Zerowa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie

W dniu 13 grudnia 2017 roku Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie 7 sędziów. Dotyczyła ona kwestii zerowej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Pytanie prawne skierowane do SN brzmiało następująco:

Czy sprawa z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ustalającej "zerową" podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na niepodleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usługi, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 66 ust. 1 pkt e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2017 r., poz. 1938), jest sprawą o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, w której skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398(2) § 1 zdanie pierwsze i drugie k.p.c.).” ​

Charakter prawny decyzji ZUS

W niniejszej sprawie sporna jest ocena charakteru prawnego decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącej ustalenia „zerowej” składki na ubezpieczenie zdrowotne. W tym zakresie ujawniły się rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W starszych orzeczeniach Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że sprawa „o składki  na ubezpieczenie zdrowotne”, w której organ rentowy ustalił „zerową” podstawę wymiaru składek na to ubezpieczenie i - w konsekwencji - określił „zerową” wysokość składki (z tej racji, że osoba zainteresowana nie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem trzecim w okolicznościach, o których stanowi art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jest w istocie sprawą „o podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu”.

W uzasadnieniu tego stanowiska podkreślano, że ubezpieczenie zdrowotne ma charakter ubezpieczenia społecznego, bo jest ono rodzajem ubezpieczenia społecznego, a jego odrębność wynika przede wszystkim z faktu odmiennego przedmiotu ochrony oraz odrębności organizacyjnej. Konsekwencją takiego założenia było stwierdzenie, że sprawa o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest sprawą, w której skarga kasacyjna - stosownie do treści  art. 398 § 1 zdanie drugie k.p.c. - przysługuje bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Stanowisko to zostało jednak zakwestionowane w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Dopuszczalność skargi kasacyjnej zależna od wartości przedmiotu zaskarżenia

Sprawa z odwołania od decyzji ZUS, w której ustalono „zerową” podstawę i wymiar składek nie jest sprawą o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Ma to miejsce z uwagi na niepodleganie danej osoby ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią, na podstawie których ta osoba wykonywała pracę na rzecz swojego pracodawcy. W konsekwencji dopuszczalność skargi kasacyjnej w takiej sprawie jest uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy zajął stanowisko w sprawie z odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalającej „zerową” podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na niepodleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 66 ust. 1 pkt e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Jest więc ona sprawą, w której dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398[2] § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).