Wniesienie apelacji po terminie

W dniu 19 lipca 2018 r. Sąd Najwyższy wydał wyrok dotyczący res iudicata jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w przypadku kontynuowania postępowania po uprawomocnieniu się wyroku sądu pierwszej instancji. Niedopuszczalność umorzenia postępowania odwoławczego w przypadku wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Rozpoznanie apelacji wniesionej po terminie powoduje, że wyrok sądu odwoławczego dotknięty jest uchybieniem stanowiącym bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.

Bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. zachodzi w sytuacji, gdy w innym lub kontynuowanym postępowaniu prawomocnym orzeczeniem rozstrzygnięto kwestię odpowiedzialności karnej.

W przypadku wystąpienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., brak jest podstaw prawnych jedynie do umorzenia postępowania odwoławczego przez Sąd Najwyższy, tak jak nie ma ich Sąd odwoławczy. Przepis art. 17 § 1 k.p.k. nakazuje, w razie zrealizowania się ujętych w nim przesłanek, umorzyć "postępowanie karne". A więc całe postępowanie, a nie jego określone stadium.

W przedmiotowej sprawie wyrokiem Sądu Rejonowego oskarżonego uznano winnym przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., za co wymierzono mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, zobowiązując go nadto do solidarnego naprawienia szkody w całości, poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej określonej kwoty i zwalniając go w całości od kosztów sądowych.

Apelacja oskarżonego

Z apelacją od tego wyroku wystąpił oskarżony. Po jej rozpoznaniu, Sąd Okręgowy, wyrokiem utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, zwalniając oskarżonego od kosztów sądowych postępowania odwoławczego.

Od prawomocnego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego. Zarzucił w niej rażące naruszenie prawa -przepisów postępowania.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na tę kasację, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Wyrok Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 536 k.p.k., Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym m.in. w wypadku określonym w art. 439 k.p.k. W sprawie niniejszej zaistniała konieczność właśnie owego "szerszego rozpoznania", gdyż wystąpiła w niej bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. Wobec tego niezbędnym stało się uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi celem pozostawienia przyjętej apelacji bez rozpoznania.

Apelacja oskarżonego wniesiona po terminie

Rzecz bowiem w tym, że osobistą apelację oskarżonego wniesiono po terminie. Oskarżony był bowiem obecny na ogłoszeniu wyroku Sądu pierwszej instancji w dniu 13 grudnia 2016 r. Pouczono go o sposobie i terminie wniesienia apelacji od tego orzeczenia. Przypomnieć należy, że sposób zaskarżenia wyroku może być dwojaki. Pierwszy, to złożenie wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a następnie dopiero wniesienie apelacji. Drugi, to wniesienie apelacji "wprost", tzn. bez uprzedniego składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W ostatnim przypadku taka apelacja wywołuje podwójny skutek, tj. powoduje zaskarżenie wyroku oraz zobowiązuje sąd pierwszej instancji do sporządzenia na piśmie i doręczenia uzasadnienia wyroku, co pozwala na uzupełnienie apelacji.

W rozpoznawanej sprawie oskarżony skorzystał z tego drugiego sposobu zaskarżenia wyroku, gdyż wniósł apelację "wprost". Skoro tak, to termin do wniesienia tego środka odwoławczego upływał mu w dniu 20 grudnia 2016 r. Stosownie do treści art. 445 § 2 k.p.k. - jedynie apelacja wniesiona przed upływem 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, podlega rozpoznaniu. Materiały niniejszej sprawy wskazują zaś, że apelacja oskarżonego wpłynęła do administracji jednostki penitencjarnej w dniu 21 grudnia 2016 r. A więc już po terminie. Pomimo przytoczonych okoliczności omawiany środek odwoławczy jednak przyjęto i rozpoznano, co skutkowało wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy.

Reguła lege non distiguente

Nakreślone tu okoliczności wskazują, że w sprawie tej doszło do wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia. Pomimo tego, że postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone (art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k.). Z dniem 20 grudnia 2016 r. uprawomocnił się bowiem wyrok Sądu pierwszej instancji. W świetle reguły lege non distiguente, nie ma tu znaczenia, że prawomocne orzeczenie poprzedzające wydanie orzeczenia Sądu Okręgowego zapadło w kontynuowanym postępowaniu, skoro uprzednio doszło do prawomocnego zakończenia postępowania.

W orzecznictwie wskazywano już, że bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. zachodzi w sytuacji, gdy w innym lub kontynuowanym postępowaniu prawomocnym orzeczeniem rozstrzygnięto kwestię odpowiedzialności karnej. W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu organowi celem pozostawienia przyjętej po terminie apelacji bez rozpoznania (art. 430 § 1 k.p.k.). Brak było bowiem podstaw prawnych jedynie do umorzenia postępowania odwoławczego przez Sąd Najwyższy, tak jak nie ma ich Sąd odwoławczy. Przepis art. 17 § 1 k.p.k. nakazuje, w razie zrealizowania się ujętych w nim przesłanek, umorzyć "postępowanie karne". Umorzone zostaje więc całe postępowanie, a nie jego określone stadium.

Brak podstawy prawnej zatrzymania

Na marginesie konieczne jest zasygnalizowanie kwestii dopuszczalności prowadzenia postępowania w tej sprawie przeciwko oskarżonemu. Został on bowiem zatrzymany na terenie Holandii i przekazany do Polski. Z akt sprawy nie wynika jednak na podstawie jakiego tytułu prawnego. Jeżeli taką podstawą był europejski nakaz aresztowania, ale wydany w innej sprawie, to nierozstrzygnięta została kwestia dopuszczalności ścigania oskarżonego za inne przestępstwo niż to, które stanowiło przedmiot przekazania (art. 607e k.p.k.). Jednak z uwagi na uprawomocnienie się wyroku sądu pierwszej instancji, gdyby okazało się, że doszło do naruszenia prawa, to wymagane byłoby podjęcie odpowiednich czynności w trybie nadzwyczajnych środków zaskarżenia w celu uchylenia tego wyroku.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2018 r., sygnatura IV KK 368/17