TSUE wydał wyrok w sprawie przepisów regulujących przejście sędziów w stan spoczynku

6 listopada 2019
/

Regulacje dotyczące przejścia w stan spoczynku sędziów i prokuratorów, wprowadzone w lipcu 2017 roku, są niezgodne z prawem UE. Do takich wniosków doszedł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Tym samym TSUE nie zgodził się z wyjaśnieniami składanymi przez stronę rządową. Wprowadzane zmiany różnicujące wiek przejścia kobiet i mężczyzn w stan spoczynku nie mogą uchodzić za środek pozytywnej dyskryminacji.

Przejście sędziego w stan spoczynku - przepisy niezgodne z prawem UE

Przepisy, nad których zgodnością z prawem wspólnotowym rozprawiał Trybunał, dotyczyły ustawy z dnia 12 lipca 2017 roku. Wspomniana regulacja obniżyła wiek, w którym w stan spoczynku mają przechodzić sędziowie sądów powszechnych oraz prokuratorzy. Ponadto przepisy te przewidywały również obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku sędziów SN do 60 lat w stosunku do kobiet oraz do 65 w przypadku mężczyzn. Przed wejściem wspomnianych regulacji w życie wiek przejścia w stan spoczynku sędziów SN był ujednolicony (67 lat). Ustawa wprowadzała również nowe narzędzie dla Ministra Sprawiedliwości. Od tego momentu miał on uprawnienie do przedłużania okresu czynnej służby sędziego sądu powszechnego po przekroczeniu przez niego przywołanej wyżej granicy wieku.

Wątpliwości co do zgodności z prawem UE powyższych rozwiązań miała Komisja Europejska. Ostatecznie postanowiono wnieść w tym przedmiocie skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

We wtorek 5 listopada 2019 roku TSUE wydał wyrok. Stwierdzono, że Polska uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na krajach członkowskich na mocy przepisów prawa UE. Tym samym Trybunał zakwestionował regulacje dotyczące odmiennej bariery wieku przejścia w stan spoczynku dla kobiet i mężczyzn zajmujących stanowiska sędziowskie i prokuratorskie. Zakwestionowano również przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości prawa do decydowania o przedłużeniu okresu czynnej służby sędziego. Zdaniem składu orzekającego kryteria, na podstawie których następuje wydawanie decyzji, są wielce niejasne. Nie mogą podlegać weryfikacji. Co więcej, przepisy nie wskazują dokładnego terminu, w którym wspomniana decyzja ma zapaść.

Różnicowanie sytuacji prawnej kobiet i mężczyzn niezgodne z prawem wspólnotowym

Trybunał Sprawiedliwości UE doszedł do wniosku, że systemy uposażenia, do których uprawnieni są sędziowie w stanie spoczynku, wchodzą w zakres zastosowania art. 157 TFUE. Zgodnie z przywołaną regulacją każde Państwo Członkowskie zapewnia stosowanie zasady równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką samą pracę lub pracę takiej samej wartości.

Skład orzekający w sprawie doszedł również do konstatacji, że kwestionowane przepisy stoją w sprzeczności z dyrektywą 2006/54. Dotyczy ona równego traktowania w ramach systemów zabezpieczenia społecznego pracowników. Regulacje bowiem wprowadziły takie warunki, które bezpośrednio dyskryminują ze względu na płeć. W szczególności ma to odniesienie do momentu, w którym osoby uprawnione mogą w rzeczywisty sposób skorzystać z dostępu do korzyści przewidzianych w tych systemach. Tym samym TSUE odrzucił twierdzenia Polski, jakoby wspominane przepisy stanowiły środek pozytywnej dyskryminacji.

Narzędzie do usuwania sędziów w rękach Ministra

Trybunał odniósł się także do kompetencji, jakie nadała Ministrowi Sprawiedliwości ustawa z 12 lipca 2017 roku. Chodzi o możliwość decydowania przez niego o dalszym pełnieniu służby przez sędziów sądów powszechnych po ukończeniu wieku przejścia w stan spoczynku. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości UE takie regulacje naruszają zasady proporcjonalności. Materialne warunki oraz zasady procedury związanej z tak silnymi uprawnieniami ministra mogą budzić uzasadnione obawy. Mowa o niezależności sędziów od czynników zewnętrznych. Kryteria, na podstawie których swoje decyzje wydaje minister są nieostre i nieweryfikowalne. Decyzja taka nie musi bowiem zawierać uzasadnienia oraz nie podlega zaskarżeniu przed sądem.

Wprowadzone zmiany mogą wreszcie ingerować w zasadę nieusuwalności. Nie ma ona charakteru absolutnego. Występują od niej pewne wyjątki. Muszą one jednak zachowywać zasadę proporcjonalności oraz występować tylko w momencie, gdy uzasadniają je nadrzędne i prawnie uzasadnione względy. W opisywanym przypadku obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku przy jednoczesnym nadaniu uprawnień do decydowania o dalszym piastowaniu stanowiska przez sędziego w ręce ministra narusza tę zasadę.

Źródło:

Wyrok TSUE z 5 listopada 2019 roku (C-192/18)

https://curia.europa.eu/