Kim jest tzw. „więzień sumienia”? 

8 maja 2020
hello world!

Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego w sposób odrębny regulują status prawny i zasady odbywania kary pozbawienia wolności przez tzw. więźniów sumienia. Są to skazani za przestępstwa motywowane ideologicznie, a więc te popełnione z motywacji politycznej, religijnej lub przekonań ideowych. Przez długie lata pojęcie „więzień sumienia” występowało jako synonim określenia „więźnia politycznego”, będąc używanym na określenie sprawcy przestępstwa niehańbiącego. Jakie różnice obecnie przewiduje Kodeks karny wykonawczy dla sprawców tego rodzaju przestępstw?

Skazani za przestępstwa motywowane ideologicznie 

Zgodnie z art. 107 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy (dalej jako „kkw”) skazani za przestępstwo popełnione z motywacji politycznej, religijnej lub przekonań ideowych odbywają karę w oddzieleniu od skazanych za inne przestępstwa. Mają prawo do korzystania z własnej odzieży, bielizny i obuwia oraz nie podlegają obowiązkowi pracy. Zakres zastosowania tego przepisu wyznaczany jest więc przez odniesienie do rodzaju przestępstwa i motywacji sprawcy, który się go dopuścił. Co istotne, z uprawnień, o których mowa powyżej, nie korzystają skazani za przestępstwa popełnione z użyciem przemocy (art. 107 § 2 kkw).

Przestępstwo polityczne, religijne i przekonania ideowe

Przestępstwo polityczne i religijne stanowią szczególną postać przestępstwa kierunkowego,  które w tym przypadku charakteryzuje się umyślnością działania sprawcy, u której podstaw leży specyficzny czynnik skłaniający sprawcę do popełnienia przestępstwa w postaci motywacji politycznej lub religijnej. Motywacja polityczna jest jednak czymś innym od motywacji religijnej. W przypadku przestępstwa religijnego sprawca kieruje się przekonaniami religijnymi, kanonami moralnymi lub nakazami wynikającymi z wyznawanej przez niego religii. Tym samym za przestępstwa religijne należy uznać wszystkie przestępstwa popełnione z motywacji religijnej, a nie tylko te, które zostały określone jako przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania. Z kolei zwrot „z przekonań ideowych” należy interpretować w ten sposób, że określa on podstawę lub źródło, które sprawia, że sprawca decyduje się na popełnienie przestępstwa.

„Więzień sumienia”

„Więzień sumienia” to sprawca, który swoim przestępnym zachowaniem podważa prawomocność norm prawnych obowiązujących w danym miejscu i czasie, i który dąży przez swoje przestępne zachowanie do ich zmiany i podejmuje swoje działania w interesie ogólnym, wręcz całkowicie bezinteresownym (P. Kardas, Status prawny..., s. 40). Pojęcie „więźnia sumienia” obejmuje swoim zakresem zarówno więźnia politycznego, religijnego, jak również ideowego. Amerykański socjolog R. Merton stwierdził, że więzień sumienia to nonkonformista, który, odmiennie niż przestępca, nie usiłuje ukryć sprzeniewierzenia się normom grupy, publicznie manifestując swoje odstępstwo. Kwestionuje prawomocność norm i oczekiwań grupy. Pragnie je zastąpić normami opartymi na innej podstawie moralnej. Nonkonformista omija panujące normy w imię celów całkowicie i w dużym stopniu bezinteresownych. Przestępca natomiast czyni to w imię własnych interesów.

„Więzień sumienia" - szczególny status

Szczególny status, jaki nadawany jest „więźniom sumienia”, stanowi próbę pogodzenia z jednej strony dążenia do zaspokojenia poczucia sprawiedliwości z powodu popełnionego przestępstwa, z drugiej zaś podstawowych standardów demokratycznego państwa prawa (P. Kardas, Status prawny..., s. 41). Skazani odbywający karę za przestępstwo popełnione z motywacji politycznej, religijnej lub przekonań ideowych mają prawo do:

  1. odbywania kary w oddzieleniu od skazanych za inne przestępstwa;
  2. korzystania z własnej odzieży, bielizny i obuwia;
  3. nie podlegają obowiązkowi pracy.

„Odbywanie kary w oddzieleniu od skazanych”, oznacza, że więźniowi przysługuje uprawnienie do zajmowania innego pomieszczenia. Zapewnienie takiego pomieszczenia spoczywa na administracji jednostki penitencjarnej. Musi to być pomieszczenie mieszkalne odpowiadające rodzajowi i typowi zakładu karnego. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że przyznanie więźniowi statusu określonego w art. 107 kkw nie oznacza jednak zmiany ogólnych reguł związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności w zakładach karnych określonego rodzaju i typu.

Przeczytaj również:
Rodzaje i typy zakładów karnych

Zwolnienie z obowiązku pracy – o czym stanowią również przepisy Konwencji nr 105 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 25 czerwca 1957 r. o zniesieniu pracy przymusowej – nie jest równoznaczne ze zwolnieniem z wykonywania prac porządkowych w obrębie zakładu karnego. „Więzień sumienia” jednak może – za swoją zgodą – wykonywać pracę w trakcie odbywania kary. Jeżeli skazany „więzień sumienia” wyrazi taką zgodę, wówczas zastosowanie znajdują przepisy dot. zatrudniania skazanych (art. 121-129 kkw).

chevron-down
Copy link