Ustanowienie przedstawiciela skazanego

10 kwietnia 2020
hello world!

Możliwość ustanowienia przez skazanego osoby zaufanej swoim przedstawicielem uważana jest za przejaw realizacji konstytucyjnej zasady udziału obywateli w sprawowaniu sprawiedliwości. Stwarza to dodatkową możliwość udziału społeczeństwa w wykonywaniu prawomocnych orzeczeń. Przyjmuje się, że ustanowienie przedstawiciela skazanego ma dwoistą naturę. Z jednej strony jest formą udziału społeczeństwa w wykonywaniu kar i środków karnych. Z drugiej strony – przedstawiciel ustawowy traktowany jest jako podmiot niosący pomoc indywidualnemu skazanemu, w szczególności w celu wzmocnienia jego ochrony prawnej.

Osoba godna zaufania przedstawicielem

Zgodnie z art. 42 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy (dalej jako „kkw”), skazany może ustanowić, na piśmie, jako swojego przedstawiciela osobę godną zaufania, za jej zgodą, zwłaszcza spośród przedstawicieli stowarzyszeń, fundacji, organizacji oraz instytucji, o których mowa w art. 38 kkw, czyli stowarzyszenia, fundacje, organizacje oraz instytucje, których celem działania jest realizacja zadań określonych w niniejszym rozdziale, jak również kościoły i inne związki wyznaniowe oraz osoby godne zaufania. Katalog osób godnych zaufania, o których mowa w art. 42 § 1 kkw, ma charakter otwarty. Wskazuje na to użycie zwrotu „zwłaszcza”. Ocena, czy dana osoba ma cechy pozwalające na przyznanie jej przymiotu „godnej zaufania”, należy do prezesa sądu (upoważnionego sędziego) lub sądu oraz innych organów, do których ustanowiony przez skazanego przedstawiciel chciałby wnosić skargi, wnioski lub prośby.

Kto może ustanowić przedstawiciela?

Przedstawiciela może ustanowić wyłącznie osoba skazana za popełnienie przestępstwa oraz ukarana za wykroczenie lub tymczasowo aresztowana (art. 242 § 1 kkw). Nie może tego natomiast uczynić osoba ukarana karą porządkową oraz osoba, wobec której zastosowano środek przymusu skutkujący pozbawieniem wolności. Art. 42 § 1 kkw mówi bowiem wprost o „skazanych”. Przedstawiciela nie będzie mógł także ustanowić podmiot, w stosunku do którego bezwarunkowo umorzono postępowanie karne i zastosowano środki zabezpieczające. Ze względu na to, że nie jest to osoba „skazana”.

Ustanowienie przedstawiciela skazanego musi nastąpić na piśmie oraz za zgodą tak wybranej osoby. Zgody tej można udzielić ustnie lub pisemnie, zarówno przed podjęciem pierwszych czynności w imieniu skazanego, jak i w późniejszym czasie. Ustawodawca nie wprowadził w tym zakresie żadnych ograniczeń i wymogów. Przede wszystkim należy pamiętać, że ustanowienie przedstawiciela skazanego nie wymaga zgody sądu lub innego organu wykonującego orzeczenie.

Przeczytaj również:
Obrońca, pełnomocnik i przedstawiciel ustawowy – czym się różnią?

Ustanowienie przedstawiciela skazanego - kryteria

Zgodnie z § 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie współdziałania podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, kompensacyjnych, zabezpieczających, zapobiegawczych oraz przepadku, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem, przedstawicielem podmiotu oraz osobą godną zaufania podejmującą dla skazanego pewne działania, może być osoba, która odpowiada następującym warunkom:

  1. korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
  2. nie była skazana za przestępstwo popełnione umyślnie,
  3. nie została pozbawiona praw rodzicielskich lub opiekuńczych,
  4. daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków, 
  5. ukończyła 24 lata, a w wyjątkowych przypadkach 21 lat, jeżeli posiada kwalifikacje lub doświadczenie życiowe wskazujące na przydatność w prowadzeniu działalności wychowawczej i resocjalizacyjne.

Kodeks karny wykonawczy nie daje żadnych wskazówek co do liczby przedstawicieli, których może ustanowić skazany. Nie oznacza to jednak, iż skazany może ustanawiać nieograniczoną ich liczbę. Mogłoby to bowiem doprowadzić do paraliżu postępowania wykonawczego.

Działalność przedstawiciela

Artykuł 42 § 2 kkw stanowi, że przedstawiciel skazanego może działać wyłącznie w interesie skazanego. W tym celu może zatem składać w jego imieniu wnioski, skargi i prośby do właściwych organów oraz instytucji, stowarzyszeń, fundacji, organizacji, kościołów i innych związków wyznaniowych. Przedstawicielowi skazanego przysługuje także uprawnienie do zastępowania go w postępowaniu wykonawczym. Odnosi się to do inicjowania postępowania w określonych kwestiach. Przykładowo, mowa o przerwie w odbywaniu kary czy warunkowym zwolnieniu. Przedstawiciel skazanego może składać w jego imieniu wnioski, skargi i prośby. Może być nawet dopuszczony do udziału w postępowaniu przed sądem. Odnosi się to jednak tylko do obecności na posiedzeniu. Nie ma on natomiast prawa wnosić zażalenia na zapadłe w pierwszej instancji postanowienie. Nie jest bowiem wymieniony wśród podmiotów przewidzianych do roli obrońcy lub pełnomocnika (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 marca 2012 r., sygn. II AKzw 126/12).

Postępowanie przed sądem

Prezes sądu, upoważniony sędzia, a w toku posiedzenia sąd, może na wniosek skazanego dopuścić do udziału w postępowaniu przed sądem przedstawiciela skazanego (art. 42 § 3 kkw). Na skutek takiego dopuszczenia przedstawiciel staje się uczestnikiem postępowania. Nie staje się jednak stroną. Przykładowo ma on prawo składać wnioski, wypowiadać się co do każdej kwestii czy składać oświadczenia na piśmie. Przy czym może to czynić wyłącznie w interesie (na korzyść) skazanego. Nie jest ani stroną, ani obrońcą. Nie przysługuje mu zatem prawo dostępu do akt, które mogą mu zostać udostępnione jedynie za zgodą prezesa sądu (art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego in fine w zw. z art. 1 § 2 kkw).

W tym kontekście warto też zwrócić uwagę na regułę 70.6 Europejskich Reguł Więziennych. Zgodnie z nią ani pełnomocnik, ani organizacja działająca na rzecz praw więźniów nie może wnieść skargi w imieniu więźnia, jeżeli nie wyrazi on na to zgody. Uregulowanie zawarte w art. 42 § 3 kkw nie znajduje jednak zastosowania przed sądem penitencjarnym. Należy także pamiętać, że ustanowienie przez skazanego przedstawiciela nie eliminuje możliwości korzystania z pomocy obrońcy lub pełnomocnika w postępowaniu wykonawczym.

chevron-down
Copy link