Zatrudnianie młodocianych - o czym należy pamiętać?

30 kwietnia 2020
hello world!

Polskie regulacje prawne dotyczące zatrudniania osób poniżej 18. roku życia w całości wypełniają standardy europejskie (przede wszystkim – dyrektywę 94/33). Ich głównym celem jest to, aby chronić młode osoby podejmujące zatrudnienie przed wykorzystywaniem ekonomicznym oraz przed jakąkolwiek pracą, która mogłaby szkodzić ich bezpieczeństwu, zdrowiu lub rozwojowi lub narażać na niebezpieczeństwo ich kształcenie. Zatrudnianie młodocianych - o czym należy pamiętać?

Kodeksowa definicja młodocianego 

Zgodnie z art. 190 § 1 ustawy Kodeks pracy (dalej jako „kp”) młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Regulacjami w zakresie warunków, w jakich młodociani mogą podejmować pracę, są przepisy  działu dziewiątego Kodeksu pracy. Normują one zatrudnienie młodocianych na podstawie:

  • umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego oraz
  • umowę o pracę przy wykonywaniu prac lekkich.

Przeczytaj również:
Małoletni, nieletni, młodociany – czy to ta sama osoba?

Zatrudnianie młodocianych

Artykuł 190 § 2 kp stanowi, że zabrania się zatrudniania osoby, która nie ukończyła 15 lat, z zastrzeżeniem art. 191 § 1(1)-2(3), czyli osoby, która:

  • ukończyła ośmioletnią szkołą podstawową, niemająca 15 lat - można ją zatrudnić na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym kończy 15 lat,
  • ukończyła ośmioletnią szkołę podstawową, niemająca 15 lat (z wyjątkiem osoby, o której mowa powyżej) - można ją zatrudnić na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu,
  • nie ukończyła ośmioletniej szkoły podstawowej, niemająca 15 lat - można ją zatrudnić na zasadach określonych dla młodocianych w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy.

Umowa o pracę zawarta wbrew powyższemu zakazowi mimo to jest skuteczna i ważna. Osobę, która ją zawarła, w zakresie uprawnień pracowniczych powinno się traktować tak jak pracownika skutecznie zatrudnionego. Pracodawca jest obowiązany do wypowiedzenia tej umowy i niezwłocznego odsunięcia młodocianego od wykonywania pracy i zapłaty wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Co więcej, zawarcie umowy o pracę wbrew zakazowi, o którym wyżej mowa, stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny od 1.000 zł do 30.000 zł (art. 281 pkt 5 kp).

Młodociany, który ukończył szkołę podstawową

Zgodnie z art. 191 § 1 kp wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy: 

  1. ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;
  2. przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu. 

Zatrudnianie młodocianych nieposiadających kwalifikacji zawodowych możliwe jest tylko w celu przygotowania zawodowego (art. 191 § 2 kp). 

Natomiast wobec osób, które ukończyły ośmioletnią szkołę podstawową, lecz nie mają ukończonych 15 lat, kodeks przewiduje dwie regulacje. W roku, w którym kończą 15 lat, można je zatrudnić na tych samych zasadach, które stosuje się do młodocianych (art. 191 § 2(1) kp). Bez żadnej zgody ani opinii można więc je zatrudnić na podstawie:

  • umów o naukę zawodu,
  • przyuczenie do wykonywania określonej pracy i
  • o wykonywanie prac lekkich.

Natomiast osoby mające ukończoną ośmioletnią szkołę podstawową, w okresie poprzedzającym rok, w którym osiągną 15 lat, mogą być zatrudnione tylko na podstawie umowy o naukę zawodu (art. 191 § 2(2) kp). Może mieć to miejsce pod warunkiem wyrażenia zgody przez jej przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego oraz uzyskania pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej (art. 191 § 2(4) kp).

Młodociany, który nie ukończył szkoły podstawowej

W przypadku młodocianego, który nie ukończył ośmioletniej szkoły podstawowej, a ukończył 15 lat, na wniosek jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, może on zawrzeć umowę o przyuczenie do wykonywania określonej pracy w dwóch sytuacjach: 

  1. jeżeli przyjęto go do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w ośmioletniej szkole podstawowej, albo
  2. gdy uzyskał zezwolenie dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą oraz uzyskała pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej (art. 191 § 2(6) kp).

Po ukończeniu przyuczenia do wykonywanej pracy osoba taka może kontynuować przygotowanie zawodowe, zawierając umowę o naukę zawodu, jeżeli spełnia obowiązek szkolny poza szkołą i uzyskała zezwolenie dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą oraz uzyskała pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej (art. 191 § 2(7) kp). 

Największymi rygorami obwarowana jest dopuszczalność zatrudnienia osoby,.która nie tylko nie ukończyła ośmioletniej szkoły podstawowej, ale także nie ukończyła 15 lat (art. 191 § 2(3) kp). Można ją zatrudnić w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy tylko za zgodą przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego oraz po uzyskaniu pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej i zezwolenia dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka, na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą.

Zatrudnianie młodocianych - przygotowanie zawodowe

Młodocianych można zatrudnić na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Bez względu na to, czy posiadają kwalifikacje zawodowe, czy też ich nie posiadają,.można ich zatrudnić także na podstawie „normalnej” umowy o pracę (czyli w celach zarobkowych). Wyłącznie jednak przy wykonywaniu lekkich prac. Przygotowanie zawodowe młodocianych może odbywać się przez naukę zawodu albo przez przyuczenie do wykonywania określonej pracy. W związku z tym wyróżnia się:

  • umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, odbywanego w formie nauki zawodu, oraz
  • umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, odbywanego przez przyuczenie do wykonywania określonej pracy.

Zawody, w których odbywa się nauka zawodu, określają przepisy dotyczące klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. Warto zapoznać się z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 13.12.2016 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego. Zatrudnienie młodocianego odbywającego naukę zawodu dopuszcza się tylko przy pracach objętych programem praktycznej nauki zawodu.

chevron-down
Copy link