RPO – projekt ustawy o Sądzie Najwyższym niezgodny z Konstytucją

25 kwietnia 2019
/

Nie tak dawno, na łamach naszego portalu, zostały przedstawione główne założenia projektu nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym. Proponowane zmiany legislacyjne mają dotknąć m.in. zasad obsadzania stanowisk funkcyjnych w Sądzie Najwyższym oraz właściwości poszczególnych izb SN. Swoje uwagi co do kształtu proponowanych zmian wyraził Rzecznik Praw Obywatelskich.

Kolejny projekt bez konsultacji i dogłębnej analizy 

W piątek 19 kwietnia, na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich, pojawiła się opinia dotycząca proponowanych zmian. W opinii Rzecznika regulacje zawarte w projekcie ustawy są niekonstytucyjne. Co więcej, sposób procedowania zmian nie gwarantuje poprawy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. 

Rzecznik uważa, że reforma sądownictwa stała się koniecznością, jednakże powinno się ją przeprowadzić w sposób wielopłaszczyznowy. Zmiany muszą dotyczyć zarówno sfery ustrojowej sądów, jak i kwestii proceduralnych, skupiających się na polepszeniu regulacji odnośnie postępowania sądowego. Opiniowana ustawa, zdaniem RPO, z pewnością nie realizuje wspomnianego postulatu. Co więcej, proces legislacyjny po raz kolejny pozostawia wiele do życzenia. Brakuje również jakichkolwiek konsultacji społecznych czy też dogłębnej analizy oraz dyskusji, na podstawie której zostaną wypracowane przemyślane zmiany. Taki stan rzeczy w mniemaniu Rzecznika może być odpowiedzią na bieżące reakcje sędziów broniących niezależności sądów. 

Zmiany w ustawie o SN niezgodne z Konstytucją

Największe wątpliwości co do swojej legalności budzą zmiany w art. 12,13,15 oraz 19 ustawy o Sądzie Najwyższym. Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że wprowadzone zmiany mają „uzupełnić regulacje dotyczące powoływanie Pierwszego Prezesa oraz Prezesów Sądu Najwyższego i zapewnić  możliwości obsadzenia tych stanowisk także w takich sytuacjach, gdy w rozsądnych terminach nie dojdzie do wyłonienia, z jakichkolwiek przyczyn, odpowiedniej liczby kandydatów na te stanowiska (…)”. Zdaniem Rzecznika zaś proponowane zmiany są oczywiście niezgodne z Konstytucją. Jako podstawę RPO wskazuje art. 183 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego. Nowe regulacje zaś, wprowadzają „m.in. nieprzewidziane konstytucyjnie sposoby wyboru Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego”.

RPO kwestionuje również propozycje wprowadzające zmiany w zakresie właściwości Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Zgodnie z proponowanymi zmianami do rozpoznawania spraw w przedmiocie uchylenia immunitetu sędziego w pierwszej instancji właściwa ma być Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego orzekająca w składzie jednego sędziego. W drugiej instancji sprawy rozpatrywać będzie ta sama Izba, jednak w poszerzonym składzie 3 sędziów. Wyżej opisana procedura będzie miała zastosowanie również w stosunku do prokuratorów oraz asesorów sądowych i prokuratury. Rzecznik podkreśla, że zmiany we właściwości są wielce wątpliwe, zważywszy na fakt, że Izba Dyscyplinarna SN składa się z osób, których sposób powołania dotknięty jest poważnymi wadami konstytucyjnymi. 

Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa 

Rzecznik postanowił odnieść się także do proponowanych zmian w ustawie o Krajowej Radzie Sądownictwa. Szczególną uwagę RPO przykuła kwestia możliwości poddania kontroli sądowej rozstrzygnięć podejmowanych w toku procedur nominacyjnych na stanowiska sędziowskie. Proponowane przepisy przewidują możliwość odwołania się od decyzji KRS do Sądu Najwyższego. Według Rzecznika art. 8 projektu wspomnianej ustawy „stanowi niedopuszczalną ingerencję władzy ustawodawczej w podstawową kompetencje władzy sądowniczej, jaką jest wymierzanie sprawiedliwości, a także w konstytucyjne prawo do sądu tych obywateli, którzy są stronami tych postępowań.” Co więcej, regulacja ta narusza art. 77 ust.2 Konstytucji RP. W myśl wspomnianej regulacji ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Przepis ten może również być niezgodny z art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Rzecznik wskazuje, że ogranicza on w drodze przepisów krajowych prawo sądu do skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE. 

Więcej informacji w sprawie oraz całość opinii znajduje się na stronie Rzecznika Praw Obywatelskich.