Zniesienie tajemnicy adwokackiej i bankowej bez wiedzy osoby zainteresowanej

W dniu 02 grudnia 2015 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok dotyczący zagadnień obejmujących: prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji; zniesienia tajemnicy adwokackiej i bankowej bez wiedzy osoby zainteresowanej.

Pojęcie „konieczna” oznacza ingerencję opierającą się na pilnej potrzebie społecznej. A zwłaszcza ingerencję proporcjonalną do uprawnionego celu, który ma zostać zrealizowany. Dla zbadania, czy ingerencja była „konieczna w demokratycznym społeczeństwie”, Trybunał bierze pod uwagę okoliczność, czy Układające się Państwa dysponowały pewnym marginesem uznania. Niemniej jednak wyjątki przewidziane w art. 8 ust. 2 wymagają wąskiej wykładni, a konieczność w danej sprawie należy wykazać w sposób przekonujący.

Trybunał musi ustalić istnienie odpowiednich i wystarczających gwarancji przed nadużyciami, w tym skutecznej kontroli pozwalającej na zaskarżenie spornego środka. Należy także przypomnieć, iż ochrona tajemnicy adwokackiej związanej z korespondencją pomiędzy adwokatem a jego klientem jest pochodną prawa klienta do niedostarczania dowodów na swoją niekorzyść. A tym samym korespondencja ta korzysta ze wzmocnionej ochrony.

Skarżąca nie brała udziału w postępowaniu

W niniejszej sprawie trzeba wskazać, iż wszczęcie postępowania mającego na celu uchylenie tajemnicy adwokackiej, którą skarżąca była związana jako adwokat, zainicjował prokurator po tym, jak skarżąca odmówiła przedstawienia wyciągów ze swych kont bankowych na potrzeby postępowania karnego wszczętego przeciwko niej przez departament do spraw oszust podatkowych. Trzeba wskazać, iż mimo że postępowanie to toczyło się przed organem sądowym, to skarżąca nie brała w nim udziału. W rzeczy samej, skarżąca dowiedziała się o uchyleniu tajemnicy zawodowej oraz tajemnicy bankowej dotyczącej wyciągów z kont bankowych w momencie, kiedy dostała zawiadomienie o wydaniu wyroku sądu apelacyjnego z 12 stycznia 2010 r. Skarżąca nie brała więc udziału w żadnym etapie tego postępowania. W konsekwencji nie mogła przedstawić swoich argumentów. Nadto skarżąca nie mogła się ustosunkować ani do wniosku prokuratora z 30 października 2009 r. skierowanego do sędziego śledczego, ani postanowienia z 30 listopada 2009 r. prokuratury przy sądzie apelacyjnym.

Należy dalej wskazać, iż przepisy kodeksu postępowania karnego i regulaminu Rady Adwokackiej przewidują przeprowadzenie konsultacji z Radą Adwokacką w przypadku postępowania mającego na celu zniesienie tajemnicy adwokackiej. W niniejszej sprawie trzeba jednak wskazać, iż nie przeprowadzono konsultacji z Radą Adwokacką. Trzeba uznać, iż odrzucenie wniosku złożonego przez skarżącą do miejscowego oddziału Rady Adwokackiej jest bez znaczenia, jako że prawo krajowe przewiduje, iż konsultację winno się przeprowadzić na żądanie przedstawione z urzędu przez sąd prowadzący postępowanie. Mimo iż, zgodnie z orzecznictwem sądów krajowych, opinia Rady Adwokackiej nie miałaby skutku wiążącego, Trybunał uznaje, iż interwencja niezależnego organu była w niniejszej sprawie niezbędna, zważywszy że żądane informacje były objęte tajemnicą zawodową. W tej mierze należy przypomnieć orzecznictwo Trybunału dotyczące przeszukań kancelarii adwokackich.

Skargi nie rozpatrzono co do istoty

Jeżeli chodzi o „skuteczną kontrolę” dla zaskarżenia spornego środka, trzeba wskazać, iż skargi wniesionej przez skarżącą do krajowego Sądu Najwyższego w celu zaskarżenia decyzji sądu apelacyjnego nie rozpatrzono co do istoty, gdyż Sąd Najwyższy uznał, że skarżąca nie dysponowała możliwością odwołania się od wyroku sądu apelacyjnego z 12 czerwca 2010 r. w świetle postanowień kodeksu postępowania karnego. Rząd podtrzymał tę interpretację i powołał się na inny wyrok Sądu Najwyższego w tej mierze. Trybunał przypomina, iż nie jest jego zadaniem zastępowanie sądów krajowych, gdyż to przede wszystkim do organów władzy krajowej, a zwłaszcza do sądów i trybunałów, należy wykładnia prawa krajowego. Co nie przeszkadza Trybunałowi uznać, iż sam fakt, że odwołania skarżącej Sąd Najwyższy uznał za niedopuszczalne, nie spełnia wymogu „skutecznej kontroli” z art. 8 Konwencji, a tym samym skarżąca nie dysponowała żadnym środkiem odwoławczym dla zaskarżenia spornego środka.

Wobec braku gwarancji proceduralnych i skutecznej kontroli sądowej zaskarżonego środka, Trybunał uznaje, iż władze krajowe nie zachowały w niniejszej sprawie sprawiedliwej równowagi pomiędzy wymogami interesu powszechnego a wymogami ochrony prawa skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego. Miało tym samym miejsce naruszenie art. 8 Konwencji.

Brito Ferrinho Bexiga Villa-Nova przeciwko Portugalii – wyrok ETPC z dnia 1 grudnia 2015 r., skarga nr 69436/10