Uchylanie się od opodatkowania

21 lutego 2020
hello world!

Kodeks karny skarbowy penalizuje uchylanie się od opodatkowania polegające na nieujawnianiu przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub niezłożeniu deklaracji, które to zachowania narażają podatek na uszczuplenie. Jakie konsekwencje takich działań przewiduje kodeks?

Uchylanie się od opodatkowania

Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”) podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie. Czynność sprawcza z omawianego przepisu obejmuje zatem trzy zachowania. Dwa pierwsze polegają na uchylaniu się sprawcy od opodatkowania poprzez nieujawnienie (czyli zatajenie) właściwemu organowi podatkowemu:

  1. przedmiotu opodatkowania,
  2. podstawy opodatkowania.

Trzecią formą czynności sprawczej jest niezłożenie deklaracji. 

Narażenie na uszczuplenie podatku

Warunkiem przypisania sprawcy odpowiedzialności za uchylanie się od opodatkowania we wszystkich powyższych przypadkach będzie dodatkowo narażenie na uszczuplenie podatku. Oznacza to, że znamię narażenia na uszczuplenie podatku musi wystąpić łącznie z jedną z odmian zachowania się sprawcy. Jeżeli nie dochodzi do narażenia podatku na uszczuplenie, wówczas nie są zrealizowane wszystkie znamiona tego czynu. W konsekwencji nie ma też odpowiedzialności karnej skarbowej.

Dla przykładu, jeśli podatnik nie złoży zerowej deklaracji podatkowej, nie będzie ponosił odpowiedzialności z art. 54 kks, bo nie naraził swym zaniechaniem podatku na uszczuplenie (tak: W. Kotowski, B. Kurzępa, Komentarz do art. 54 kks, LEX 2007). Dla przypisania odpowiedzialności karnej skarbowej za uchylanie się od opodatkowania niezbędne jest bowiem ustalenie, że powodem uchybienia terminowi do złożenia deklaracji był istniejący zamiar uchylenia się od opodatkowania (co jednak nie zmienia faktu, że niezłożenie deklaracji w terminie podlega penalizacji z art. 56 § 4 kks, a uporczywe niewpłacanie podatku – z art. 57 kks).

Przeczytaj również:
Podatek progresywny czy liniowy – co się bardziej opłaca?

Przedmiot opodatkowania

Warto wspomnieć, że na podatniku co do zasady ciąży obowiązek samoopodatkowania i samowymiaru. Oznacza to, że podatnik winien dokonać zgłoszenia obowiązku podatkowego oraz wykonać powstałe zobowiązanie podatkowe. Obowiązek podatkowy to nieskonkretyzowana powinność poniesienia przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia podlegającego takiemu obowiązkowi, które zostało określone w ustawie. Zakres podmiotowy oraz moment powstania tego obowiązku, przedmiot opodatkowania oraz stawki podatkowe są również określone w ustawie podatkowej (art. 4 Ordynacji podatkowej). Na tym tle „przedmiot opodatkowania” oznacza więc zdarzenia (sytuacje prawne lub faktyczne), z którymi ustawa wiąże obowiązek podatkowy. Podstawa opodatkowania to natomiast przedmiot opodatkowania ujęty ilościowo lub wartościowo. 

Pamiętać też należy, że uchylanie się od opodatkowania nie wiąże się z zatajeniem samego dochodu, ale z zatajeniem podstawy lub przedmiotu określonego rodzaju podatku (T. Oczkowski, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2009, sygn. II KK 20/2009). Podatnik obowiązany jest bowiem ujawnić przedmiot lub podstawę opodatkowania przed właściwym organem, wskazanym w ustawach podatkowych.

Mała wartość kwoty podatku i wykroczenie skarbowe

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych (art. 54 § 2 kks). Mała wartość jest to wartość, która w czasie popełnienia czynu zabronionego nie przekracza dwustukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia (art. 53 § 14 kks). Natomiast jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe (art. 54 § 3 kks).

chevron-down
Copy link