Upadłość konsumencka osób fizycznych – remedium na długi

Upadłość konsumencka osoby fizycznej jest instrumentem prawnym, mającym na celu prowadzenie postępowania sądowego umożliwiającego oddłużenie osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, tj. konsumentów, którzy znajdują się w stanie niewypłacalności. Podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości dłużnika jest jego niewypłacalność, która oznacza, iż dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań. Postępowanie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej zostało uregulowane jako odrębne postępowanie w ramach ustawy prawo upadłościowe.

Podstawy ogłoszenia upadłości konsumenckiej – wniosek

Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej może złożyć jedynie dłużnik, wierzyciel nie ma takiego prawa, pomijając możliwość, jaka została przewidziana w art. 8 ust. 1 Ustawy Prawo upadłościowe. Dotyczy ona ogłoszenia upadłości osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, w ramach procedury przewidzianej dla upadłości konsumenckiej pod warunkiem, iż od wykreślenia z właściwego rejestru przedsiębiorców nie upłynął jeszcze rok. Wniosek składa się na urzędowym formularzu. Od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 złotych.

Konsument, w przeciwieństwie do przedsiębiorcy, nie został zobligowany przez ustawodawcę do złożenia wniosku o upadłość konsumencką. Wiąże się to z tym, iż dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie został zastrzeżony termin. Jest to uprawnienie, a nie obowiązek konsumenta, który może taki wniosek złożyć w dogodnym dla siebie czasie. Osoba fizyczna, która stała się niewypłacalna, może skorzystać z instytucji upadłości co dziesięć lat, licząc od zakończenia poprzedniego postępowania.

Kiedy sąd oddali wniosek?

Sąd oddali wniosek w przypadku, gdy dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie, bądź w skutek rażącego niedbalstwa. Ponadto wniosek zostanie oddalony, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe. Również gdy:

• postępowanie to umorzono z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,
• ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono,
• dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej,
• bądź gdy czynność prawna dłużnika uznano prawomocnie za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli.

Odstępstwem od wyżej wymienionych przesłanek jest sytuacja, gdy przeprowadzenie postępowania uzasadnia się względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Sąd oddali również wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań. Chyba że do niewypłacalności dłużnika lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez dłużnika należytej staranności lub przeprowadzenie postępowania uzasadnia się względami słuszności lub względami humanitarnymi.
Nadto sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dane, podane przez dłużnika we wniosku, są niezgodne z prawdą lub niezupełne. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy niezgodność lub niezupełność nie są istotne lub przeprowadzenie postępowania uzasadnia się względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Rodzaj długów podlegających umorzeniu

Co do zasady, w ramach postępowania o ogłoszenie upadłości konsumenckiej osób fizycznych, mogą podlegać umorzeniu wszelkiego rodzaju długi w całości. Nie ma znaczenia ich wysokość oraz charakter. Jednakże ustawodawca w art. 491(21) ust. 2 Ustawy Prawo upadłościowe konsumenckie przewidział wyjątki od ogólnej zasady. Nie podlegają umorzeniu zobowiązania:

• o charakterze alimentacyjnym,
• do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny,
• do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
• wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,
• do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie,
• do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Postępowanie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej osób fizycznych pozwala na umorzenie długów, których nie udało się spłacić w ramach postępowania, w oparciu o plan spłaty wierzycieli.