Czym są przynależności?

2 października 2020
hello world!

Zgodnie z definicją pochodzącą ze Słownika języka polskiego PWN przynależność to «rzecz ruchoma, należąca do właściciela rzeczy głównej, pozostająca z nią w związku i służąca do korzystania z niej». Jak kwestie związane z przynależnościami reguluje Kodeks cywilny?

Definicja

Zgodnie z art. 51 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej również jako „k.c.”) przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi.

W przeciwieństwie do części składowej, przynależność musi stanowić rzecz ruchomą posiadającą samoistny byt prawny, która nie traci charakteru rzeczy samodzielnej w sytuacji przypisania jej statusu przynależności.

Nie staje się ona zatem, tak jak części składowe, „elementem” rzeczy. Rzecz główna i przynależna są zawsze odrębnymi rzeczami. W odróżnieniu od części składowych przynależności mogą być samodzielnym przedmiotem obrotu, jak i odrębnym przedmiotem egzekucji.

Jednakże w sytuacji przeniesienia własności rzeczy stanowiącej przynależność na inny podmiot rzecz ta traci taki status, bowiem nie może ona być przedmiotem własności innego podmiotu niż właściciela rzeczy głównej (o czym niżej). O przypisaniu rzeczy statusu przynależności decyduje spełnienie kumulatywne przesłanek wskazanych w treści art. 51 k.c.

Przesłanki

Przypisanie rzeczy statusu przynależności uzależnione jest od spełnienia łącznie czterech przesłanek.

  1. Rzecz ruchoma o samoistnym charakterze – przynależnością może być więc tylko rzecz ruchoma. Może ona jednakże spełniać rolę pomocniczą zarówno w odniesieniu do innej rzeczy ruchomej, jak i nieruchomości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 stycznia 2013 r., sygn. I ACa 736/12). Stosunek przynależności odnosi się zatem wyłącznie do rzeczy i tym samym inne przedmioty stosunków prawnych, w szczególności dobra niematerialne (np. znak towarowy, firma), nie mogą stanowić przynależności ani też rzeczy głównych.
  2. Związek funkcjonalny pomiędzy rzeczą ruchomą a rzeczą główną – rzecz ruchoma musi pełnić funkcję pomocniczą (służebną) wobec przeznaczenia (funkcji gospodarczej) rzeczy głównej (np. kluczyk do kłódki czy koło zapasowe samochodu). Musi ona zatem być niezbędną do korzystania z rzeczy głównej albo ułatwić korzystanie z tej rzeczy. Dla istnienia związku funkcjonalnego konieczne jest zatem ustalenie celu – przeznaczenia rzeczy głównej. Funkcją, którą musi bowiem spełnić rzecz stanowiąca przynależność, jest funkcja pomocnicza (służebna) dla spełnienia tego właśnie celu.
  3. Związek faktyczny pomiędzy rzeczą ruchomą a rzeczą główną – zgodnie z art. 51 § 3 k.c. przynależność nie traci takiego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego związku z rzeczą główną. Oznacza to, że związek faktyczny musi być trwały. Rzecz pomocnicza musi zatem w trwały sposób umożliwiać (ułatwiać) korzystanie z rzeczy głównej. Trwałe zerwanie związku powoduje, że rzecz traci status przynależności.
  4. Tożsamość podmiotowa – pojęcie „przynależności” wyznaczane jest nie tylko przez aspekt funkcjonalny, ale także własnościowy. Rzecz jest przynależna nie tylko dlatego, że „przynależy” do innej rzeczy, umożliwiając z niej korzystanie, ale też dlatego, że przynależy do właściciela tej rzeczy głównej. Znajduje to swoje odbicie w treści art. 51 § 2 k.c. Zgodnie z nim prawo własności rzeczy głównej i pomocniczej przysługiwać musi temu samemu podmiotowi.

Kwalifikacja rzeczy jako przynależności

Ustalenie, czy dana rzecz stanowi przynależność innej rzeczy, wyznaczać będą zarówno okoliczności obiektywne (właściwości i przeznaczenie rzeczy głównej oraz właściwości rzeczy ruchomej), jak i subiektywne (wola właściciela). Rzecz ruchoma, która może stanowić przynależność innej rzeczy, może być bowiem niewykorzystywana przez właściciela w sposób kształtujący stosunek przynależności pomiędzy tymi rzeczami (brak faktycznego związku). Właściciel rzeczy może też rzecz posiadającą charakter przynależności porzucić, darować innemu podmiotowi czy też zbyć, pozbawiając ją tym samym statusu rzeczy przynależnej. Ciężar dowodu, że rzecz stanowi przynależność innej rzeczy, spoczywa na osobie, która tak twierdzi i wywodzi z tego skutki prawne.

Związek przynależności z rzeczą główną

Zgodnie z art. 52 k.c. czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych. Przepis ten wyraża zatem zasadę związania losów prawnych przynależności z losem prawnym rzeczy głównej.

Zmiany w stanie prawnym rzeczy głównej skutkują takimi samymi zmianami w odniesieniu do stanu prawnego przynależności. Co do zasady przynależność dzieli zatem los prawny rzeczy głównej. Reguła ta nie znajduje jednak odwrotnego zastosowania. Czynność prawna mająca za przedmiot przynależność nie wywiera zatem żadnego wpływu na los prawny rzeczy głównej.

Zauważyć jednak należy, że art. 52 k.c. jest normą dyspozytywną. Oznacza to, że strony czynności prawnej mogą wyłączyć z jej zakresu przynależności poprzez zawarcie takiego wyraźnego postanowienia w umowie. Zasada związania losów prawnych przynależności z losem prawnym rzeczy głównej może być również wyłączona na mocy przepisów szczególnych. Równocześnie też, na mocy przepisów szczególnych, wyłączony być może charakter dyspozytywny art. 52 k.c. Zgodnie bowiem z treścią art. 84 ustawy o księgach wieczystych i hipotece hipoteka na nieruchomości obciąża także jej przynależności.

chevron-down
Copy link