Płatna protekcja – czy jest legalna?

27 grudnia 2019
/

Płatna protekcja stanowi jedno z przestępstw przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego. Przedmiotem ochrony są powaga i dobre imię instytucji państwowych, a także ich prawidłowe i bezinteresowne funkcjonowanie. Na czym polega to przestępstwo? Jaka kara grozi jej sprawcy?

Płatna protekcja bierna

Zgodnie z art. 230 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto powołując się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując przekonanie innej osoby lub utwierdzając ją w przekonaniu o istnieniu takich wpływów, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Czynność karana tym przepisem polega na dwóch zachowaniach. Po pierwsze, sprawca albo powołuje się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej lub krajowej bądź zagranicznej jednostce dysponującej środkami publicznymi albo wywołuje u innej osoby takie przekonanie, albo utwierdza ją w tym przekonaniu. Po drugie, sprawca podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową, osobistą albo jej obietnicę. Wspomniane dwa elementy muszą wystąpić łącznie.

Płatna protekcja jest dokonana w czasie, kiedy sprawca podejmuje się załatwienia sprawy. Jest to przestępstwo formalne (bezskutkowe). Nie jest konieczne, by sprawca wywarł jakikolwiek wpływ na działalność instytucji, czy choćby rozpoczął załatwianie sprawy.

Typ uprzywilejowany płatnej protekcji stanowi wypadek mniejszej wagi (art. 230 § 2 kkw wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2). O traktowaniu czynu jako wypadku mniejszej wagi decyduje stopień społecznej szkodliwości czynu.

Czyny penalizowane

Powołanie się na wpływy może polegać na poinformowaniu o ich istnieniu. Niekiedy za wywołanie przekonania o posiadaniu wpływów uznaje się także samo podjęcie się załatwienia sprawy. Skoro bowiem sprawca podejmuje się załatwić sprawę, sugeruje już, że ma ku temu odpowiednie możliwości. Natomiast z utwierdzaniem w przekonaniu o istnieniu wpływów mamy do czynienia wtedy, gdy inna osoba ma informację o posiadaniu przez sprawcę wpływów pochodzącą z innego źródła. Utwierdzaniem będzie także brak zaprzeczenia o posiadaniu określonych wpływów.

Przez pojęcie sprawy należy rozumieć wszelkie kwestie załatwiane w określonej instytucji, na których pozytywnym rozstrzygnięciu zależy zainteresowanemu. Samo podjęcie się pośrednictwa w jej załatwieniu polega natomiast na zadeklarowaniu przez sprawcę tego rodzaju gotowości. Pośrednictwo zachodzi wtedy, gdy sprawca stanowi ogniwo między osobą (która chce załatwienia sprawy) a tym, kto może ją załatwić. Co istotne, dla odpowiedzialności za omawiane przestępstwo jest bez znaczenia, czy pośrednictwo w istocie miało miejsce. Nie ma także znaczenia to, czy rzeczywiście istnieje sprawa, którą sprawca podejmuje się załatwić, to, czy sprawca rzeczywiście posiada jakiekolwiek wpływy w instytucji, w której podejmuje się załatwić sprawę, ani to, czy to sprawca wystąpił z inicjatywą załatwienia sprawy, czy też uczyniła to osoba, której na załatwieniu sprawy zależało.

Płatna protekcja a oszustwo?

W niektórych przypadkach właściwa będzie kwalifikacja kumulatywna z zastosowaniem art. 286 § 1 kk (oszustwo). Może to mieć miejsce wtedy, kiedy sprawca wywołał u innej osoby przekonanie o istnieniu nieistniejącej w rzeczywistości sprawy, którą może załatwić, bądź wyzyskał jej błędne przekonanie o istnieniu sprawy, a także wtedy, gdy nie miał w instytucji wpływów. Będzie to oszustwo dokonane – jeżeli doprowadził inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Natomiast jeżeli przyjął tylko obietnicę korzyści majątkowej – zachodzi usiłowanie oszustwa. Znamiona oszustwa nie zostaną wypełnione w razie przyjęcia korzyści osobistej. Nie będą wypełnione także wtedy, gdy sprawca – choć nie miał wpływów w instytucji – sprawę zdołał załatwić.

Płatna protekcja czynna

Zgodnie z art. 230a § 1 kk, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, polegające na bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, działanie lub zaniechanie osoby pełniącej funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Czynność wykonawcza polega tu zatem na udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej (w rozumieniu art. 115 § 4 kkkorzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego) w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy. Pośrednictwo, o którym mowa, powinno polegać na bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, działanie lub zaniechanie osoby pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji. Nie stanowi przestępstwa udzielanie korzyści w zamian za takie wywieranie wpływów, które nie miało charakteru bezprawnego. Chodzi więc np. o pośrednictwo polegające na wpływie wyrażającym się w udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej albo w zmuszaniu (w rozumieniu art. 191 kk).

W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 230a § 2 kk).

Klauzula niekaralności

Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1 albo w § 2, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw. Ujawnił przy tym wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nich się dowiedział.