Kiedy możliwe jest odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia przez sąd?

22 kwietnia 2020
hello world!

Przepisy Kodeksu karnego stanowią, że skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty kary wtedy, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa. Czy możliwe jest odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia? Jeśli tak, to kiedy?

Obligatoryjne bezwzględne odwołanie warunkowego zwolnienia

Odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia może mieć charakter obligatoryjny lub fakultatywny. Obligatoryjne odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia może mieć charakter bezwzględny lub względny. Z obligatoryjnym bezwzględnym odwołaniem warunkowego zwolnienia przez sąd penitencjarny mamy do czynienia, jeżeli:

  • zwolniony w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 160 § 1 kkw), lub
  • zwolniony, skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą, w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą (art. 160 § 2 kkw).

Przeczytaj również:
Kryteria przedterminowego zwolnienia

Fakultatywne odwołanie warunkowego zwolnienia

Podstawy fakultatywnego odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia uregulowane zostały w art. 160 § 3 kkw. Zgodnie z tym przepisem sąd penitencjarny może odwołać warunkowe zwolnienie, jeżeli zwolniony w okresie próby rażąco narusza porządek prawny. W szczególności, gdy popełnił inne przestępstwo lub została orzeczona kara inna niż określona w art. 160 § 1 kkw albo gdy uchyla się od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Sąd odwołuje warunkowe zwolnienie skazanego, jeżeli okoliczności te zaistnieją po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego. Chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy. „Szczególne względy” stanowią w tym przypadku swego rodzaju trzeci wariant obligatoryjnego odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia, ale o charakterze względnym.

Naruszenie porządku prawnego

Naruszenie porządku prawnego musi mieć charakter „rażący”. Mowa o takim naruszeniu, które odznacza się dużym nasileniem złej woli. Cechuje je jaskrawość i uporczywość. Przesłanka ta ma charakter ocenny (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 7 kwietnia 2010 r., sygn. II AKzw 232/10). Przejawem najbardziej rażącego naruszenia porządku prawnego jest popełnienie przestępstwa. 

W orzecznictwie podnosi się jednak, iż nie każdy wypadek popełnienia przestępstwa, o którym mówi art. 160 § 3 kkw, jak też nie każdy wypadek uchylania się od dozoru, nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, chociaż stanowiący naruszenie porządku prawnego, jest „rażącym” naruszeniem tego porządku, a więc stanowi podstawę do odwołania warunkowego zwolnienia. Dlatego też obowiązkiem sądu jest ustalenie i ocena skali negatywnego stosunku, uporczywości i złej woli skazanego wobec dozoru, obowiązków i środków karnych, formy okazywania tej złej woli i uporczywości, permanentność takich zachowań, a także ich odbiór społeczny (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 czerwca 2008 r., sygn. II AKzw 656/08).

Uchylanie się od dozoru

Do fakultatywnych przesłanek odwołania warunkowego zwolnienia ustawodawca zaliczył również uchylanie się od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Pojęcie „uchylanie się” należy rozumieć jako zawinione niewykonywanie wymienionych obowiązków. O uchylaniu się od dozoru lub obowiązków można mówić tylko wtedy, gdy skazany miał obiektywną możliwość ich wykonania. Nie wystarcza tu tylko stwierdzenie samego faktu niewykonania określonego obowiązku nałożonego na skazanego przez sąd.

Uchylanie się oznacza złą wolę skazanego, negatywny stosunek psychiczny do spoczywającego na nim obowiązku, który znajduje wyraz w tym, że skazany celowo (umyślnie) nie podporządkowuje się temu obowiązkowi, gdyż nie chce tego. Postępuje zatem tak z powodów przez siebie zawinionych (postanowienia Sądu Najwyższego z 12 października 1988 r., sygn. V KRN 212/88; z 28 lipca 1980 r., sygn. V KRN 146/80). W uchwale z 12 grudnia 1995 r. (sygn. I KZP 35/95) Sąd Najwyższy wskazał, że sam fakt wyjazdu za granicę skazanego oddanego pod dozór, nawet z zamiarem długotrwałego pobytu, nie daje podstawy do uznania, że uchyla się on od dozoru. 

Nie każda sytuacja uchylania się przez skazanego od dozoru pozwala na odwołanie warunkowego zwolnienia. Będzie tak bowiem jedynie, gdy owo „uchylanie się” stanowi rażące naruszenie porządku prawnego. Trzeba mieć na uwadze, iż oddziaływania resocjalizacyjne w warunkach wolnościowych mogą przynieść pożądane efekty jedynie wówczas, gdy skazany wykazuje wolę współdziałania w procesie resocjalizacji. Brak współpracy dozorowanego z kuratorem czyni tę resocjalizację niemożliwą. Skutkować musi zatem odwołaniem warunkowego zwolnienia (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 17 czerwca 2009 r., sygn. II AKzw 492/09).

Areszt? Alkohol? Czy wrócę za kratki?

Sąd Apelacyjny w Lublinie w jednym ze swych wyroków (wyrok z 29 kwietnia 2009 r., sygn. II AKzw 319/09) orzekł, że sam fakt nadmiernego spożywania alkoholu przez skazanego, u którego został zdiagnozowany zespół uzależnienia, jest wysoce naganny, jednakże dopóki nie można tego stanu określić jako jednoznacznego „nadużywania”, dopóty nie ma podstaw do odwołania warunkowego zwolnienia.

Podobnie fakt tymczasowego aresztowania skazanego nie daje podstaw do uznania, że „rażąco naruszył porządek prawny”, i nie może stanowić – zgodnie z zasadą domniemania niewinności – jedynej przesłanki uzasadniającej odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 września 2001 r., sygn. IV KKN 405/00; por. także postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 1970 r., sygn. Z 65/70).

chevron-down
Copy link