Domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa. Zaprzeczenie ojcostwa

Zgodnie z domniemaniem prawnym zawartym w art.  62 § 1 k.r.o. jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki.

Domniemanie to znane było już prawu rzymskiemu. Ojcem jest ten, na którego wskazuje małżeństwo  (pater est, quem nuptiae demonstrant). Urodzenie się dziecka po upływie trzysetnego dnia od ustania małżeństwa, nie wywołuje żadnych skutków prawnych dla byłego męża. Podobnie domniemanie nie obowiązuje, jeżeli dziecko urodziło się przed zawarciem małżeństwa. Co więcej, domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji.

Natomiast w art. 62 § 2 k.r.o. zawarto kolejne domniemanie, zgodnie z którym jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża. Ustawodawca zakłada zatem, że co do zasady ojcem dziecka jest drugi małżonek. Co istotne jednak, domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki.

Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

Zaprzeczenie ojcostwa

Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki (art. 62 § 1 i 2 k.r.o.) określa się mianem domniemania niewzruszalnego. Staje się ono zatem możliwe do obalenia jedynie w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą mąż matki wyraził zgodę.

Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę, nie później jednak niż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności. Mąż matki powinien wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko dziecku i matce. Jeżeli natomiast matka nie żyje – przeciwko dziecku.

Co więcej, matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia dziecka. Matka powinna wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa przeciwko mężowi i dziecku, a jeżeli mąż nie żyje – przeciwko dziecku.

Również dziecko może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej matki. Dotychczas dziecko mogło wytoczyć powództwo, nie później niż w ciągu trzech lat od osiągnięcia pełnoletności. Jednakże Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 maja 2018 r. uznał art.70 § 1 k.r.o., w zakresie, w jakim określa termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa męża matki niezależnie od daty powzięcia wiadomości przez pełnoletnie dziecko o tym, że nie pochodzi od męża matki, za niezgody z art. 30 w związku z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dziecko powinno wytoczyć powództwo przeciwko mężowi swojej matki i matce. Jeżeli matka nie żyje –  przeciwko jej mężowi. Jeżeli mąż matki nie żyje, powództwo powinno być wytoczone przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy.