Czym jest oszustwo? Jakie są jego konsekwencje?

27 września 2019
hello world!

Często zdarza się, że sprzedawcy, wykorzystując nieuwagę klientów, naliczają większy rachunek, niż powinni. Dotyczy to zazwyczaj niewielkich kwot. Konsumenci o tym, że zostali oszukani, na ogół dowiadują się dopiero wówczas, gdy porównują ceny produktów z otrzymanym rachunkiem. Jak zakwalifikować taki czyn?

Przestępstwo oszustwa

Zgodnie z art. 286 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Doprowadzenie należy tu rozumieć jako wywołanie niekorzystnej dla pokrzywdzonego decyzji rozporządzającej w odniesieniu do jego mienia. Niekorzystne rozporządzenie mieniem to takie, które powoduje uszczerbek w istniejącym majątku pokrzywdzonego (damnum emergens) lub umniejszenie przyszłych zysków (lucrum cessans). Oszustwo określone w § 1 jest przestępstwem materialnym – skutek stanowi niekorzystne rozporządzenie mieniem. Do momentu, kiedy rozporządzenie nastąpi, można mówić tylko o usiłowaniu oszustwa; z chwilą rozporządzenia zostaje ono dokonane (wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 1999 r., sygn. V KKN 513/97).

Przesłanki

Jednak nie każde doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem stanowi przestępstwo z art. 286 § 1 kk. Oszustwo zachodzi wyłącznie wtedy, gdy sprawca działał w określony sposób, czyli wprowadzając w błąd, wyzyskując błąd lub niezdolność pokrzywdzonego do należytego pojmowania przedsiębranego działania. 

Natomiast wprowadzenie w błąd polega na podjęciu przez sprawcę podstępnych zabiegów prowadzących do wywołania u pokrzywdzonego mylnego wyobrażenia o rzeczywistości. Ta postać oszustwa nazywana bywa „oszustwem czynnym”. Wyzyskanie błędu zachodzi wtedy, kiedy pokrzywdzony posiada już błędne wyobrażenie o rzeczywistości, a sprawca to wyobrażenie wykorzystuje. Takim właśnie zachowaniem będzie np. doprowadzenie do wypłaty z rachunku bankowego z wykorzystaniem niewiedzy pracownika banku o braku pokrycia na rachunku na wystawiony czek własny (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 stycznia 1995 r., sygn. II AKr 2/95). 

Przeczytaj również:
Wprowadzenie w błąd banku w celu uzyskania kredytu

Korzyść majątkowa za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy

Karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 podlega także ten, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy (art. 286 § 2 kk). Jest to tzw. oszustwo pokradzieżowe. Należy zauważyć, że właściwie nie mamy tu do czynienia z oszustwem. Przepis ten nie wymaga bowiem, aby sprawca stosował jakiekolwiek oszukańcze zachowania czy zabiegi dla uzyskania korzyści. Wystarczy, jeśli tylko jej zażąda. Nie ma znaczenia, czy sprawca w rzeczywistości zamierza zwrócić rzecz, czy też nie. Oszustwo pokradzieżowe jest dokonane w momencie dokonania samego żądania. Jest to zatem przestępstwo formalne.

Przypadki mniejszej wagi

W przypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 286 § 3kk). Jest to więc typ uprzywilejowany w odniesieniu do czynów z art. 286 § 1 i 2 kk. 

Kodeks nie zawiera jednak definicji wypadku mniejszej wagi. Należy go jednak określić jako uprzywilejowaną postać czynu o znamionach przestępstwa typu podstawowego, charakteryzującą się przewagą elementów łagodzących. Za wypadek mniejszej wagi uznaje się więc te odmiany czynów typu podstawowego, w których stopień społecznej szkodliwości oraz wina sprawcy są znacznie niższe niż w przypadku typu podstawowego.

Tryb ścigania

Przestępstwo oszustwa co do zasady ścigane jest z urzędu. Jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, przestępstwo ścigane jest na wniosek (art. 268 § 4 kk). Jeśli przedmiotem kradzieży jest rzecz objęta współwłasnością, przy czym tylko jeden ze współwłaścicieli jest osobą najbliższą dla sprawcy, to przestępstwo jest ścigane z urzędu. Osobą najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 kk jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

chevron-down
Copy link