Kiedy orzeka się przepadek?

27 grudnia 2019
hello world!

Przepadek to instytucja prawa karnego polegająca na przejściu własności określonych przedmiotów powiązanych w pewien sposób z popełnionym przestępstwem na Skarb Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przepadek jest ponadto środkiem karnym w prawie wykroczeń. Egzekucję przepadku prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 27 ustawy Kodeks karny wykonawczy).

Przesłanki orzeczenia przepadku

Zgodnie z art. 45a § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), sąd może orzec przepadek, jeżeli:

  1. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, a także
  2. w razie warunkowego umorzenia postępowania, lub
  3. stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności, albo
  4. jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego.

Jeżeli zebrane dowody wskazują, że w razie skazania zostałby orzeczony przepadek, sąd może go orzec także w razie śmierci sprawcy, umorzenia postępowania z powodu jego niewykrycia, a także w przypadku zawieszenia postępowania w sprawie, w której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie może brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby (art. 45a § 2 kk).

Przepadek przedmiotów

Zgodnie z art. 44 § 1 kk, sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa. Oznacza to, że w takich przypadkach orzeczenie przepadku jest obligatoryjne. Co istotne, przepadkowi ulegają wyłącznie przedmioty pochodzące z przestępstwa rozpoznawanego w danej sprawie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 1974 r., sygn. II KR 186/74).

Natomiast fakultatywne jest orzeczenie przepadku narzędzi przestępstwa, czyli przedmiotów stanowiących mienie ruchome, służących lub przeznaczonych do popełnienia przestępstwa. Zgodnie z art. 44 § 2 kk, sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

Co istotne, przepadku przedmiotów określonych w § 1 lub 2 nie orzeka się, jeżeli podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi (art. 44 § 5 kk).

Artykuł 44 § 6 kk stanowi natomiast o przepadku przedmiotów, których wytwarzanie, posiadanie, obrót, przesyłanie, przenoszenie lub przewóz są zabronione pod groźbą kary (tzw. instrumenta sceleris). Jeśli przedmiot, który może ulec przepadkowi na podstawie art. 44 § 6 kk, jest jednocześnie owocem przestępstwa, orzeczenie jego przepadku jest zawsze obligatoryjne.

Brak możliwości orzeczenia przepadku

Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w art. 44 § 2 kk byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa (art. 44 § 3 kk). Jej wysokość określa się zgodnie z treścią art. 48 kk. Z zastrzeżeniem, że nie może ona przekraczać wartości przedmiotu, który miałby stanowić przedmiot przepadku.

Natomiast jeśli orzeczenie przepadku określonego w art. 44 § 1 lub 2 kk nie jest możliwe, sąd może orzec przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa (art. 44 § 4 kk). Orzeczenie przepadku równowartości przedmiotów nie musi polegać na orzeczeniu przepadku sumy pieniężnej. Może przyjąć ono formę orzeczenia przepadku praw majątkowych lub innych przedmiotów.

Przepadek przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 44a § 1 kk, w razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści. Korzyść majątkowa znacznej wartości to korzyść, której wartość przekracza 200 000 zł (por. art. 115 § 5 kk). W grę wchodzi zarówno osiągnięcie korzyści bezpośrednio, jak pośrednio z przestępstwa.

Co istotne, sąd może także orzec przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej albo jego równowartości (art. 44a § 2 kk). Ma to miejsce wtedy, gdy przedsiębiorstwo to służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści. Jego właściciel chciał natomiast, aby przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził.

Przepadku przedsiębiorstwa nie orzeka się, jeżeli:

  1. byłoby to niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego lub motywacji i sposobu zachowania się właściciela przedsiębiorstwa (art. 44a § 4 kk);
  2. jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem lub wartość ukrytej korzyści nie jest znaczna wobec rozmiaru działalności przedsiębiorstwa (art. 44a § 5 kk).

Sąd może także odstąpić od orzeczenia przepadku, o którym mowa w § 2, także w innych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. Może się tak zdarzyć, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa (art. 44a § 6 kk). We wszystkich wypadkach odstąpienia od orzeczenia przepadku sąd może na podstawie art. 47 § 2a kk orzec nawiązkę w wysokości do 1 000 000 zł na rzecz pokrzywdzonego lub Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Przepadek korzyści majątkowej lub jej równowartości

Zgodnie z art. 45 przepadkowi podlegają także korzyści majątkowe uzyskane choćby pośrednio z popełnienia przestępstwa. Znajduje on zastosowanie tylko w wypadkach, kiedy nie można orzec przepadku na podstawie przepisu art. 44 § 1 lub § 6 kk. W przypadku takim sąd orzeka przepadek uzyskanej korzyści albo jej równowartości. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Co istotne, za korzyść majątkową osiągniętą z popełnienia przestępstwa uważa się także pożytki z rzeczy lub praw stanowiących tę korzyść (art. 45 § 1a kk).

chevron-down
Copy link