Przyczynienie się poszkodowanego a wysokość zadośćuczynienia

W dniu 11 kwietnia 2019 roku Sąd Najwyższy wydał uchwałę dotyczącą kwestii, czy w sytuacji, w której sąd obniża kwotę dochodzonego przez powoda zadośćuczynienia, uznając, że poszkodowany przyczynił się do wyrządzonej mu szkody, obniżenie to następuje w stosunku do kwoty żądanej przez powoda, czy też w stosunku do sumy, którą sąd uznaje za odpowiednią w rozumieniu art. 446 § 4 k.c., chociaż suma ta jest wyższa niż żądana w pozwie?​

Na podstawie art.  362 kodeksu cywilnego, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Na podstawie art. 446 § 4 kodeksu cywilnego, sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego w postaci szczególnej więzi rodzinnej na skutek śmierci osoby bliskiej mające oparcie w art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c., choć ma samodzielny charakter, to jest ściśle związane z osobą zmarłego i dlatego jego przyczynienie się do powstania szkody nie może pozostać bez wpływu na wysokość tego roszczenia. Skoro przyczynienie się poszkodowanego do powstania szkody może stanowić, stosownie do art. 362 k.c., podstawę do obniżenia odszkodowania należnego bezpośrednio poszkodowanemu, to tym bardziej jest to uzasadnione wobec osób jedynie pośrednio poszkodowanych, którym ustawa przyznaje prawo dochodzenia określonych roszczeń odszkodowawczych. Przepis art. 362 k.c. dotyczy ogólnie ujętego „obowiązku naprawienia szkody” bez różnicowania podstawy prawnej, z którego obowiązek naprawienia szkody wynika, jak również podmiotu, na rzecz którego obowiązek ten ma być spełniony.

Wyrządzenie szkody na skutek wady ukrytej

Nie może być traktowane jako przyczynienie się poszkodowanego takie jego zachowanie, które stanowi conditio sine qua non powstania szkody. W orzecznictwie w charakterze przykładu podnosi się, że zwykłe użycie rzeczy, które na skutek wady ukrytej powoduje wyrządzenie szkody, nie daje się traktować jako normalne następstwo postępowania poszkodowanego.

Dodać należy, że przyczynienie może wystąpić w każdym reżimie odpowiedzialności odszkodowawczej. Rozróżniamy zatem przyczynienie do powstania szkody oraz przyczynienie do zwiększenia szkody. Obniżenie odszkodowania następuje na ogół o określony procent, proporcjonalnie do stopnia winy obu stron.

Sąd, podzielając zarzut przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, odnosi się do żądania pozwu i odpowiednio zmniejsza zasądzone zadośćuczynienie, obowiązany jest jednak uwzględnić ograniczenie roszczenia z tej przyczyny, wskazane w podstawie faktycznej powództwa.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygnatura III CZP 105/18