Co to są przestępstwa podobne?

31 stycznia 2020
hello world!

Zgodnie z art. 115 § 3 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”) przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju; przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za przestępstwa podobne.

Kryteria i konsekwencje uznania przestępstw za podobne

Przestępstwo podobne określono przy użyciu trzech kryteriów:

  1. tożsamości rodzajowej dobra prawnego;
  2. popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy lub groźby jej użycia;
  3. popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Kryteria te mają samodzielny charakter. Istnienie chociażby jednego z nich przesądza o podobieństwie analizowanych przestępstw. Jednocześnie katalog ten jest katalogiem zamkniętym.

Popełnienie przestępstwa podobnego jest jedną z przesłanek recydywy szczególnej zwykłej (art. 64 § 1 kk) oraz zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary (art. 75 § 1 kk). Obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek karny, jest negatywną przesłanką dopuszczalności wcześniejszego uznania za wykonany środka karnego orzeczonego dożywotnio (art. 84 § 2a kk).

Tożsamość rodzajowa przestępstw

Liczne wątpliwości budzi rozumienie tożsamości rodzajowej przestępstw. Poza sporem jest jedynie to, że o zaliczeniu przestępstw (dwóch lub więcej) do tego samego rodzaju rozstrzyga się przez porównanie dóbr prawnych, przeciwko którym analizowane przestępstwa są wymierzone. Zbyt wąskie jest ujęcie przestępstw należących do tego samego rodzaju ograniczające jego zakres tylko do czynów wypełniających znamiona tego samego typu czynu zabronionego (Majewski [w:] Wróbel, Zoll I/2, s. 962).

Ustawodawca nie posłużył się zresztą pojęciem przestępstwa skierowanego przeciwko temu samemu dobru chronionemu prawem. Niewątpliwie jednak szerszym pojęciem przestępstwa należącego do tego samego rodzaju. Istotnym kryterium (choć nie jedynym) jest systematyka kodeksowa.

Sąd Najwyższy w swym postanowieniu z 30 marca 2016 r. (sygn. I KZP 23/15) słusznie zauważył, że: Kwestia podobieństwa przestępstw w rozumieniu art. 115 § 3 kk nie może być oceniana w perspektywie abstrakcyjnej – jako «podobieństwo» typów czynów zabronionych – ale wyłącznie w perspektywie konkretnej. Przedmiotem oceny są więc konkretne czyny realizujące znamiona typów czynów zabronionych. Trzeba przy tym mieć na uwadze fakt, że dany typ czynu zabronionego może chronić różne dobra prawne. Dopiero ocena konkretnego zachowania pozwala na ustalenie, które z chronionych dóbr zostało przez ten czyn naruszone bądź zagrożone.

Innymi słowy podstawą ustalenia przynależności porównywanych typów przestępstw do tego samego rodzaju może być każde z atakowanych nimi dóbr. Bez znaczenia, czy mieści się ono w głównym, czy ubocznym przedmiocie ochrony (wyrok Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., sygn. V KK 33/16).

Przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby jej użycia

Przemocą jest takie oddziaływanie środkami fizycznymi, które uniemożliwiając lub przełamując opór zmuszanego, ma albo nie dopuścić do powstania lub wykonania jego decyzji woli, albo naciskając aktualnie wyrządzaną dolegliwością na jego procesy motywacyjne, nastawić jego decyzję w kierunku pożądanym przez sprawcę (Hanausek, Przemoc, s. 65). Przemoc może być skierowana bezpośrednio wobec samego pokrzywdzonego (tzn. na jego ciało). Może być również skierowana wobec osoby trzeciej lub też wobec rzeczy (Mozgawa, Odpowiedzialność, s. 75).

Przepis art. 115 § 3 kk stanowiąc, że przestępstwami podobnymi są m.in. przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia, nie wymaga, aby porównywane przestępstwa były przestępstwami, do których ustawowych znamion należy stosowanie przemocy lub groźby jej użycia. Należy zatem przyjmować podobieństwo przestępstw także wtedy, gdy zastosowana przemoc lub groźba jej użycia pozostają poza zakresem znamion popełnionych przestępstw. Faktycznie zrealizowano je jednak w warunkach wystąpienia takiego sposobu działania, który powinien być objęty opisem przypisanego sprawcy czynu (uchwała Sądu Najwyższego z 23 października 2002 r., sygn. I KZP 33/02).

W celu osiągnięcia korzyści majątkowej

Zgodnie z art. 115 § 4 kk korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego. Przestępstwa, które popełniono w celu osiągnięcia korzyści majątkowej są do siebie podobne niezależnie od tego, czy cel osiągnięcia tej korzyści należy do ich ustawowych znamion (np. art. 282 kk, czyli wymuszenie rozbójnicze), czy też nie (wyrok Sąd Apelacyjny w Łodzi z 12 czerwca 2013 r., sygn. II AKa 87/13). Jest to więc przede wszystkim okoliczność faktyczna.

chevron-down
Copy link