Ugoda w sprawie cywilnej - kiedy możliwe jest jej zawarcie?

21 września 2020
hello world!

Artykuł 10 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia. W szczególności odbywa się to poprzez nakłanianie stron do mediacji. Kiedy zawarcie ugody w w sprawie cywilnej jest możliwe?

Ugodowe załatwienie sprawy

Sprawy cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być uregulowane drogą ugody zawartej przed wniesieniem pozwu. Stanowi o tym art. 184 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej również jako "kpc").

Przyjmuje się, że ugodowe załatwienie sprawy jest dla stron korzystniejsze niż rozstrzyganie jej przez sąd. Z tego względu ustawodawca przewiduje obok możliwości zawarcia ugody w toku rozpoznawania sprawy cywilnej także postępowanie pojednawcze. Wszczynane jest ono odrębnie od sprawy cywilnej i przed jej założeniem. Sprawy tego rodzaju określa się mianem spraw z wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Strony postępowania to wzywający (w razie niezawarcia ugody – późniejszy powód) i przeciwnik (późniejszy pozwany). W praktyce używa się także określeń – odpowiednio – wnioskodawca oraz wzywany lub uczestnik postępowania.

Ugoda w sprawie cywilnej – jakich spraw dotyczy?

Ugoda zawarta w toku postępowania pojednawczego nie odnosi się do wszystkich spraw. Jedynie bowiem do tych, których przedmiot na to pozwala. W drodze ugody nie można zatem uregulować zagadnień odnoszących się do praw niezbywalnych (np. osobistych). To samo odnosi się do kwestii, które dla swej skuteczności wymagają zgody osoby trzeciej albo orzeczenia wydanego przez sąd opiekuńczy. Przykład stanowi dysponowanie majątkiem małoletniego.

Ugody nie można także zawrzeć w sprawach, w których sąd nie wydaje wyroku w wyniku uznania powództwa lub przyznania okoliczności faktycznych. Są to sprawy małżeńskie oraz sprawy ze stosunków między rodzicami a dziećmi będących przedmiotem postępowania odrębnego. Jeżeli skutkiem ugody ma być to, że jej strony doprowadzają do wywołania skutków prawnych, które by nie powstały, gdyż czynność prawna, której dotyczy ugoda, jest z sprzeczna ustawą lub zasadami współżycia społecznego, to ugoda taka, jako zmierzająca do obejścia prawa, jest nieważna. Takie uzasadnienie znajdziemy w wyroku Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2019 r. (sygn. I CSK 736/17).

Ugoda w sprawie cywilnej - postępowanie pojednawcze

Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej jest czynnością procesową wszczynającą postępowanie pojednawcze. Założeniem postępowania polubownego jest rozwiązanie sporu przez pojednanie stron, nie zaś autorytatywne rozstrzygnięcie. Przepis art. 184 kpc wskazuje bowiem, że uregulowanie wymienionych w nim spraw może nastąpić drogą ugody, a nie rozstrzygnięcia. Celem postępowania pojednawczego jest zapobiegnięcie wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania nieprocesowego, co oddziela postępowanie pojednawcze od postępowania rozpoznawczego, które wyprzedza.

Zawarcie ugody a rola sądu

Możliwość zawarcia przez strony ugody wynika z zasady swobody umów (art. 353(1) Kodeksu cywilnego). Strony stosunków cywilnoprawnych mogą ułożyć swoje prawa i obowiązki w dogodny dla siebie (i zgodny z przepisami prawa) sposób. Oczywiste jest zatem, że w przypadku sporu możliwe jest także pojednawcze zażegnanie go. Pojednawcza rola sądu spełnia funkcję prewencyjną. Wymagania formalne dotyczące tego postępowania są ograniczone. W odniesieniu do wniosku konieczne jest oznaczenie jedynie zwięźle sprawy z wyłuszczeniem jednak istoty stosunku prawnego i sporu. W odniesieniu do postępowania przed sądem, przez przeprowadzenie posiedzenia mającego na celu zawarcie ugody bądź stwierdzenie, że do pojednania nie doszło. Takie wyjaśnienie znajdziemy w wyroku Sądu Najwyższego w uchwale z 26 lutego 2014 r., sygn. III CZP 117/13.

Zgodnie jednakże z wyrokiem Sądu Najwyższego z 27 lipca 2018 r. (sygn. V CSK 384/17), sąd, do którego wpłynął wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, powinien dokonać jego oceny nie tylko pod względem formalnym. Oceny trzeba bowiem dokonać także pod kątem dopuszczalności. W ramach oceny dopuszczalności wniosku o zawezwanie do próby ugodowej musi uwzględnić to, czy wystąpienie z nim nie jest – jako nadużycie uprawnienia procesowego – sprzeczne z dobrymi obyczajami. Jeżeli dokona w tym zakresie odpowiednich ustaleń na podstawie wniosku o zawezwania do próby ugodowej, okoliczności sprawy i – ewentualnie – stanowiska przeciwnika strony wzywającej i stwierdzi, że taka sprzeczność występuje, powinien odrzucić wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. W takiej sytuacji odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego jest równie mocno uzasadnione jak w wypadkach, które wprost uregulowano jako przyczyny odrzucenia pozwu.

Niedopuszczalność ugody

Zdanie drugie art. 184 kpc stanowi, że sąd uzna ugodę za niedopuszczalną, jeżeli jej treść jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Oznacza to, że sprzeczność wniosku o zawezwanie do próby ugodowej z dobrymi obyczajami dyskwalifikuje tę czynność. Musi też skutkować tym, że niedopuszczalne jest prowadzenie na jego podstawie postępowania pojednawczego. W przeciwnym przypadku sąd nie tylko usankcjonowałby nadużycie uprawnienia procesowego, pozwalając na przeprowadzenie postępowania pojednawczego, lecz dopuściłby również do tego, że osiągnięty zostałby cel, dla którego wnioskodawca nadużywa przysługującego mu uprawnienia.

chevron-down
Copy link