Praca w ciąży - jakie prawa przysługują kobietom pracującym w ciąży?

12 czerwca 2020
hello world!

Polskie prawo pracy w sposób szczególny chroni kobietę w ciąży. Wiele uprawnień kobieta nabywa, będąc już w ciąży. Mnóstwo innych przysługują jej dopiero po urodzeniu dziecka. Dotyczą one m.in. czasu pracy, szczególnej ochrony stosunku pracy oraz zakazu wykonywania prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. Zawsze mają one charakter bezwzględnie obowiązujący. Ich naruszenie przez pracodawcę jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Praca w ciąży - co trzeba na ten temat wiedzieć?

Praca w ciąży - ochrona ciężarnych pracownic

Pracownice w ciąży podlegają szczególnej ochronie, a do zadań pracodawcy należy zapewnić im odpowiednie warunki zatrudnienia. Najważniejszym przejawem ochrony kobiet w ciąży jest zakaz ich zwalniania. Pracodawca nie może wypowiedzieć czy też rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży. A także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy.

Pracodawca nie może także zatrudniać kobiety w ciąży w porze nocnej lub w godzinach nadliczbowych. Są to zakazy bezwzględne. Nawet w sytuacji kiedy kobieta wyrazi zgodę na takie zatrudnianie, to i tak wykonywanie pracy w takich godzinach jest sprzeczne z prawem. Ponadto kobieta w ciąży nie może pracować dłużej niż 8 godzin. Oraz obowiązują ją przerwy co godzinę.

Praca w ciąży - uprawnienia kobiet w ciąży w aktualnie obowiązujących przepisach

Część uprawnień kobieta nabywa już będąc w ciąży, natomiast część przysługuje dopiero po urodzeniu się dziecka. Wśród tych ostatnich uprawnień możemy wyróżnić takie, które przysługują nie tylko matkom, ale także ojcom dziecka.
Do uprawnień tych należą:

  • ochrona zatrudnienia,

Pracodawca nie może wypowiedzieć i rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży. Ten zakaz obowiązuje również w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego pracownicy.

  • zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej .

Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Bez jej zgody nie wolno jej również delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w przerywanym systemie czasu pracy.

Kobiecie przysługują również prawa do:

  • zwolnień od pracy na badania lekarskie,

Pracodawca jest zobowiązany udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie. Jeżeli są one związane z ciążą.

  • do urlopu macierzyńskiego,

Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze: 18 tygodni przy pierwszym porodzie. Przy każdym następnym porodzie: 20 tygodni oraz 28 tygodni w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przy jednym porodzie. Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu. W takiej sytuacji po porodzie przysługuje urlop macierzyński niewykorzystany przed porodem aż do jego wyczerpania.

  • do przerwy w pracy na karmienie,

Pracownicy karmiącej dziecko piersią przysługuje prawo do dwóch 30 minutowych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda.

  • do zwolnienia od pracy na opiekę.

Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Praca w ciąży podczas okresu próbnego

Jeżeli umowa na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, którą zawarła pracownica w ciąży, uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, status pracownicy zostaje zachowany do dnia porodu. W dniu porodu kobieta traci status pracownicy, w związku z czym nie przysługuje jej prawo do urlopu macierzyńskiego. Przysługuje jej natomiast prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia, zgodnie z poniższym zapisem prawnym.

Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 ochrona pracownicza w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu – przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia.
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 30 ust. 4

Ciężarnej pracownicy przysługuje możliwość rozwiązania umowy o pracę na okres próbny za porozumieniem stron. Jeżeli jednak pracownica nie miała świadomości swojego stanu, wówczas może uchylić się od skutków złożonego oświadczenia. Inaczej jest w przypadku, gdy oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę w tym trybie nie było dotknięte wadą.

Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy

Przepisy prawa pracy zapewniają szczególną ochronę trwałości stosunku pracy kobiet w ciąży. Ochrona ta polega m.in. na zakazie rozwiązywania umowy o pracę. Odnosi się to także do sytuacji, gdy pracownica zaszła w ciążę w okresie wypowiedzenia. Umowę o pracę zawartą na czas określony, na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie 3. miesiąca ciąży, przedłuża się do dnia porodu. Przepis ten nie ma jednak zastosowania do osób zatrudnionych na podstawie umowy na zastępstwo i pracowników tymczasowych.

Umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Przepisu § 3 nie stosuje się do umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.
Kodeks pracy, art. 177 § 3

Przedłużenie umowy następuje z mocy prawa, dlatego też nie ma konieczności przedłużania umowy o pracę w formie pisemnej. Nie ma przeszkód, aby pracodawca formalnie poinformował pracownicę na piśmie o obowiązku przedłużenia umowy o pracę do dnia porodu.

Kodeks pracy nie określa sposobu ustalenia upływu 3. miesiąca ciąży. W związku z tym do obliczenia tego terminu stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Czas pracy w okresie ciąży

Zgodnie z art. 179 § 2. Kodeksu pracy, pracownica w ciąży ma ustawowe prawo do żądania od pracodawcy zmiany wymiaru czasu pracy.

W przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w § 1, pracownica może dzielić się z pracownikiem – ojcem wychowującym dziecko albo ubezpieczonym – ojcem dziecka korzystaniem z urlopu rodzicielskiego albo pobieraniem zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi tego urlopu, zgodnie z zasadami określonymi w art. 182c
Kodeks pracy, art. 179 § 2.

Dotychczas kobiety w ciąży pracujące przy komputerze nie mogły przebywać przy nim dłużej niż 4 godziny w ciągu dnia pracy. Obecna regulacja odbiera kobietom ciężarnym przywilej skrócenia dnia pracy. Pracownica w ciąży może pracować przy komputerze w czasie nieprzekraczającym 8 godzin w ciągu doby. Czas jednorazowej pracy nie może jednak przekraczać 50 minut, po których to musi nastąpić co najmniej 10 minutowa przerwa. Oznacza to, że faktyczny czas pracy przy komputerze może wynosić dla kobiety w ciąży maksymalnie 6 godzin i 40 minut. Nie – jak poprzednio – 4 godziny.

Następną zmianą jest przepis rozporządzenia, który określa czas pracy kobiet w ciąży wykonujących pracę w pozycji stojącej. Sam wymiar pracy – 3 godziny w ciągu doby – nie zmienił się. Ustawodawca wprowadził regulację określającą, że czas spędzony jednorazowo w pozycji stojącej nie może przekroczyć 15 minut. Po nim powinna nastąpić co najmniej 15- minutowa przerwa.

Badania lekarskie w czasie pracy

Pracodawca ma obowiązek udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zalecone przez lekarza badania lekarskie. Jeżeli są one przeprowadzane w związku z ciążą i  nie mogą być przeprowadzone poza godzinami pracy. Co ważne, za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia.

W celu uzyskania zwolnienia w czasie pracy na badania lekarskie muszą zostać spełnione określone warunki. Zwolnienie przysługuje na badania lekarskie zalecone przez lekarza, które są przeprowadzane w związku z ciążą. O rodzaju i częstotliwości badań lekarskich oraz zasadności ich przeprowadzania decyduje lekarz. Te badania lekarskie muszą być związane z ciążą. Nie każda więc wizyta u lekarza gwarantuje uzyskanie zwolnienia. Ponadto zwolnienie na badania lekarskie przysługuje, gdy badania nie mogą się odbyć poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z powodu konieczności przeprowadzenia badań lekarskich pracownicy przysługuje wynagrodzenie. Wynagrodzenie, jakie przysługuje pracownicy, to takie wynagrodzenie, jakie otrzymywałaby gdyby w tym czasie pracowała.

Praca w ciąży - zwolnienie lekarskie

Zwolnienie lekarskie w ciąży należy się każdej pracującej kobiecie, która spodziewa się dziecka. Choć obecnie coraz częściej kobiety decydują się na pracę do ostatnich chwil przed porodem, to jednak nadal część kobiet udaje się na zwolnienie lekarskie w ciąży. Według przepisów polskiego prawa kobiecie przysługuje aż 270 dni zwolnienia lekarskiego w ciąży, czyli 9 miesięcy. Tak więc może się zdarzyć, że kobieta może przebywać na zwolnieniu od pierwszych chwil ciąży.

Zwolnienie lekarskie w ciąży oznacza, że kobieta ma prawo do wypłaty 100 proc. zasiłku chorobowego. Zasiłek chorobowy w czasie zwolnienia lekarskiego w ciąży jest wypłacany na tych samych zasadach co w każdej innej sytuacji. W czasie pierwszych 33 dni zwolnienia lekarskiego w ciąży zasiłek chorobowy wypłaca pracodawca, a od 34 dnia zwolnienia lekarskiego w ciąży obowiązek wypłaty przechodzi na ZUS. Jednak jeżeli pracodawca zatrudnia ponad 20 pracowników, zasiłek chorobowy jest nadal wypłacany przez niego.

Praca w ciąży - prace wzbronione kobietom w ciąży

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących piersią zabrania im wykonywania  prac:

  • związanych z wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów oraz wymuszoną pozycją ciała;
  • narażających na działanie pola lub promieniowania elektromagnetycznego o częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz oraz promieniowania jonizującego;
  • grożących ciężkimi urazami fizycznymi lub psychicznymi.

Ale również w:

  • mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym,
  • narażeniu na hałas i drgania,
  • podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu,
  • kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi,
  • narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych.

W rozporządzeniu poruszona została również kwestii wykonywania przez kobiety w ciąży pracy przed monitorem. Według aktualnych zapisów na każdą godzinę pracy z komputerem powinno przypadać 10 minut przerwy. W praktyce oznacza to, że pracujące przed monitorem ciężarne kobiety mają obowiązek odbywać 8 przerw w ciągu jednego dnia pracy.

chevron-down
Copy link