Co przysługuje skazanemu po opuszczeniu zakładu karnego?

21 października 2019
/

Pomoc postpenitencjarna, czyli pomoc dotycząca okresu po odbyciu kary pozbawienia wolności, kierowana jest do osób mających trudności po opuszczeniu zakładu karnego. Osoby po wyjściu z więzienia mogą liczyć zarówno na pomoc pieniężną, jak i niepieniężną. Jakie są warunki jej przyznawania?

Przygotowanie do opuszczenia zakładu

Okres do 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub przed wykonaniem kary stanowi czas na przygotowanie się do życia po zwolnieniu, np. na nawiązanie kontaktu z kuratorem sądowym lub stowarzyszeniami, fundacjami, organizacjami oraz instytucjami, których celem jest pomoc w społecznej readaptacji, a także z kościołami i związkami wyznaniowymi oraz osobami godnymi zaufania. Okres ten ustala, za zgodą skazanego, komisja penitencjarna. Może go również wyznaczyć sąd penitencjarny w postanowieniu o udzieleniu lub odmowie warunkowego zwolnienia, jeżeli uzna to za niezbędne (art. 164 § 1 i 2 Kodeksu karnego wykonawczego, dalej jako „kkw”). 

Wyjście z więzienia - pomoc w okresie poprzedzającym zwolnienie

Pomoc w okresie poprzedzającym wyjście z więzienia (art. 165 kkw) może polegać na:

  • odbywaniu kary przez skazanego we właściwym zakładzie karnym położonym najbliżej przyszłego miejsca stałego pobytu (w miarę możliwości);
  • możliwości zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego (łącznie na czas do 14 dni) zwłaszcza w celu podejmowania starań o uzyskanie po zwolnieniu odpowiednich możliwości zamieszkania i pracy (możliwość ta dotyczy skazanych, których postawa w czasie odbywania kary uzasadnia przypuszczenie, że poza zakładem karnym będzie przestrzegał porządku prawnego; zezwolenia takiego udziela dyrektor zakładu karnego);
  • jeżeli skazany nie posiada dokumentu tożsamości, administracja zakładu karnego podejmuje czynności niezbędne do otrzymania przez niego takiego dokumentu. Skazany ma obowiązek współdziałania w tym zakresie.

Przeczytaj również:
Widzenie w zakładzie karnym - jakie zasady obowiązują?

Pomoc doraźna

Zgodnie z art. 166 kkw, zwalnianym skazanym, którzy mają trudności w znalezieniu zatrudnienia, zakwaterowania oraz otrzymania niezbędnej pomocy lekarskiej, właściwe organy lub instytucje udzielają niezbędnej doraźnej pomocy (czyli zakład karny może udzielić skazanemu opuszczającemu mury jednostki penitencjarnej pomocy doraźnej w postaci: odzieży i obuwia stosownego do pory roku, biletów do miejsca zamieszkania, artykułów żywnościowych na czas podróży, artykułów rehabilitacyjnych, lekarstw czy okularów). O możliwościach uzyskania niezbędnej pomocy informuje dyrektor zakładu karnego, zwalniając skazanego (wskazuje np. adres najbliższego miejsca zamieszkania Ośrodka Pomocy Społecznej czy stowarzyszeń i fundacji, które statutowo zajmują się pomocą dla byłych więźniów).

Wyjście z więzienia - pomoc

Pomoc materialna

Istnieje również możliwość otrzymania pewnej pomocy materialnej (art. 166 § 3 kkw). Osobie zwalnianej z zakładu karnego, która nie dysponuje wystarczającymi środkami własnymi i nie ma zapewnionych na wolności dostatecznych środków utrzymania, dyrektor zakładu karnego może udzielić pomocy pieniężnej w chwili zwolnienia. Pomocy tej udziela się w wysokości do 1/3 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników lub jej odpowiedni ekwiwalent (czyli odzież, bieliznę, obuwie, bilet na przejazd, a także artykuły żywnościowe na czas podróży zamiast pomocy pieniężnej). Decyzje w tym zakresie podejmuje dyrektor zakładu karnego, który jednak nie ma obowiązku przydzielenia takiej pomocy. Każdy wniosek skazanego rozpatrywany jest indywidualnie, na podstawie analizy sytuacji osobistej, rodzinnej, materialnej i zdrowotnej osadzonego. Istnieje jednak możliwość zaskarżenia decyzji odmownej, która została podjęta w wyniku nieuwzględnienia wniosku skazanego.

Przeczytaj również:
Czy każdy skazany może być zatrudniony?

Fundusz Pomocy Postpenitencjarnej

Istnieje także możliwość skorzystania z pomocy Funduszu Pomocy Postpenitencjarnej, który udziela wsparcia osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i ich rodzinom. Pomocy ze środków Funduszu udziela się z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej. Osoba pozbawiona wolności lub osoba, którą czeka wyjście z więzienia powinna wystąpić z wnioskiem do dyrektora zakładu karnego, w którym przebywa. Po opuszczeniu zakładu karnego, wniosek należy złożyć do kuratora zawodowego dla dorosłych właściwego dla miejsca pobytu osoby zwolnionej. Także do kuratora powinna występować rodzina osoby skazanej. Wniosek taki powinien zawierać uzasadnienie wskazujące, jakiej pomocy oczekuje osoba, która go składa. Należy także załączyć dokumenty potwierdzające okoliczności w nim wskazane. Osoby zwolnione z zakładu karnego powinny natomiast przedstawić także dokument zwolnienia. Jeżeli wniosek nie spełnia tych warunków (w szczególności jeżeli nie jest wystarczająco uzasadniony), wnioskodawca może zostać wezwany do jego uzupełnienia. Do czasu uzupełnienia wniosku nie będzie rozpatrywany.

Wyjście z więzienia - o co może ubiegać się skazany?

Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2017 r. w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej - Funduszu Sprawiedliwości (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 683), pomocy osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz osobom im najbliższym udziela się w szczególności przez:

  1. pokrywanie kosztów czasowego zakwaterowania lub udzielanie schronienia w ośrodku dla bezdomnych;
  2. okresową dopłatę do bieżących zobowiązań czynszowych i opłat za energię cieplną, energię elektryczną, gaz, wodę, opał, odbiór nieczystości stałych i płynnych za lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny, do którego osoba uprawniona posiada tytuł prawny, proporcjonalnie do liczby osób stale zamieszkujących w tym lokalu lub domu;
  3. organizowanie i finansowanie poradnictwa prawnego, promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej;
  4. organizowanie i finansowanie szkoleń i kursów podnoszących kwalifikacje zawodowe oraz pokrywanie kosztów egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe;
  5. organizowanie i finansowanie programów podnoszących kompetencje społeczne, mających na celu przeciwdziałanie czynnikom kryminogennym, a zwłaszcza agresji i przemocy, w tym przemocy w rodzinie, oraz problemom uzależnień;
  6. zakup materiałów, narzędzi, wyposażenia oraz urządzeń niezbędnych do realizacji programów, o których mowa w pkt 5, oraz szkoleń i kursów podnoszących kwalifikacje zawodowe, a także wykonywania pracy nieodpłatnej;
  7. pokrywanie kosztów związanych ze specjalistycznym leczeniem lub rehabilitacją leczniczą oraz uzyskiwaniem orzeczeń o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy;
  8. pokrywanie kosztów transportu specjalnego, zgodnie ze wskazaniami lekarskimi, lub przejazdów do miejsca pobytu, nauki, terapii, pracy, zwłaszcza wykonywanej nieodpłatnie;
  9. pokrywanie kosztów związanych z uzyskaniem dowodu osobistego oraz innych dokumentów niezbędnych do uzyskania pomocy;
  10. pokrywanie kosztów badań specjalistycznych wymaganych przy kwalifikowaniu do udziału w programach, o których mowa w pkt 5, szkoleniach i kursach podnoszących kwalifikacje zawodowe oraz pracy wykonywanej nieodpłatnie;
  11. pokrywanie kosztów grupowego ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków osób zakwalifikowanych do udziału w szkoleniach i kursach podnoszących kwalifikacje zawodowe, programach, o których mowa w pkt 5, oraz pracy wykonywanej nieodpłatnie;
  12. promowanie i wspieranie inicjatyw i przedsięwzięć służących skutecznej readaptacji skazanych, działań o charakterze edukacyjnym i informacyjnym, organizowanie i prowadzenie szkoleń, organizowanie i zlecanie badań naukowych dotyczących sytuacji osób skazanych;
  13. pokrywanie kosztów związanych z organizacją i udzielaniem pomocy rzeczowej w formie: żywności lub bonów żywnościowych, odzieży, bielizny, obuwia, środków czystości i higieny osobistej lub bonów towarowych, c) biletów komunikacji publicznej, leków, środków opatrunkowych i sanitarnych, wyrobów medycznych, w tym protez, przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych, pomocy naukowych, dydaktycznych, książek i materiałów biurowych, niezbędnych przedmiotów wyposażenia domowego lub innych przedmiotów użytku osobistego ułatwiających funkcjonowanie społeczne w miejscu zamieszkania lub pobytu, zwłaszcza osób niepełnosprawnych, materiałów, narzędzi i wyposażenia niezbędnego do uczestnictwa w szkoleniu zawodowym, wykonywania wyuczonego zawodu albo prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek;
  14. udzielanie świadczeń pieniężnych na cel wskazany przez organ lub podmiot udzielający pomocy.

Co przysługuje po wyjściu z więzienia

Pomoc społeczna

Osobom i rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej pomocy udzielają również ośrodki pomocy społecznej w miejscu ich zamieszkania. Aby otrzymać pomoc pieniężną, należy spełnić łącznie dwa warunki.

  1. Musi znajdować się w trudnej sytuacji finansowe – oznacza to przede wszystkim spełnienie tzw. kryterium dochodowego, czyli miesięczny dochód nie może przekroczyć ustalanej granicy dochodowej; obecnie wynosi ona w przypadku:
  • osoby samotnie gospodarującej –  634 zł,
  • osoby gospodarującej w rodzinie – 514 zł na osobę,
  • rodziny - sumy kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Kryterium dochodowe ulega zmianie co trzy lata.

  1. Musi występować co najmniej jeden z poniżej wymienionych powodów lub inna okoliczność uzasadniająca udzielenie pomocy społecznej, tj.: ubóstwo, sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizm lub narkomania.

Aby otrzymać świadczenia, należy złożyć podanie do właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przed wydaniem decyzji pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy, w czasie którego m.in. odwiedza zainteresowanego i ustala jego sytuację rodzinną i majątkową.

Wyjście z więzienia - lokal socjalny

W przypadku osób nieposiadających tytułu prawnego do żadnego lokalu mogą one ubiegać się o lokal mieszkaniowy z zasobów gminy. Innymi słowy, gmina jest zobowiązana do zapewnienia osobom o niskich dochodach lokali socjalnych. Informacje o zasadach przyznawania mieszkań można uzyskać w urzędach miasta i gminy (np. listownie). Warunki uzyskania lokalu socjalnego są następujące:

  • osoba ubiegająca się nie posiada tytułu prawnego do innego lokalu,
  • dochody nie przekraczają kryterium dochodowego określonego w uchwale rady gminy.

Organ stanowiący gminy ustala także kryteria wyboru osób, z którymi zostaną zawarte umowy najmu lokali mieszkalnych. Jeżeli wniosek zostaje rozpatrzony pozytywnie, wnioskodawcę umieszcza się na liście oczekujących na najem lokalu. Zawarcie umowy, a tym samym możliwość w nim zamieszkania, następuje zwykle po upływie kilku miesięcy lub nawet lat od wydania decyzji. Wynika to z ograniczonej liczby lokali i dużej liczby oczekujących.

Przeczytaj również:
Jakie warunki powinna spełniać cela w polskim więzieniu?