Przedsięwzięcia proekologiczne – na co przedsiębiorca może uzyskać dofinansowanie z Unii?

Ekologia – temat popularny i istotny w dzisiejszym świecie. Niewątpliwie, przenika wszystkie aspekty naszego życia, w tym życie zawodowe. Zmiany w otaczającym nas środowisku wpływają także na prowadzenie działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy, którzy pragną zadbać o środowisko, mogą uzyskać dofinansowania na przedsięwzięcia proekologiczne.

Czym są przedsięwzięcia proekologiczne?

Przedsięwzięciami proekologicznymi są działania, których celem jest poprawa kondycji środowiska naturalnego. Celem pośrednim jest natomiast poprawa życia ludzi. Godne uwagi jest to, że coraz większa liczba ludzi podejmuje różnorodne przedsięwzięcia proekologiczne.

Kto może skorzystać z dofinansowań na przedsięwzięcia proekologiczne?

To przede wszystkim do przedsiębiorców kieruje się dofinansowania na przedsięwzięcia proekologiczne. Szczególnie do tych przedsiębiorców, których działalność może oddziaływać negatywnie na środowisko naturalne. Nie wyklucza to oczywiście możliwości ubiegania się o dofinansowanie przez inne podmioty. Wsparcie na odnawialne źródła energii będą mogły uzyskać takie podmioty jak:

• mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP),
• duże przedsiębiorstwa,
• przedsiębiorstwa realizujące cele publiczne,
• instytucje ochrony zdrowia,
• jednostki samorządu terytorialnego,
• administracja publiczna,
• służby publiczne inne niż administracja,
• organizacje społeczne i związki wyznaniowe,
• osoby fizyczne,
• rolnicy,
• zakłady przetwórcze sektora rolno-spożywczego.

Przedsięwzięcia proekologiczne – małe i średnie przedsiębiorstwa

Mikroprzedsiębiorcami oraz małymi i średnimi przedsiębiorcami (MŚP) są przedsiębiorstwa, które zatrudniają mniej niż 250 pracowników, a ich roczny obrót nie przekracza 50 milionów euro, a/lub całkowity bilans roczny nie przekracza 43 milionów euro. Zgodnie z danymi Unii Europejskiej małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią 98% wszystkich przedsiębiorstw. Dlatego UE promuje właśnie ten sposób prowadzenia działalności.

Czego mogą dotyczyć projekty?

W dzisiejszych czasach szczególne zainteresowanie przedsiębiorców skupia się na projektach w ramach OZE. (OZE –odnawialne źródła energii). Do głównych założeń projektów OZE możemy zaliczyć:

• budownictwo pasywne, czyli budownictwo ekologiczne i energooszczędne; tworzenie tzw. technologii zielonej. Polega ono na tworzeniu obiektów samowystarczalnych, czyli takich, które pozyskują energię i wodę z otoczenia, będąc przy tym jednocześnie integralnym elementem miejskiej tkanki;
• budowę instalacji do wytwarzania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (energia słoneczna, wiatru, geotermalna, biogazu, biomasy) wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej lub przemysłowej;
• konstruowanie sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (w przypadku projektów realizowanych przez operatorów systemu dystrybucyjnego i przesyłowego);
• tworzenie instalacji do produkcji biopaliw oraz biokomponentów.

Popularne działania proekologiczne

1. Biogazownie – czyli elektrownie, które przy wykorzystaniu odchodów zwierzęcych, biomasy roślinnej czy też odpadów organicznych, po poddaniu ich procesom fermentacji, wytwarzają źródło energii, jakim jest biogaz. Zastosowanie wytworzonego biogazu jest szerokie: może służyć zarówno jako źródło energii do ogrzewania wody, jako paliwo do generatorów prądu elektrycznego, zaś po jego oczyszczeniu – również jako paliwo do napędu silników.
2. Elektrownie wiatrowe – inaczej farmy wiatrowe pozyskujące energię z wiatru. Farmy wiatrowe stanowią niewyczerpalne źródło nowoczesnej mocy. Jednakże to od lokalnych warunków klimatycznych i terenowych zależy to, ile energii się pozyska.
3. Solary – instalacja kolektorów słonecznych to inwestycja, która pozwala zamienić promienie słoneczne w nieograniczone i darmowe źródło energii. Dzięki dotacjom przeznaczonym na rozpowszechnienie eksploatacji opisywanego źródła energii możemy ogrzewać mieszkania i wodę bez wywoływania negatywnych efektów na środowisko.

Efektywne działania proekologiczne

1. Elektrownie wodne – wykorzystanie wody do pozyskania energii przynosi wymierne korzyści dla ochrony środowiska. Spośród wszystkich odnawialnych źródeł energii, w warunkach naszego kraju, największy udział w produkcji energii elektrycznej mają elektrownie wodne.
2. Instalacje geotermalne – czyli niewyczerpalne źródło energii zmagazynowane w gruntach, skałach i płynach wypełniających szczeliny skalne. Źródło energii, które służy zazwyczaj ogrzewaniu mieszkań. W Polsce energia geotermalna ma duży potencjał ze względu na obecność ogromnych i łatwo dostępnych zasobów ciepła drzemiących w trzech rozległych geotermalnych nieckach osadowych zajmujących około 80% powierzchni kraju.

Przedsięwzięcia proekologiczne – cele projektu

Niewątpliwie, projektodawca sam doskonale wie, jaki cel mu przyświecał. Celem może być np. poprawa jakości bazy noclegowej, modernizacja obiektu lub jego renowacja. Warto jednak zaznaczyć, że projektodawca musi także udowodnić, iż projekt spełnia także inne cele, które Unia stawia w dalszej perspektywie (sektorowej, regionalnej, krajowej). Działania, zgodne z unijnymi celami, powinny np. poprawiać jakość środowiska naturalnego. W związku z tym jeżeli modernizacja jakiegoś obiektu wpłynie pozytywnie na naturę, wówczas otrzymanie dotacji będzie bardziej osiągalne. Co ciekawe, kroki związane z realizacją celów, podlegają kontroli także po zrealizowaniu inwestycji.

Przedsięwzięcia proekologiczne – finansowanie inwestycji

Kwestią, która może zainteresować potencjalnego inwestora, jest finansowanie inwestycji. Co ważne, inwestor w większości przypadków musi zapewnić finansowanie inwestycji w 100%. Środki na sfinansowanie inwestycji należy wykazać przed złożeniem wniosku o dotację do odpowiedniej inwestycji. Oczywiście, fundusze wymagają odpowiedniej dokumentacji.

Harmonogram inwestycji

Harmonogram jest istotną częścią inwestycji. Wskazuje on dany przedział czasowy, w którym planowane jest jej wykonanie (z uwzględnieniem poszczególnych etapów oraz czynników, które mogą wpłynąć na termin realizacji inwestycji). Harmonogram inwestycji występuje w formie załącznika do wniosku o dotację. Ponadto należy w nim podać rzeczywiste, planowane wydatki, które wiążą się z realizacją inwestycji w kwotach netto dla kolejnych miesięcy realizacji projektu. Kwota brutto występuje w sytuacji, gdy VAT będzie kosztem kwalifikowanym. Dodatkowo harmonogram zawiera w sobie informację o rodzajach płatności, przeznaczeniu oraz przewidywanych dat poniesienia określonych kosztów.

Studium wykonalności

Studium wykonalności jest wersją biznesplanu, który weryfikuje możliwość zrealizowania planowanego projektu. Plan projektu powinien zawierać szeroką analizę czynników związanych z inwestycją. Ważny jest w związku z tym rodzaj, wielkość inwestycji, analiza wieloaspektowa: prawna, techniczna, ekologiczna, ekonomiczna. Studium jest często wymaganym załącznikiem do wniosku aplikacyjnego dołączonego do dokumentacji. Umożliwia to konkretne i szczegółowe uzasadnienie celu realizacji projektu. Wymogi dotyczące studium wykonalności są określane dla poszczególnych działań, najpóźniej przed ogłoszeniem naboru wniosku w ramach danych czynności. Kłopotem mogą okazać się wymogi stawiane przez UE co do studium. Są one wyśrubowane i szczegółowe. W związku z tym studium stanowi zazwyczaj największą objętościowo część dokumentacji.

Przedsięwzięcia proekologiczne – kwalifikowalność

Przez pojęcie kwalifikowalności należy rozumieć zgodność podmiotu, zakresu inwestycji, kosztów z danym programem dotacyjnym oraz potrzebnymi dokumentami. Przed rozpoczęciem procesu ubiegania się o dotację na przedsięwzięcia proekologiczne należy sprawdzić, czy potencjalny beneficjent jest podmiotem uprawnionym do tego typu kroków, a także – czy inwestycja (jej zakres) wlicza się do danego typu inwestycji współfinansowanych. Ponadto zainteresowany dofinansowaniem musi pamiętać o sprawdzeniu, jaki procent kosztów inwestycji zostanie zrefundowany. Możemy wyróżnić kilka rodzajów kwalifikowalności, które zostały przedstawione poniżej.

Kwalifikowalność podmiotu

Beneficjentami mogą być różne podmioty, zarówno mali i średni przedsiębiorcy, jak i jednostki samorządu terytorialnego czy organizacje pozarządowe. W rezultacie na początku powinno się sprawdzić, czy program przewiduje dany podmiot w rubryce – „Typ beneficjenta”.

Kwalifikowalność projektu

Projekt zatwierdzony do współfinansowania ze środków unijnych musi spełnić wymóg kwalifikowalności. Oznacza to, że jest zgodny z wymogami funduszu strukturalnego, politykami wspólnotowymi, a także z zatwierdzonym programem operacyjnym. Plan inwestycji powinien pokrywać się bowiem z danym Programem Operacyjnym.

Kwalifikowalność kosztów inwestycji

Beneficjent powinien pamiętać, że nie wszystkie koszty związane z inwestycją pokryją unijne programy. Programy powinny posiadać odrębne wykazy kosztów kwalifikowanych. Koszty niekwalifikowane są odmienne. Są one zależne od programu dotacyjnego, a także nie podlegają refinansowaniu. Chociaż wydają się konieczne. Przykładowo: gdy mamy do czynienia z inwestycją polegającą na pracach budowlanych – zakupienie gruntu nie będzie włączone do kosztów kwalifikowanych.

Przedsięwzięcia proekologiczne – lokalizacja inwestycji

Ważnym czynnikiem w przyszłej inwestycji jest niewątpliwie jej lokalizacja. Co ciekawe, miejsce inwestycji może wpłynąć na poziom udzielonego dofinansowania. Czynnikiem warunkującym jest bowiem zamożność województw. Oblicza się ją na podstawie PKB na jednego mieszkańca. Przykładowo, w wypadku dużych przedsiębiorstw, poziom dofinansowania dla województwa łódzkiego wynosi 35%, w województwie warmińsko-mazurskim – 50%, a wielkopolskim – 25%. Sektor małych i średnich przedsiębiorstw wygląda nieco inaczej. Gdy mamy do czynienia z MŚP, poziom dofinansowania zwiększa się o 20%, a  w przypadku przedsiębiorstw średnich o 10%.

Trwałość projektu

Warto wiedzieć, że projekty, które pragną otrzymać dofinansowanie, muszą zakładać długotrwałe efekty. Czyli po zrealizowaniu projektu należy utrzymać inwestycję w kształcie określonym w umowie przez kolejne: 3 lata w przypadku mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz 5 lat w przypadku dużych przedsiębiorstw i pozostałych beneficjentów. W tym czasie możliwe są zapowiedziane kontrole, odpowiednich instytucji. Mają one na celu potwierdzenie zgodności projektu z jego celami i założonymi wskaźnikami. Wykrycie dużych niezgodności (jeśli chodzi o wskaźniki – dopuszczalne są odchylenia 10% poniżej zakładanej normy), może skutkować nakazem zwrotu dotacji.

Zakres inwestycji

Potencjalny beneficjent powinien określić zakres swojej inwestycji. Inwestycja powinna być zbieżna z wymaganiami programu oraz spełniać jego cele. Najważniejsze jest jednak to, by odpowiadała ona potrzebom beneficjenta. Każdy projekt powinno się oceniać indywidualnie oraz wieloaspektowo. Beneficjent powinien określić zakres inwestycji we wniosku. Warto pamiętać, że należy go zrealizować w 100%, zgodnie z harmonogramem realizacji inwestycji. Co ciekawe, urzędnicy kontrolują sposób i tempo realizacji inwestycji. Kontrolerzy sprawdzają prawidłowość wykonania projektu. Potencjalni beneficjenci muszą pamiętać, by ich działania podejmowane w ramach realizacji inwestycji charakteryzowały się dokładnością i sumiennością. Ponieważ w sytuacji niezgodności z założeniami projektowymi – dotacja może zostać odebrana.

Dotacja

Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową, udzielaną przedsiębiorstwom, instytucjom lub organizacjom. Celem dotacji jest wsparcie określonej działalności ww. podmiotów. Ta forma pomocy finansowej polega na refundacji całości lub części kosztów inwestycji. Dotację wypłaca się w postaci środków finansowych. Beneficjent otrzymuje ją na specjalnie założone do tego celu konto bankowe po zakończeniu inwestycji oraz po złożeniu i zaakceptowaniu wniosku o płatność przez odpowiednią instytucję. Dotacja jest najczęściej wypłacana po dwóch lub trzech miesiącach od zakończenia inwestycji. Warto zaznaczyć, że beneficjent nie może przeznaczyć uzyskanych środków na inny cel (niż ten określony wcześniej). Obwarowane jest to przepisami prawnymi.

Dofinansowanie

Dofinansowanie jest czymś innym niż dotacja. W przeciwieństwie do dotacji, dofinansowanie może posiadać charakter zwrotny. Forma bezzwrotna lub zwrotna zależy bowiem od celu, na jaki dofinansowanie zostało przyznane. O dofinansowanie można się starać w różnych instytucjach finansowych, w tym oczywiście instytucjach unijnych.

Kto zarządza dotacjami?

Dotacjami unijnymi w kwestii ochrony środowiska zarządza Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Uprawnienia tej instytucji wynikają z ustawy Prawo Ochrony Środowiska.  Obecnie najwięcej środków jest przeznaczonych na rozbudowę i modernizację infrastruktury ochrony środowiska.

Proces pozyskiwania dotacji

Proces pozyskiwania dotacji to orientacyjny harmonogram prac w procesie pozyskiwania dotacji. Przebiega on od doboru odpowiedniego programu, oceny projektu aż do końcowego rozliczenia. Przygotowanie dokumentacji, złożenie wniosku wraz z załącznikami, uzyskanie decyzji o przyznaniu dotacji stanowią pierwszy etap całego procesu. Trwa on zazwyczaj kilka miesięcy. Później następuje realizacja inwestycji, w zgodzie z harmonogramem określonym we wniosku. Długość realizacji inwestycji jest oczywiście uzależniona od jej rodzajów i wielkości. Gdy zrealizujemy już projekt, możemy go rozliczyć i złożyć wniosek o wypłatę dotacji na nasze specjalnie do tego celu założone konto.

Terminy naborów wniosków

Dla wniosków o dofinansowanie jest wyznaczany tryb konkursowy. Dotacja jest w związku z tym przyznawana projektom, które są najlepsze pod wieloma względami. Ponadto mają one realne szanse na realizację oraz spełniają wymagania danego projektu. Terminy naborów wniosków ogłaszane są dla poszczególnych działań danego programu. Wielka liczba wniosków powoduje, że nie są one ogłaszane jednocześnie. Dla jednego działania/poddziałania w perspektywie finansowej 2014-2020 może być przewidziane od kilku do kilkunastu naborów. Terminy naborów wniosków są ogłaszane przez poszczególne instytucje zarządzające programami centralnymi i regionalnymi. Instytucje te robią to najczęściej na swoich stronach internetowych. Ogłoszenia zawierają informacje o rodzaju projektów, beneficjentów, którzy mogą ubiegać się o dotację, minimalnych i maksymalnych kwot dotacji oraz poziomów procentowych dofinansowania, a także terminu rozstrzygnięcia konkursu. Strona internetowa powinna ponadto zawierać dostępną dokumentację aplikacyjną do pobrania.

Tryb konkursowy zamknięty

Nabór wniosków może odbywać się w trybie zamkniętym. Tryb zamknięty posiada określony termin zamknięcia konkursu. Termin ten jest określony w ogłoszeniu, a jego długość może się wahać od 2 tygodni do 3 miesięcy.

Tryb konkursowy otwarty

Podczas gdy tryb otwarty konkursu wygląda inaczej. Tryb otwarty konkursu polega na tym, że nabór jest prowadzony do wyczerpania określonej puli pieniężnej przeznaczonej na dane działanie/poddziałanie. O przyznaniu dotacji decyduje kolejność składania wniosków. Ważna jest jednak tu poprawność złożonych dokumentów i spełnienie wszystkich wymagań dotyczących danego programu. Często możemy spotkać się z tym, że terminy składania wniosków są ogłaszane „na ostatnią chwilę”. W tym momencie są także udostępnianie wzory wymaganych dokumentów i formularzy. Dlatego ilość treści przyszłej dokumentacji powinna być przygotowana przed oficjalnym ogłoszeniem konkursu (np. zakres inwestycji, opinie, studium wykonalności). Oczywiście, w ramach programów operacyjnych istnieją ogólne harmonogramy naborów wniosków, które orientacyjnie podają przedział czasowy terminów (np. podawany jest miesiąc lub kwartał).

Ocena formalna wniosku

Pierwszym krokiem w procesie aplikowania o dotację jest ocena formalna wniosku. Bardzo ważne jest zatem to, by beneficjent przyłożył się do odpowiedniego przygotowania wniosku. Powinien także pamiętać o podpisaniu dokumentów, dostarczeniu załączników, wypełnieniu wymaganych formularzy. Nieodpowiednia interpretacja i niespełnienie wymagań formalnych może skutkować odrzuceniem wniosku. A co w przypadku odrzucenia wniosku? Na etapie oceny formalnej jego uzupełnienie jest czasami możliwe w niektórych działaniach poszczególnych programów dotacyjnych.

Ocena oddziaływania na środowisko

Ocena oddziaływania na środowisko polega na określeniu, opisie oraz ocenie skutków (pośrednich i bezpośrednich) danego przedsięwzięcia dla człowieka oraz środowiska naturalnego (w każdej postaci – fauny, flory, klimatu, krajobrazu itp.). Wpływ na środowisko powinien mieć podstawę w prawie polskim i dyrektywach UE dot. ochrony środowiska naturalnego. Warto zaznaczyć, że Ministerstwo Rozwoju Regionalnego wydało zalecenia dot. dokonywania oceny, które powinni uwzględnić beneficjenci dotacji. Ocena oddziaływania na środowisko jest istotna, kiedy dany projekt ma za zadnie promocję lub inwestycję proekologiczne. Analiza ta powoduje, że beneficjent otrzymuje dowód, że inwestycja nie wpłynie negatywnie na zwierzynę, wody czy inne aspekty przyrodnicze. Ponadto zwiększy to szansę na uzyskanie dotacji. Ocena oddziaływania będzie także pomocna dla oszacowania kosztów związanych z daną inwestycją, by nie zaszkodziła danym elementom przyrody.

Przedsięwzięcia proekologiczne – środki własne, promesa kredytowa i leasingowa

Warte zapamiętania jest to, że przed rozpoczęciem procesu aplikacyjnego o dotację należy zapewnić środki finansowe na realizację inwestycji. Środki powinno się wykazać we wniosku aplikacyjnym. Musimy bowiem udowodnić, że posiadamy środki umożliwiające nam osiągnięcie celów projektu. „Środki własne” według leasingodawcy wydającego decyzję o przyznaniu promesy leasingowej lub banku, który udziela kredyt na inwestycję dotowaną z UE to środki z własnej kieszeni beneficjenta. Z kolei „środki własne” w perspektywie instytucji oceniającej wnioski to część z całości wartości inwestycji, która jest finansowana przez beneficjenta samodzielnie (nie podlega refundacji). Reszta natomiast jest dofinansowana z Unii Europejskiej (ok. 20-85% wartości inwestycji netto). Beneficjent zobowiązuje się do wykazania środków finansowych na całość inwestycji w formie brutto.

Oszczędności w skarbonce, pieniądze firmowe lub spadek

Oczywiście, środki mogą pochodzić z różnych źródeł. Środki finansowe, które posiadamy to niewątpliwie najwygodniejszy sposób finansowania inwestycji. Duże projekty mogą być jednak w tym wypadku problematyczne. Zaletą przy finansowaniu projektów z własnej kieszeni jest możliwość wykładania pieniędzy firmowych i prywatnych na realizację inwestycji. Instytucje UE nie wskazują, czy środki finansowe powinny pochodzić z kasy przedsiębiorstwa czy oszczędności beneficjenta. Oczywiście, podstawą jest, by źródło pochodzenia środków finansowych było legalne, a środki pieniężne odpowiednio zabezpieczone.

Promesa kredytowa

Beneficjenci często korzystają z promesy kredytowej, by zabezpieczyć większość kosztów inwestycji. W takiej sytuacji wcześniej należy złożyć wniosek do banku. Bank musi ocenić, czy inwestycja z punktu widzenia analityków bankowych jest opłacalna oraz sprawdzić dokładnie przeszłość finansową przedsiębiorcy. Ważne jest to, że bank ocenia głównie przeszłość danego przedsiębiorstwa, więc każde zaległości finansowe mogą spowodować, że nie uzyskamy promesy. Jeżeli bank zdecyduje się na udzielenie beneficjentowi kredytu, to jest on w korzystnej sytuacji. Ocena ekonomiczna banku jest niewątpliwie bardzo potrzebna na etapie oceny wniosku o ubieganie się o dotację. Zaangażowanie środków finansowych z kredytu ułatwia większą płynność finansową. Obecnie wiele instytucji bankowych oferuje obsługę projektu unijnego od strony finansowej. Do owej obsługi wlicza się udzielenie kredytu i prowadzenie osobnego rachunku bankowego przydatnego przy rozliczeniu dotacji.

Promesa leasingowa

Drogi sprzęt czy urządzenia mogą skutkować wykorzystaniem leasingu przy finansowaniu projektu. Podobnie jak w przypadku promesy kredytowej, wiarygodność potencjalnego Beneficjenta jest większa, ponieważ jego kondycja finansowa, potrzeby i możliwości są weryfikowane przez leasingodawcę. Warto wskazać, że leasingodawcy nie wymagają dużego udziału środków z własnej kieszeni beneficjenta w finansowaniu leasingowanego przedmiotu. Może on wynieść nawet od 0% (procent jest zależny jest od kondycji finansowej beneficjenta i typu inwestycji).

Istotne raty leasingowe

Do kosztów kwalifikowanych zaliczają się te części rat leasingowych, które są związane ze spłatą kapitału leasingowanego dobra. Jednak raty te muszą faktycznie zostać zapłacone przed zakończeniem dotowanego projektu. Gdy okres trwania umowy leasingowej wykracza poza okres realizacji projektu, raty leasingowe pozostające do zapłaty po wdrożeniu inwestycji zostaną wyłączone z refundacji. Warto wskazać, że umowy leasingowe można zawierać na długie okresy. Najlepiej jest jednak zawrzeć umowę leasingową na okres realizacji projektu. Leasing środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych natomiast powinien zakończyć się przeniesieniem własności leasingowanych aktywów na leasingobiorcę.