Jak samodzielnie napisać pozew o zapłatę - wartość przedmiotu sporu

Mimo takiej nazwy, przedmiotem pozwu o zapłatę nie zawsze będzie określona suma pieniężna. Tak definiowanym przez doktrynę prawniczą roszczeniem może być - przykładowo -żądanie wydania rzeczy czy zaniechania wykonywania danej czynności. Chociaż na pierwszy rzut oka trudno je wycenić, ma ono jednak pewną wartość majątkową. Trzeba ją określić już w pozwie, gdyż zależy od niej chociażby wysokość opłaty. Jak zrobić to poprawnie?

Zapłata, ustalenie, ukształtowanie

Przedstawiciele nauki prawa wyróżniają trzy kategorię pozwów: a) o ustalenie, b) o ukształtowanie stosunku prawnego oraz c) o zapłatę. W pierwszym przypadku powód żąda od sądu stwierdzenia, że dane prawo czy stosunek prawny istnieje (albo nie istnieje). Przykładowo, między stronami powstał spór czy zawarta przez nich umowa obowiązuje i czy w związku z tym powinna być wykonywana. Aby rozstrzygnąć wątpliwości, jedna z nich występuje do sądu o urzędowe i wiążące ustalenie powyższego. Powództwo o ukształtowanie składa z kolei podmiot, który oczekuje od sądu - między innymi - zmiany czy zakończenia pewnego stosunku prawnego. Przykładem tutaj może być pozew rozwodowy.

Natomiast wszystkie inne żądania formułowane przez powoda przed sądem przybierają formę pozwu o zapłatę. Nie tylko gdy przedmiotem roszczenia jest suma pieniężna. Przykładem może być tutaj powództwo o wydanie rzeczy sprzedanej. Jest ono konieczne w sytuacji, gdy kupujący zapłaci za towar, który ma być mu dostarczony, a sprzedawca nie nada przesyłki.

Wartość przedmiotu sporu powód oblicza sam - na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego

Widząc więc żądanie niedotyczące konkretnej kwoty (odnosi się to do wszystkich rodzajów pozwów), sąd nie wie ile jest ono warte. Ustalenie tego jest jednak konieczne, gdyż na tej podstawie stwierdza się właściwość sądu, wysokość opłaty czy wynagrodzenie pełnomocnika. Z tej przyczyny ustawodawca nakazał wskazywać przy tego rodzaju roszczeniach - wyliczoną przez powoda - wartość przedmiotu sporu.

Instrukcja w tym zakresie zawarta jest w art. 19-26 Kodeksu postępowania cywilnego. W art. 19 §2 czytamy, że W innych sprawach majątkowych (wszystkich poza pozwem o zapłatę konkretnej sumy) powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu. W kolejnych przepisach rozpisany jest sposób ustalenia powyższego w zależności od rodzaju sprawy. O ile bowiem w podanym wyżej jako przykład sporze o wydanie rzeczy sprzedanej kwestia ta jest prosta, gdyż wystarczy wskazać wartość towaru, o tyle czasem nie jest to tak oczywiste.

Warto zwrócić uwagę na często występujące w praktyce roszczenie o wydanie bezprawnie zajętej nieruchomości. W takim przypadku zastosowanie znajdzie zasada z art. 232 KPC, gdzie czytamy, że W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego (...) wartość przedmiotu sporu oblicza się przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, podaną przez powoda sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości.

We wskazanych wyżej przepisach omówiono ponadto reguły ustalania wartości przedmiotu sporu w sprawach:

a) o prawo do świadczeń powtarzających się (renta, zasiłki) - art. 22 KPC,

b) związanych z umową najmu i dzierżawy - art. 23 KPC,

c) pracowniczych - art. 231 KPC,

d) o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę - art. 24.

Jeśli więc chcemy sformułować roszczenie dotyczące jednej z powyższych kategorii spraw, konieczne jest prześledzenie omawianych przepisów i obliczenie na ich podstawie wartości przedmiotu sporu. Warto jest zrobić to rzetelnie, gdyż w przypadku wątpliwości sąd ma uprawnienia do przeprowadzenia odpowiedniego badania (art. 25 KPC). Pamiętajmy też, że dochodząc kilku roszczeń w jednym pozwie należy zsumować ich wartości (art. 21 KPC). Co ponadto istotne, do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych dodatkowo (art. 20 KPC).

Wartość przedmiotu sporu ma znaczenie procesowe

Jak już zasygnalizowano, wartość przedmiotu sporu ma istotny wpływ na wiele aspektów procesowych. Po pierwsze, co do zasady, żądanie oceniane na więcej niż 75 000 zł powinno być kierowane do sądu okręgowego. Po drugie, najczęściej opłata od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, a więc zwiększa się wraz z nią. Po trzecie, powództwa wynikające z umów, warte mniej niż 20.000 zł, podlegają rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym. Po czwarte, kwota żądania ma wpływ na wynagrodzenie pełnomocnika procesowego.

Jeśli więc domagamy określonej kwoty pieniężnej, wystarczy że podamy ją opisując żądanie pozwu. W innym przypadku, w widocznym miejscu pisma procesowego należy wskazać samodzielnie obliczoną wartość przedmiotu sporu. Co istotne, musi być ona wskazana w polskiej walucie i zaokrąglona w górę do pełnego złotego (art. 1261 §3 KPC). W sprawach nietypowych warto przedstawić w uzasadnieniu pozwu wyjaśnienie co do sposobu jej wyliczenia, co może przyczynić się do szybszego rozpoznania sprawy. Na podstawie tak ustalonej kwoty należy wskazać wysokość opłaty od pozwu (chyba że w danej kategorii spraw przewidziano opłatę stałą) i również zawrzeć w jego treści stosowne wyjaśnienia w tym zakresie.