Zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej (firmanctwo)

21 lutego 2020
hello world!

Kodeks karny skarbowy statuuje klasyczny rodzaj deliktu skarbowego w postaci tzw. firmanctwa. Jego zaistnienie w kodeksie jest wynikiem uznania, że o odpowiedzialności karnej skarbowej nie mogą przesądzać wyłącznie względy formalne, czyli prowadzenie własnego, zarejestrowanego przedsiębiorstwa (niezależnie od jego formy prawnej) i wystawianie dokumentów obrazujących obrót. Konieczne staje się bowiem pociągnięcie do odpowiedzialności osób, które stoją za innym podmiotem, chcąc w ten sposób zataić prowadzenie działalności na własny rachunek lub ukryć rzeczywisty rozmiar tej działalności. 

Zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej - istota firmanctwa

Zgodnie z art. 55 § 1 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”), podatnik, który w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności, posługuje się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą innego podmiotu i przez to naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej stanowi więc delikt o charakterze pośrednim pomiędzy uchylaniem się od obowiązku podatkowego z art. 54 kks a oszustwem podatkowym z art. 56 kks. Istota firmanctwa wiąże się z zamiarem zmniejszenia obciążeń podatkowych. Celem sprawcy nie jest jednak całkowite uniknięcie opodatkowania, lecz minimalizacja należnego podatku. Stanowi to zachowanie odmienne niż w przypadku typizowanym w art. 54 kks. Realizacja znamion czynu z art. 55 kks możliwa jest wyłącznie przez podatnika prowadzącego działalność gospodarczą (niezależnie od tego, w jakiej formie ją prowadzi) i wymaga łącznego zaistnienia trzech zasadniczych elementów. Są nimi: działanie tego podatnika w określonym, wymienionym w treści przepisu celu, posługiwanie się przez niego cudzą tożsamością oraz następstwa w postaci narażenia podatku na uszczuplenie. 

Definicja działalności gospodarczej

Pojęcie „działalność gospodarcza” na gruncie art. 55 § 1 kks należy rozumieć jako każdą działalność zarobkową w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także każdą inną działalność zarobkowa, wykonywaną we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2012 r., sygn. IV KK 222/12).

Natomiast „firma” to termin wywodzący się z prawa cywilnego. Firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Możliwe jest też włączenie do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsca jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych (art. 43(4) ustawy Kodeks cywilny, dalej jako „kc”). Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. Firma zawiera określenie formy prawnej osoby prawnej (art. 43(5) § 1 i 2 kc). Firma osoby prawnej może także zawierać nazwisko lub pseudonim osoby fizycznej. Będzie tak, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy (art. 43(5) § 3 kc).

Przeczytaj również:
Jak założyć jednoosobową działalność gospodarczą?

Typ uprzywilejowany i wykroczenie skarbowe

Typ uprzywilejowany firmanctwa regulowany jest w art. 55 § 2 kks. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. Natomiast jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawca czynu zabronionego określonego w § 1 podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe (art. 55 § 3 kks).

Sankcja karna

Za popełnienie typu podstawowego przestępstwa firmanctwa, określonego w art. 55 § 1 kks, przewidziana jest kara grzywny do 720 stawek dziennych bądź kara pozbawienia wolności w wymiarze do lat 3. Dopuszczalne jest wymierzenie obu tych kar łącznie. Za to przestępstwo, obok kary zasadniczej, sąd może również orzec środek karny w postaci przepadku przedmiotów (art. 30 § 2 kks) oraz zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej (art. 34 § 2 kks). W przypadku typu uprzywilejowanego z art. 55 § 2 kks i wykroczenia z art. 55 § 3 kks przewidziana jest kara grzywny. Oznacza to, że sprawcy tego rodzaju deliktów karnych skarbowych mogą skorzystać z instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności (zob. art. 17 kks), która nie wiąże się ze skazaniem w tradycyjnym ujęciu. Wyrok o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie podlega bowiem wpisowi do Krajowego Rejestru Karnego.

Zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej a kradzież tożsamości

W obliczu wejścia w życie nowelizacji ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”) z 2011 r., na mocy której wprowadzono m.in. przepis art. 190a § 2 kk statuujący występek kradzieży tożsamości (tzw. identity fraud), należy zwrócić uwagę na relację tego przepisu z art. 55 kks.

Występek kradzieży tożsamości polega na wykorzystaniu wizerunku innej osoby lub jej danych osobowych poprzez podszycie się pod tę osobę. Dzieje się tak w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Pokrzywdzonym tym występkiem jest więc inna osoba fizyczna. Co więcej, sprawca na gruncie przestępstwa kradzieży tożsamości musi mieć na celu wyrządzenie szkody materialnej lub osobistej przez osobę, pod którą się podszył. To znamię będzie zrealizowane niezależnie od faktu, czy pokrzywdzony w istocie taką szkodę poniósł.

Nie jest też konieczne, aby sam sprawca w wyniku własnego działania odniósł jakąś korzyść. Artykuł 190a § 2 kk ma głównie za zadanie zapobiegać zjawisku przywłaszczania cudzej tożsamości. Istnieją więc pewne różnice pomiędzy treścią art. 55 kks a art. 190a § 2 kk. Jednak w pewnych sytuacjach, gdy zachowanie sprawcy ukierunkowane będzie także na wyrządzenie szkody osobie fizycznej, w obliczu jednoczesnej nieświadomości firmującego o tym, że jego tożsamość jest wykorzystywana, występek z art. 55 kks może pozostawać w zbiegu z art. 190a § 2 kk

Prawo podatkowe

Firmanctwo jest także przedmiotem regulacji prawa podatkowego. Zgodnie z art. 113 Ordynacji podatkowej, jeżeli podatnik (firmant), za zgodą innej osoby (firmującego), w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności, posługuje się lub posługiwał się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą tej osoby, osoba ta ponosi solidarną odpowiedzialność z podatnikiem całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe powstałe podczas prowadzenia tej działalności.

chevron-down
Copy link