Czy spółka cywilna może ogłosić upadłość?

19 marca 2021
hello world!

Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Ustawa ta przewiduje jednak, w stosunku do jakich podmiotów możliwe jest ogłoszenie upadłości. Czy spółka cywilna może ogłosić upadłość?

Zdolność upadłościowa

Upadłość ogłaszana jest przez sąd w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny i regulowana jest przepisami prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 5 prawa upadłościowego, przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm., dalej również jako „k.c.”), a także do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej, wspólników osobowych spółek handlowych oraz wspólników spółki partnerskiej. Wobec wskazanych w ustawie podmiotów można ogłosić upadłość, co oznacza, że posiadają one tzw. zdolność upadłościową. 

Istota spółki cywilnej

Spółka cywilna, wbrew swojej nazwie, nie jest tak naprawdę spółką*. W rzeczywistości jest to specyficzny stosunek prawny, dlatego że podmioty spółki cywilnej tworzą rodzaj „korporacji”, „grupę osób”. Działają oni dla osiągnięcia określonego celu, który jest wspólny dla wszystkich. Spółka cywilna nie ma osobowości prawnej – nie może więc występować jako samodzielny podmiot w stosunkach cywilnoprawnych. Spółkę cywilną należy traktować jako działanie dwóch lub więcej wspólników (chociaż nie jest odrębnym podmiotem prawa), nie zaś jako sumę działań indywidualnych. Jest ona wielostronnym stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników. Konsekwencje braku podmiotowości prawnej spółki cywilnej przejawiają się m.in. w tym, że:

  • stroną zawieranych umów są wszyscy wspólnicy – a nie tylko spółka;
  • podmiotami praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy – a nie spółka;
  • stroną postępowania sądowego, administracyjnego są wszyscy wspólnicy – a nie spółka; 
  • majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników;
  • odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą wspólnicy – a nie spółka.

Brak zdolności upadłościowej spółki cywilnej potwierdził także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 listopada 2002 r. (sygn. III CZP 67/02); sąd ten zwrócił uwagę na brak zdolności prawnej spółki cywilnej, brak organów i własnego majątku, a tym samym – brak statusu przedsiębiorcy. W konsekwencji uniemożliwia to orzeczenie upadłości spółki cywilnej.

Ogłoszenie upadłości wspólnika

Mimo że spółka cywilna nie posiada zdolności upadłościowej (więc nie może też ogłosić swojej upadłości), to nie jest to równoznaczne z tym, że problemy finansowe wspólników spółki uniemożliwiają zakończenie nierentownej działalności. Choć spółka cywilna nie może formalnie być postawiona w stan upadłości, to jednak upadłość mogą ogłosić jej wspólnicy. Osoby tworzące spółkę cywilną muszą bowiem posiadać status przedsiębiorcy, a co za tym idzie – z mocy samego prawa posiadają zdolność upadłościową. Oznacza to, że w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, każdy ze wspólników ma prawo (i obowiązek) złożyć taki wniosek. Postępowanie upadłościowe toczy się zatem wobec danego wspólnika będącego przedsiębiorcą, który prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, a nie wobec samej spółki. Dlatego też zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez jednego ze wspólników nie zwalnia z tego obowiązku pozostałych wspólników. 

Skutki ogłoszenia upadłości przez wspólnika spółki cywilnej

Zgodnie z art. 874 § 2 k.c. spółka cywilna ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. Wspólnicy spółki cywilnej (jako osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą) odpowiadają za zobowiązania całym majątkiem osobistym. Ponadto w sytuacji, gdy zostanie ogłoszona upadłość wspólnika spółki cywilnej, który pozostaje w związku małżeńskim, istniejąca wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości. Co do zasady każdorazowe ogłoszenie upadłości jednego ze wspólników spółki cywilnej musi prowadzić do rozwiązania spółki cywilnej. Przepis art. 874 § 2 k.c. ma bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący i wspólnicy nie mogą w takim przypadku kontynuować działalności spółki.

* Jedynie na gruncie przepisów prawa podatkowego może być traktowana jak inne spółki prawa handlowego.

chevron-down
Copy link