Ulga na start i preferencyjny ZUS przy współpracy z byłym pracodawcą

28 stycznia 2021
hello world!

W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą i posiadających umowę z byłym pracodawcą nie zawsze możliwe jest skorzystanie z preferencyjnych rozliczeń z ZUS. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą ma prawo do skorzystania z ulg w opłacaniu składek, o ile spełni odpowiednie warunki. Jednym z nich jest nieświadczenie usług na rzecz byłego pracodawcy. Zasadę tę należy jednak rozpatrywać indywidualnie. Okazuje się bowiem, że nie każda umowa z byłym/obecnym pracodawcą pozbawia prawa do niższego ZUS-u. Kiedy w takim razie ulga na start oraz preferencyjny ZUS przysługuje przy współpracy z byłym pracodawcą?

Ulga na start

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 z późn. zm.), przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej. Z ulgi skorzystają zatem osoby, które nie wykonują działalności na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym były zatrudnione na etacie i wykonywały czynności wchodzące w zakres obecnie wykonywanej działalności.

Przeczytaj również: Ulga na start dla młodych przedsiębiorców – stanowisko ZUS

Jak wskazano wcześniej, ulga na start będzie przysługiwać tym osobom fizycznym, które nie będą wykonywać działalności na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym pracowały na podstawie umowy o pracę i wykonywały czynności wchodzące w zakres aktualnie wykonywanej działalności. Warunek musi być spełniony w dniu rozpoczęcia działalności gospodarczej. Z kolei przepisy nie regulują przypadku, kiedy w trakcie sześciomiesięcznego okresu obowiązywania ulgi na start przedsiębiorca rozpocznie świadczenie usług na rzecz byłego pracodawcy. Taka sytuacja wiąże się z dwoma scenariuszami. W pierwszym podatnik będący przedsiębiorcą utraci możliwość nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne w okresie, w jakim świadczył usługi na rzecz byłego pracodawcy. Drugi scenariusz powinien być jednak bardziej prawdopodobny. Przedsiębiorca utraci możliwość skorzystania z ulgi na start i będzie musiał opłacić zaległe składki.

Ulga na start przy współpracy z byłym pracodawcą

Prawo nie definiuje pojęcia wykonywania czynności na rzecz byłego pracodawcy. Niemniej analogiczne zapisy znajdują się w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.). Przy wykładni art. 18 Prawa przedsiębiorców dotyczącego ulgi na start przy współpracy z byłym pracodawcą można zatem posiłkować się doktryną i judykaturą wypracowaną na gruncie pierwszej z wymienionych regulacji. Ponadto podobną konstrukcję prawną zastosowano w art. 9a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1426 z późn. zm.). 

Zwrot "wykonywały w ramach stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej" należy odnieść do czynności zatrudnienia (obowiązków) powierzonych przez pracodawcę. Takich, które były wykonywane faktycznie przez pracownika na konkretnym stanowisku pracy. Nie odnosi się to do wszystkich czynności, jakie pracownik może wykonywać. Nie muszą to być zatem czynności wykonywane np. z racji posiadanych przez niego kwalifikacji. Wskazuje na to wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2010 r. (sygn. I UK 323/09). Przykładem może być także stanowisko Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r. (sygn. II UZP 2/13). Sąd ten uznał, że adwokat rozpoczynający działalność gospodarczą i świadczący usługi na rzecz byłego pracodawcy, u którego był zatrudniony jako aplikant adwokacki, może skorzystać z preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Sąd wskazał bowiem, że nie można mówić o zbieżności obowiązków i świadczonej pracy przez aplikanta adwokackiego i adwokata w ustalonym stanie faktycznym.

Preferencyjna podstawa

Zgodnie z art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota. Nie jest ona niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Regulacja ta nie ma zastosowania do osób, które:

  • prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;
  • wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Istotne więc jest, aby przed dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej (w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym) czynności wchodzące w zakres prowadzonej działalności gospodarczej nie były wykonywane w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy. Warunek ten musi być spełniony przez cały okres prowadzenia działalności pozarolniczej, a nie tylko w dniu jej rozpoczęcia. Jeżeli po pewnym czasie osoba prowadząca działalność rozpocznie współpracę z byłym pracodawcą i współpraca ta będzie dotyczyła czynności, które wcześniej (w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym) wykonywała w ramach stosunku pracy lub też spółdzielczego stosunku pracy, to prawo do opłacania składek od niższej podstawy wygasa. Oczywiście następuje to na bieżąco, a nie z okresem wstecznym.

Przeczytaj również: Preferencyjny ZUS – mały ZUS i mały ZUS plus

Czy każda umowa przy współpracy z byłym pracodawcą pozbawia ulgi na start i preferencyjnego ZUS-u?

Z powyższego wynika jednoznacznie, że zarówno ulga na start, jak i preferencyjny ZUS nie przysługują przedsiębiorcom, którzy współpracują ze swoimi byłymi pracodawcami. Doprecyzowując wcześniejsze stwierdzenie, wspomniane przywileje nie przysługują osobom wykonującym działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Co ważne, warunek ten dotyczy całego okresu przysługiwania ulgi, a nie tylko pierwszego dnia prowadzenia działalności. Należy tu wyjaśnić, że za byłego pracodawcę w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznaje się zakład pracy, na rzecz którego dana osoba świadczyła pracę w ramach stosunku pracy przed dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności, a także takiego, z którym nie rozwiązano stosunku pracy.

Natomiast przez „czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej” należy rozumieć usługi świadczone w ramach działalności na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy pokrywające się z zakresem czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy (powierzonych przez pracodawcę i wykonywanych przez pracownika na danym stanowisku).

Jednak nie każda umowa z byłym/obecnym pracodawcą pozbawia prawa do niższego ZUS-u. Zgodnie bowiem z obecnie obowiązującymi przepisami tylko umowa zawarta w ramach stosunku pracy pozbawia przedsiębiorcę prawa do możliwości opłacania niższych składek ZUS. Inne umowy –umowy cywilnoprawne (takie jak umowa-zlecenie czy umowa o dzieło) – nie pozbawiają prawa do stosowania ulgi na start lub opłacania preferencyjnych składek ZUS. 

chevron-down
Copy link