Umowa kredytu od podstaw

Umowa kredytu – jedna z najbardziej powszechnych umów zawieranych w obrocie gospodarczym, bo aż co drugi Polak spłaca kredyt.

Jak podaje Biuro Informacji Krajowej (BIK), w 2017 roku łącznie spłacanych jest prawie 28 mln zobowiązań kredytowych na łączną kwotą 584,2 mld zł!

Umowa kredytu określana jest również jako „umowa o kredyt” „umowa kredytowa”. Na czym polega ta umowa, jaka jest jej konstrukcja prawna oraz jakie elementy powinna zawierać?

Zaczynając od początku – co to jest kredyt?

Kredyt jest to sytuacja (przypadek, zjawisko), w której jedna ze stron udostępnia drugiej część swojego kapitału, skutkiem czego jest możliwość korzystania przez określony czas z cudzego kapitału.

Podobna definicja kredytu występuje w ustawie z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2016 r. poz. 1528 ze zm.) w art. 3, gdzie to ekonomiczny charakter tkwi w zapewnieniu ochrony konsumentowi.

Obecnie na rynku najbardziej popularne są tzw. umowy kredytowe sensu stricto, w których udzielenie kredytu (czyli udostępnienie pewnej części kapitału) stanowi główny element umowy, czyli essentialia negotii (składniki istotne umowy). Owe składniki określa explicite art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o Prawie bankowym (Dz.U. 1997 Nr 140, poz. 939 t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1876), który stanowi, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Sposoby udostępniania kredytu

Oto, w jaki sposób bank może oddać klientowi do dyspozycji środki pieniężne. Może się to zdarzyć poprzez:

  • przelew środków na rachunek bankowy klienta,
  • przelew środków na rachunek bankowy kontrahenta klienta (daje to bankowi większą kontrolę nad wykorzystaniem środków),
  • przelew na rachunek kredytowy.

Dodatkowo kredyt może zostać udostępniany w transzach (często ma to miejsce przy kredytach inwestycyjnych, gdzie udostępnienie kolejnych transz warunkowane jest przez realizację wcześniejszych etapów inwestycji).

Umowa kredytu – co musi zawierać?

Umowa kredytowa to umowa jednostronnie kwalifikowana podmiotowo (zazwyczaj zawierana przez bank, czyli kredytodawcę). Jej podstawową i obowiązkową treść bezpośrednio wskazuje art. 69 ust. 2 ustawy o Prawie bankowym, a są to:

  • strony umowy,
  • kwota i waluta kredytu,
  • cel, na który kredyt został udzielony,
  • zasady i termin spłaty kredytu,
  • w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska – szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu,
  • wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany,
  • sposób zabezpieczenia spłaty kredytu,
  • zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu,
  • terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych,
  • wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje,
  • warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Umowa kredytu – forma

Najbardziej pożądana forma umowy kredytu to forma pisemna, jednak nie ma w stosunku do niej zastrzeżenia o zawarciu jej pod rygorem nieważności, zatem uznaje się ją jako zastrzeżoną do celów dowodowych. Takie postępowanie sugeruje art. 74 § 1 KC.

Warto wspomnieć ponadto o umowie konsorcjalnej. Zgodnie z art. 73 ustawy o Prawie bankowym, banki, w celu wspólnego udzielenia kredytu, mogą zawrzeć umowę o utworzeniu konsorcjum bankowego. Motywem zawarcia konsorcjum może być współczynnik ryzyka lub przestrzeganie limitów koncentracji zaangażowań.