Co powinna zawierać umowa o arbitraż ad hoc?

19 czerwca 2020
hello world!

Umowa o arbitraż jest fundamentalną instytucją sądownictwa polubownego. Bez zawarcia zapisu na arbitraż niedopuszczalne jest bowiem rozpoznanie sprawy przez wskazany sąd polubowny. Ze względu na większą elastyczność sądownictwa polubownego względem sądownictwa powszechnego, opierając się na różnego rodzaju kryteriach, wyróżnić można co najmniej kilka rodzajów umów o arbitraż. Jedną z nich jest umowa o arbitraż ad hoc, której specyfika zostanie przedstawiona w poniższym artykule.

Arbitraż instytucjonalny i arbitraż ad hoc

W odniesieniu do rozmaitych kryteriów różnicujących umowy o arbitraż, podział o najbardziej praktycznym wymiarze polega na wyodrębnieniu umowy o arbitraż instytucjonalny od umowy o arbitraż ad hoc. Głównym elementem, który rozgranicza te dwa rodzaje postępowań jest tzw. „trwałość danego sądu polubownego”.

Sąd polubowny ad hoc tworzony jest bowiem incydentalnie, w celu rozstrzygnięcia jednego konkretnego sporu. Tymczasem w przypadku arbitrażu instytucjonalnego rozstrzygnięciem sporu zajmie się stała instytucja arbitrażowa (zazwyczaj afiliowana przy określonej izbie handlowej), która na co dzień zajmuje się organizowaniem postępowania arbitrażowego. W odróżnieniu od sądu arbitrażowego ad hoc stałe instytucje arbitrażowe posiadają swoją siedzibę, władze oraz kancelarię (sekretariat). 

Zgodnie z art. 1158 § 2 kpc, przepisy regulujące postępowanie przed sądem arbitrażowym stosuje się zarówno do sądu polubownego powołanego do rozstrzygnięcia poszczególnego sporu, jak i składu orzekającego powołanego w ramach stałego sądu polubownego. Należy zaznaczyć więc, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w żaden sposób nie różnicują pozycji arbitrażu ad hoc względem arbitrażu instytucjonalnego. Tym samym regulacje części V kpc poświęcone sądowi polubownemu znajdą zarówno zastosowanie do arbitrażu instytucjonalnego, jak i arbitrażu ad hoc. 

Przeczytaj również:
Czym jest arbitraż instytucjonalny?

Czym jest arbitraż ad hoc?

Cechą charakterystyczną arbitrażu ad hoc jest powołanie go przez strony w celu rozstrzygnięcia jednego, konkretnego sporu. Funkcjonowanie tego rodzaju sądu kończy się więc w momencie wydawania przez arbitrów orzeczenia. W tego rodzaju postępowaniu arbitrażowym dochodzi więc do zatarcia podziału na sąd arbitrażowy oraz zespół orzekający. W arbitrażu ad hoc bowiem zespół orzekający jest zarazem sądem arbitrażowym. 

Sąd arbitrażowy ad hoc nie posiada stałej siedziby, „własnego” regulaminu, stałej taryfy opłat oraz listy arbitrów. Taki stan rzeczy przerzuca na strony obowiązek uregulowania wyżej wskazanych elementów w treści umowy o arbitraż.

Strony zawierające umowę o arbitraż ad hoc muszą więc wykazać się większą inicjatywą w porównaniu do sytuacji, w której zdecydują się na zawarcie umowy o arbitraż instytucjonalny. Na stronach umowy o arbitraż ad hoc spoczywa bowiem obowiązek właściwego zorganizowania oraz zaplanowania przebiegu postępowania przed sądem polubownym. W praktyce umowy o arbitraż ad hoc są dużo bardziej rozbudowane i szczegółowe w porównaniu do umów o arbitraż instytucjonalny. Dotyczy to zarówno kompromisów, jak i klauzul arbitrażowych. Dokonując zapisu na stały sąd polubowny, strony korzystają bowiem najczęściej z modelowych klauzul, które przygotowane są przez stałe sądy polubowne.

Co powinna zawierać umowa o arbitraż ad hoc?

Fundamentalnym aspektem wymagającym regulacji w umowie o arbitraż ad hoc jest wskazanie zasad postępowania arbitrażowego oraz sposobów, według których rozwiązywany będzie spór (m.in. sposób wyboru arbitrów). W takiej sytuacji warto skorzystać z rozwiązań przyjętych w Regulaminie Arbitrażowym UNCITRAL.

Przywołany regulamin w sposób kompleksowy reguluje bowiem wszystkie aspekty związane z przebiegiem postępowania arbitrażowego. Wprowadza on m.in. rozwiązania dotyczące wezwania na arbitraż, wyłaniania arbitra jedynego bądź arbitrów, przebiegu postępowania, skończywszy na zasadach ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Wdrożenie wszystkich powyższych elementów do umowy o arbitraż ad hoc jest niezbędne, aby postępowanie przed sądem polubownym mogło zostać przeprowadzone.

Strony umowy o arbitraż ad hoc, decydując się na wybór Regulaminu Arbitrażowego UNCITRAL, nie muszą go jednak przyjmować na zasadzie take or leave it, tzn. w sposób, który nie dopuszcza żadnej ingerencji w jego treść. Przepisy wspomnianego Regulaminu (art.1 ust.1 in fine) przewidują bowiem możliwość jego modyfikacji wolą stron zapisu na sąd polubowny. Tym samym możliwe jest np. odmienne uregulowanie przez strony kwestii związanych z prowadzeniem rozprawy czy przebiegiem postępowania dowodowego. 

Modyfikując przepisy Regulaminu Arbitrażowego UNCITRAL, należy jednak pamiętać, że wprowadzane rozwiązania muszą respektować zasadę równego traktowania stron. Tym samym nie można wprowadzać zasad, które stawiałyby jedną ze stron postępowania arbitrażowego w znacznie bardziej uprzywilejowanej pozycji. Tego rodzaju postanowienia nie będą bowiem wiązały stron, na co wskazuje m.in. art. 1169 § 3 kpc

Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby wprowadzić własne zasady postępowania przed sądem arbitrażowym ad hoc. Konstruując jednak taki zapis na sąd polubowny, warto skorzystać z pomocy doświadczonego prawnika.

chevron-down
Copy link