Kiedy powstaje zaległość podatkowa?

15 kwietnia 2020
hello world!

Zaległość podatkowa to podatek niezapłacony w terminie płatności. Za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie płatności zaliczkę na podatek. Będzie to również zaliczka lub rata podatku.

Podatek niezapłacony w terminie

Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej jako „op) zaległość podatkowa powstaje wówczas, gdy podatek nie został zapłacony w terminie płatności. Sam fakt niezapłacenia podatku, bez względu na inne okoliczności, skutkuje powstaniem zaległości.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 7 marca 2012 r. (sygn. II UK 150/11), określenie „odsetki za zwłokę” ustawodawca w prawie podatkowym i prawie ubezpieczeń społecznych wiąże z sytuacją, kiedy podatnik lub inny podmiot zobowiązany do świadczenia podatku (należności) nie uiści podatku w terminie płatności. Takie opóźnienie w spłacie podatku ustawodawca nazywa „zwłoką”. Przepis art. 53 § 1 op, stanowiący o obowiązku pobrania odsetek za zwłokę w przypadku istnienia zaległości w opłacaniu podatków, w ogóle nie zajmuje się zagadnieniem, z czyjej winy zaległości te powstały. Oznacza to, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwa w postaci obowiązku świadczenia od nich odsetek za zwłokę.

Zaległość podatkowa - powstanie

Zaległość podatkowa powstaje z mocy prawa następnego dnia po dniu, w którym upłynął termin płatności. Organ podatkowy nie ma już podstaw do określania w decyzji wysokości zaległości podatkowej. Do końca 2003 r. istniała możliwość wydawania przez organy podatkowe decyzji określającej wysokość zaległości podatkowej wraz z odsetkami naliczonymi na dzień jej wydania. Obecnie organ podatkowy ma możliwość wydania jedynie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego powstającego z mocy prawa (art. 21 § 3 op). Jednak w decyzjach tych organ podatkowy nie określa niczego innego jak wysokości podatków niezapłaconych w terminie płatności, a zatem wysokości zaległości podatkowych.

W przypadku podatków powstających z mocy prawa zaległości powstają niezależnie od wydania i doręczenia decyzji określających. Powstają one po upływie wynikającego z przepisów prawa podatkowego terminu płatności tego podatku. Na przykład podatnik, który nie płacił podatku od środków transportowych przez 3 lata, miał zaległość podatkową za cały ten okres. W decyzji określającej wysokość zobowiązania organ podatkowy wskazuje jedynie kwotę zobowiązań za poszczególne lata, które nie zostały zapłacone w terminie. Będzie to zatem kwota zaległości podatkowych. Sama zaległość powstała bez żadnego związku z decyzją organu podatkowego. Jej niewydanie lub niedoręczenie nie ma wpływu na powstanie zaległości podatkowej w podatkach powstających z mocy prawa.

Podatki powstające po doręczeniu decyzji

W odniesieniu do podatków powstających po doręczeniu decyzji ustalającej zobowiązanie zaległość powstaje po niezapłaceniu w terminie podatku wynikającego z tej decyzji. Brak tej decyzji lub jej niedoręczenie skutkuje tym, że nie powstaje zobowiązanie. Jeżeli ono natomiast nie powstało, to nie może też powstać zaległość podatkowa. Podatnik (osoba fizyczna), który przykładowo przez 3 lata nie płacił podatku od nieruchomości (nie zgłosił nieruchomości do opodatkowania), jest zobowiązany do jego zapłacenia dopiero po doręczeniu mu decyzji wymierzającej podatek za ten okres. Ma on na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji wymiarowych. Zaległość podatkowa powstaje więc dopiero wówczas, gdy nie zapłaci podatku we wskazanym terminie. Jest ona obciążona odsetkami za zwłokę od dnia następnego po upływie 14-dniowego terminu płatności do dnia zapłaty (lub wygaśnięcia w inny sposób).

Zaległość podatkowa powstaje „automatycznie”. Niezależnie od woli stron stosunku prawno-podatkowego. Nie ma wpływu na powstanie zaległości kwestia winy podatnika lub organu podatkowego. Ma to natomiast znaczenie przy określaniu skutków, które wywołuje powstanie zaległości z „winy” organu podatkowego. Jest to przesłanka umorzenia zaległości lub odsetek za zwłokę.

Zaległość podatkowa - zaliczka i rata

Niezapłacone w terminie płatności zaliczka i rata na podatek stają się zaległościami podatkowymi. Zaległością jest każda z osobna zaliczka i rata. Jeżeli zatem podatnik ma do zapłacenia np. dwie raty podatku od środków transportowych – do 15 lutego i 15 września, i nie płaci w terminie pierwszej z nich, to przekształca się ona w zaległość podatkową. Powstanie tej zaległości natomiast wywołuje określone skutki (odsetki, egzekucja). Natomiast druga rata nie będzie zaległością do upływu jej terminu płatności. Zaliczki i raty stanowią odrębne świadczenia. Ich niewykonanie w terminie skutkuje powstaniem zaległości. Są one niejako niezależne od całej kwoty podatku, płaconej za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 23 marca 2011 r., sygn. II FSK 1960/10), zaległością jest każda rata z tytułu podatku od nieruchomości z osobna. Raty podatku zachowują bowiem swój odrębny byt prawny wobec zobowiązania podatkowego z tytułu podatku obliczonego za rok podatkowy.

Rata i zaliczki – interpretacja

Przez ratę należy rozumieć zarówno ratę wynikającą z przepisów regulujących konstrukcję danego podatku, jak i ratę podatku wynikającą z decyzji organu podatkowego wydanej na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 op (który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; ich niezapłacenie powoduje w obu przypadkach powstanie zaległości podatkowej).

Podobnie jest z zaliczkami. Są to zaliczki samodzielnie wyliczone przez podatnika, jak i zaliczki określone przez organ podatkowy. Organ podatkowy wylicza wysokość zaliczek w przypadku oszacowania podstawy opodatkowania proporcjonalnie do wysokości zobowiązania podatkowego za cały rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Nieuiszczenie przez podatnika zaliczki na podatek skutkuje tym, że przekształca się ona w zaległość podatkową. Od tej zaległości naliczane są z kolei odrębnie odsetki.

Stwierdzenie przez organ podatkowy w trakcie roku, że kwoty zaliczki nie zapłacono lub ją zaniżono, powoduje wydanie decyzji określającej zgodną z prawem wysokość zaliczki (zaliczek). W sytuacji, gdy po upływie roku okaże się, że podatek był płacony w źle wyliczonych kwotach zaliczek, organ podatkowy jest zobowiązany do określenia prawidłowej kwoty podatku za cały rok podatkowy. Nastąpi to na podstawie art. 21 § 3 op oraz określenia wysokości odsetek od zaniżonych zaliczek na ten podatek.

Należności płatników i inkasentów jako zaległość podatkowa

Należności przypadające od płatników i inkasentów traktuje się jako zaległości podatkowe. Nie są one zobowiązaniami podatkowymi z uwagi na to, że na płatniku i inkasencie nie ciąży obowiązek podatkowy. Płatnik jest odpowiedzialny za obliczenie, pobranie i wpłacenie w terminie podatku pobranego od podatnika. Jeżeli zatem nie dopełnił tych czynności i w wyniku tego nie wpłacił w terminie należności, za którą jest odpowiedzialny, to do należności tej stosuje się przepisy dotyczące zaległości podatkowych. Należność inkasenta, za którą odpowiada, stanowią podatki pobrane od podatnika i niewpłacone na rzecz organu podatkowego. Należność ta, po upływie terminu jej płatności, staje się na mocy komentowanego przepisu zaległością podatkową.

Skutki powstania zaległości podatkowej

Zasadniczym następstwem powstania zaległości podatkowej są odsetki. Naliczane są od dnia następnego po upływie terminu płatności. Nie są to sankcje podatkowe. Będzie to natomiast swoista rekompensata finansowa za opóźnienie w uiszczeniu zobowiązania podatkowego. Odsetki jednak to nie wszystko. Oprócz nich bowiem podatnik, który uporczywie nie płaci podatków w terminie, narażony jest na wspomniane już wyżej kary przewidziane w Kodeksie karnym skarbowym. Dokładniej – mowa o art. 57 Kodeksu karnego skarbowego. Powstanie zaległości podatkowej powoduje również obowiązek wydania przez organ podatkowy decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, chyba że wszczęcie egzekucji jest możliwe na podstawie deklaracji (podatki powstające z mocy prawa). Niezapłacenie w terminie płatności podatku, który powstaje po doręczeniu decyzji, umożliwia przygotowanie tytułu wykonawczego i egzekwowanie tej zaległości.

chevron-down
Copy link