne z zasadami logiki i zdrowego rozsądku – ustawodawca przewiduje bowiem w stosunku do nich szczególne, surowsze niż w stosunku do „zwykłych” sprawców, zasady wymiaru kary. Jednak należy pamiętać o tym, że możliwość przewidziana w art. 59 kk ma charakter fakultatywny. Przesłanką uniemożliwiającą faktycznie jej zastosowanie wobec sprawcy takiego czynu może być w konkretnym przypadku wzgląd na cele kary.

Przeczytaj również:
Występek o charakterze chuligańskim 

 

chevron-down
Copy link