Czy doprowadzenie do uprawiania prostytucji jest karalne?

21 października 2019
/

Przedmiotem ochrony przepisu zakazującego doprowadzania do uprawniania prostytucji jest wolność seksualna osoby zmuszanej do sprzedawania swojego ciała. Co należy rozumieć przez „doprowadzanie” i jaką karę przewiduje polski kodeks karny?

Kim jest prostytutka?

Prostytutka definiowana jest jako osoba, która zaspokaja potrzeby seksualne przypadkowych partnerów w zamian za pieniądze lub inne dobra materialne i bez zaangażowania uczuciowego, z ograniczonym prawem wyboru klienta - partnera seksualnego (Jasińska, Proces, s. 9). Słownik języka polskiego wskazuje, że prostytucja to uprawianie seksu za pieniądze. W doktrynie przyjmuje się, że zawodowe uprawianie prostytucji nie jest konieczne, aby uznać daną osobę za prostytutkę; możliwa jest bowiem tzw. prostytucja okolicznościowa. Nie budzi również wątpliwości, że prostytucję mogą uprawiać zarówno kobieta, jak i mężczyzna.

W Polsce uprawianie prostytucji nie jest karalne, stosownie do konwencji w sprawie zwalczania handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji (Dz. U. z 1952 r. Nr 41, poz. 278).

Zmuszanie do uprawiania prostytucji

Zgodnie z art. 203 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne położenie, doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Przemocą w ogólnym tego słowa znaczeniu jest takie oddziaływanie środkami fizycznymi, które uniemożliwiając lub przełamując opór zmuszanego, ma albo nie dopuścić do powstania lub wykonania jego decyzji woli, albo naciskając aktualnie wyrządzaną dolegliwością na jego procesy motywacyjne, nastawić jego decyzję w pożądanym przez sprawcę kierunku.

Przemoc, groźba bezprawna i podstęp

Przemoc może być skierowana bezpośrednio na ciało ofiary, na osobę dla niej bliską (np. dziecko), a nawet przeciwko rzeczy. Natomiast groźbą bezprawną (zgodnie z art. 115 § 12 kk) jest zarówno grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby najbliższej (jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona - art. 190 kk), jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi groźby zapowiedź spowodowania postępowania karnego, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem.

W przypadku podstępu wyróżnia się jego dwa ujęcia - węższe (gdzie podstęp polega na wprowadzeniu w błąd lub wykorzystaniu błędu ofiary) i szersze (tu podstępem jest zarówno wprowadzenie w błąd lub wykorzystanie błędu, jak też na wyzyskanie lub spowodowanie błędu ofiary). Nie stanowi podstępu podanie innej osobie tzw. afrodyzjaków (zwiększających popęd płciowy). Środki te nie wyłączają bowiem możliwości podjęcia decyzji co do zachowań dotyczących sfery seksualnej człowieka. Natomiast podanie wyłączającego świadomość narkotyku (np. w napoju czy posiłku) niewątpliwie stanowi podstęp. Klasycznym przykładem jest tzw. pigułka gwałtu (rohypnol, narcozep), która rozpuszczona w alkoholu wchodzi z nim w interakcję i powoduje wyłączenie świadomości oraz zwiotczenie mięśni na dłuższy czas (kilka godzin).

Przeczytaj również:
Zgwałcenie w prawie karnym

Czym jest stosunek zależności i krytyczne położenie?

Stosunek zależności (który może być trwały lub przemijający) polega na tym, że interes (materialny lub niematerialny) osoby zależnej wymaga unikania przez nią konfliktów z osobą, od której jest zależna, gdyż taki konflikt grozi jej interesom. Innymi słowy, osoba ta stara się być posłuszna żądaniom czy życzeniom osoby, od której jest zależna. Stosunek zależności może wynikać z mocy prawa (np. opiekun i pupil), z umowy (pracodawca i pracownik) lub ze stanu faktycznego (np. ratownik - osoba ratowana). Jego istotą jest to, że osoba zależna pozostaje w takiej relacji ze sprawcą, że konflikt z nim grozi jej interesom materialnym lub niematerialnym. Stosunek zależności może mieć również charakter nieformalny, wynikający z konkretnego układu okoliczności faktycznych, świadczących o rzeczywistym wpływie sprawcy na sytuację życiową ofiary (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2013 r., sygn. V KK 104/13). Oczywiście nie wystarczy samo istnienie stosunku zależności - stosunek ten musi być przez sprawcę nadużyty. A zatem chodzi o świadome skorzystanie z tego stosunku zależności jako elementu oddziaływania na psychikę innej osoby, tak aby wyraziła ona zgodę na obcowanie płciowe lub inną czynność seksualną.

Natomiast krytyczne położenie oznacza trudną sytuację życiową pokrzywdzonego. Nie jest w tym wypadku konieczne, aby życie lub zdrowie ofiary były zależne od zachowania sprawcy. Wystarczy, że udzielenie pomocy przez sprawcę (np. udzielenie pożyczki) wyzwoli daną osobę od przykrych następstw (np. pozwoli zaspokoić pilne potrzeby osób bliskich).

Co oznacza „doprowadzanie”?

Wyrażenie „doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji” oznacza, że osoba, która nie zajmowała się tym procederem, rozpoczęła uprawianie go, bądź też ta, która trudniła się prostytucją, lecz chciała z niej zrezygnować, została zmuszona do jej kontynuowania przy użyciu metod wskazanych w przepisie (a nie np. łagodnym przekonywaniem). W myśl postanowienia Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2018 r. (sygn. IV KK 478/17), za przestępstwo z art. 203 kk odpowiada nie tylko ten, kto spowodował, że pokrzywdzony rozpoczął uprawianie prostytucji, lecz także ten, kto nie pozwolił mu tego zaprzestać.

Co więcej, krzywdę wyrządzaną przestępstwem z art. 203 kk osobie, która nie uprawiała wcześniej prostytucji i jest krytycznie nastawiona do takiego postępowania, ocenić należy, jako zdecydowanie większą i nieporównywalnie bardziej traumatyczną niż krzywda wynikająca ze zmuszania osoby trudniącej się wcześniej prostytucją do uprawiania jej w warunkach, których ona nie akceptuje i które również dla niej mogą być poniżające (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 lipca 2009 r., sygn. II AKa 150/09).

Przeczytaj również:
Prostytucja, stręczycielstwo, kuplerstwo, sutenerstwo

Natarczywe propozycje? Wykroczenie

Zgodnie z art. 142 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”), kto natarczywie, narzucając się lub w inny naruszający porządek publiczny sposób, proponuje innej osobie dokonanie z nią czynu nierządnego, mając na celu uzyskanie korzyści materialnej, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Co istotne, przepis ten nie jest skierowany przeciwko prostytucji, ale sankcjonuje jej szczególnie widoczne, zakłócające porządek i spokój publiczny przejawy. Przedmiotem ochrony przepisu jest więc obyczajność publiczna.

Czyn nierządny, natarczywość

Karze na podstawie art. 142 kw podlega proponowanie w opisany w przepisie sposób innej osobie dokonania z nią czynu nierządnego. W obowiązującym kodeksie karnym nie występuje jednak pojęcie „czynu nierządnego”. Należy się więc odwołać do wykładni określenia „czyn nierządny”, przyjmowanej w Kodeksie karnym z 1969 r., zgodnie z którą pojęcie czynu nierządnego obejmuje zarówno normalny akt spółkowania, jak i inne czyny mające na celu zaspokojenie popędu płciowego lub podniecenie pobudliwości w zetknięciu z ciałem innej osoby (np. dotykanie organów płciowych).

Sprawca proponuje innej osobie dokonanie z nim czynu nierządnego, karane jednak nie jest jakiekolwiek proponowanie, ale tylko takie, które jest natarczywe, a sprawca narzuca się z tą propozycją lub czyni to w inny naruszający porządek publiczny sposób. Określenie „natarczywy” definiuje się w języku polskim jako „narzucający się, żądający czegoś w sposób natrętny, nieustępliwy”. Przykładem takiego zachowania może być demonstracyjne i wyzywające składanie takiej propozycji.