Kto jest stroną w postępowaniu cywilnym?

6 listopada 2019
/

Dwustronność jest cechą charakterystyczną procesu cywilnego. Oznacza to, że występują w nim zawsze dwie, i tylko dwie strony, choćby po którejkolwiek z nich występował więcej niż jeden podmiot. Po jednej ze stron procesu występuje powód (strona czynna), po drugiej zaś stronie pozwany (strona bierna).

Strona w postępowaniu cywilnym

Stroną w postępowaniu cywilnym może być osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna, która nie jest osobą prawną, ale na podstawie odrębnych przepisów posiada zdolność prawną. W razie śmierci jednej ze stron z urzędu następuje zawieszenie postępowania przez sąd (art. 174 § 1 kpc). Jeżeli natomiast w ciągu 5 lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się następcy prawni zmarłej osoby, sąd umorzy postępowanie. Wydanie wyroku stanie się bowiem zbędne i niedopuszczalne (art. 355 § 1 kpc). Co istotne, strona procesu cywilnego musi posiadać konieczne przymioty: zdolność sądową, zdolność procesową i legitymację procesową.

Zdolność sądowa i procesowa

Zgodnie z art. 64 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako „kpc”), każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność sądowa). Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

Natomiast zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne (art. 65 § 1 kpc). Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie. Co istotne, osoba fizyczna, która nie ma zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego (art. 66 kpc).

Natomiast legitymacja procesowa to wynikające z przepisów uprawnienie do uczestnictwa w danym postępowaniu cywilnym w charakterze powoda (legitymacja czynna) lub pozwanego (legitymacja bierna) lub dokonania określonej czynności procesowej.

Inni uczestnicy procesu

Poza powodem i pozwanym w procesie może wziąć udział więcej podmiotów. Nie są one stronami. Mają jednak część uprawnień, jakie przysługują powodowi i pozwanemu. I tak w postępowaniu cywilnym występować może interwenient główny, interwenient uboczny, prokurator, organizacja społeczna, inspektor pracy, a także powiatowy (miejski) rzecznik praw konsumenta.

Powód

Powód to osoba, która wszczyna postępowanie, czy ten kto wnosi pozew do sądu i występuje z jakimś żądaniem. Powodem może być osoba fizyczna, osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Do najczęściej spotykanych jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, a mogących być powodem w postępowaniu cywilnym, zaliczamy spółkę jawną, spółkę partnerską, spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji i wspólnotę mieszkaniową.

Pozwany

Pozwany to osoba, przeciwko której skierowany jest pozew. Może być nim (podobnie jak powodem) osoba fizyczna, osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Do podstawowych praw pozwanego, zagwarantowanych przez Konstytucję RP, jak i akty prawa międzynarodowego, należy prawo do obrony. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego konkretyzują to prawo i pozwalają w tym celu na dokonywanie czynności procesowych.

Pozwany jest podmiotem zaangażowanym w postępowanie od chwili doręczenia pozwu. O tym, czy pozwany podejmie aktywną obronę, decyduje on sam. Przepisy pozywają mu również zachowywać się biernie i nie podejmować obrony.

Interwenient główny

Jak już wspomniano, niekiedy w procesie cywilnym obok stron występują inne podmioty. Najczęściej są to interwenienci. Ich prawa i obowiązki są zbliżone do praw i obowiązków stron.

Zgodnie z art. 75 kpc, interwenientem głównym jest osoba, która występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi osobami. Z interwencją główną można wystąpić aż do momentu zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji. Interwenient główny wytacza powództwo przeciwko obydwu stronom toczącego się postępowania przed sad, w którym toczy się sprawa.

Interwenient uboczny

Natomiast interwenientem ubocznym jest ten, kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron. Z interwencją uboczną można wystąpić aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji. Innymi słowy, interwencja uboczna polega na przystąpieniu do jednej ze stron procesu. Zgodnie z art. 77 kpc, interwenient uboczny powinien swoje wstąpienie do sprawy zgłosić w piśmie. Musi w nim podać, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to należy doręczyć obu stronom. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności procesowej. Co istotne, każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego. Musi to jednak nastąpić nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy (art. 78 § 1 kpc). Jednak sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.

Prokurator

W sprawach cywilnych prokurator najczęściej występuje w sprawach małżeńskich i sprawach między rodzicami a dziećmi. Jednak zgodnie z art. 55 kpc prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Ponadto prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Przeczytaj również:
Kto jest stroną w postępowaniu karnym?