Czy można odmówić wykonania testu na COVID-19?

27 listopada 2020
hello world!

Co do zasady diagnozowanie i leczenie pacjenta następuje za jego świadomą zgodą. Są jednak od tego wyjątki, podyktowane ważnym interesem społecznym i ochroną zdrowia publicznego. Jednym z nich jest obowiązek poddania się badaniom sanitarno-epidemiologicznym (w tym również postępowaniu mającemu na celu pobranie lub dostarczenie materiału do tych badań), w sytuacji podejrzenia zakażenia. Czy można zatem odmówić wykonania testu na COVID-19?

Czy można odmówić wykonania testu na COVID-19?

Jak wspomniano na wstępnie, nie ma możliwości odmowy poddania się badaniom (testom) na obecność koronawirusa. Artykuł 15 ust. 2 pkt b ustawy z 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 wprowadził bowiem zmiany w treści ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1845).

Chodzi mianowicie o art. 46b tej ustawy, o czym mowa poniżej. Ustawa z 28 października 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym związanym z wystąpieniem COVID-19 została podpisana przez prezydenta 3 listopada 2020 r. Jednak dotąd nie została ona opublikowana. Należy się spodziewać, że wkrótce to nastąpi. Przepisy zmieniające wejdą w życie kolejnego dnia po ogłoszeniu.

Zmiany w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów rodzaj stosowanych rozwiązań, mając na względzie zakres stosowanych rozwiązań oraz uwzględniając bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

W rozporządzeniu takim można ustanowić m.in. obowiązek poddania się badaniom lekarskim. Można ustanowić również obowiązek poddania się kwarantannie czy miejsce kwarantanny. Nowelizacja ustawy koronawirusowej wprowadza możliwość ustanowienia „obowiązku stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów przez osoby chore i podejrzane o zachorowanie”.

Przeczytaj również:
Leczenie bez zgody pacjenta – czy jest możliwe?

Czy można odmówić testu na COVID-19 – czym jest „zabieg” w rozumieniu ustawy covidowej?

W uzasadnieniu projektu dotyczącym tego przepisu (art. 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi) ustawy wskazano, że celem zmian w ustawie jest doprecyzowanie istniejących przepisów, w celu uniknięcia wątpliwości interpretacyjnych co do możliwości ustanawiania obowiązku stosowania określonych środków profilaktycznych i zabiegów (w tym przykładowo nakazu zasłaniania nosa i ust, noszenia rękawiczek), w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego, w odniesieniu do wszystkich adresatów przepisów.

Powyższe można z pewnością odnieść do „środków profilaktycznych”. Więcej trudności interpretacyjnych przysparza jednak sformułowanie „zabiegi”. W ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi mowa jest wyłącznie o zabiegach sanitarnych. I tak, zgodnie z art. 2 pkt 30 tej ustawy, przez zabiegi sanitarne należy rozumieć działania służące poprawie higieny osobistej, w tym mycie i strzyżenie, higieny odzieży, higieny pomieszczeń, podejmowane w celu zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych. Wskazać należy, że ustawa covidowa nie posługuje się sformułowaniami przewidzianymi w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Stąd też powstałe trudności interpretacyjne.

Sama ustawa to za mało, potrzebne jest rozporządzenie

Co istotne, należy podkreślić, iż art. 46b pkt. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie stanowi samodzielnej podstawy do nałożenia obowiązków. Na jego podstawie musi bowiem zostać wydane rozporządzenie wykonawcze. W sposób szczegółowy powinny w nim zostać opisane właściwe działania, nakładane obowiązki i zakazy. To umożliwiłoby ich stosowanie. W procesie stosowania rozporządzenia należy także rozpatrzyć, czy przyjęte w rozporządzeniu środki mieszczą się w granicach upoważnienia ustawowego. Przekroczenie granic takiego umocowania będzie stanowić niezgodność rozporządzenia z ustawą, przekroczenie granic umocowania do wydania aktu niższego rzędu. Niezastosowanie się do nakazów i zakazów wydanych na podstawie art. 46b pkt. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tj. stosowania środków profilaktycznych i zabiegów, skutkować będzie nałożeniem kary administracyjnej od 5.000 zł do 10.000 zł.

Testy obowiązkowe

Zgodnie z art. 2 pkt. 1 i 14 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi badanie sanitarno-epidemiologiczne to badanie, w którego skład wchodzą: badanie lekarskie, badania laboratoryjne oraz dodatkowe badania i konsultacje specjalistyczne, wykonywane w ramach nadzoru epidemiologicznego w celu wykrycia biologicznych czynników chorobotwórczych lub potwierdzenia rozpoznania choroby zakaźnej. Nadzór epidemiologiczny obejmuje wykonywanie tego rodzaju badań.

Ustawa przewiduje obowiązek poddania się tym badaniom. Dotyczy to postępowania mającego na celu pobranie lub dostarczenie materiału do tych badań (art. 5 ust. 1 pkt. 1d ustawy). Niezastosowanie się do tych obowiązków stanowić będzie wraz z wejściem w życie ustawy covidowej z 28 października 2020 r., wykroczenie, o którym mowa w Kodeksie wykroczeń. Art. 116 par. 1a Kodeksu wykroczeń stanowi, że kto nie przestrzega zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków określonych w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób  zakaźnych u ludzi, podlega karze grzywny albo karze nagany. Przepis ten również wprowadza ustawa covidowa z 28 października 2020 r. Obecnie kodeks wykroczeń nie posiada tej regulacji.

A co ze szczepieniami na COVID-19?

Możliwe jest zastosowanie szczepień przymusowych. Stanowi o tym art. 36 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Taka możliwość istnieje jednak tylko w stosunku do osoby, u której podejrzewa się lub rozpoznaje chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną. W myśl art. 2 pkt. 4 ustawy tego rodzaju choroba to choroba zakaźna łatwo rozprzestrzeniająca się, o wysokiej śmiertelności, powodująca szczególne zagrożenie dla zdrowia publicznego i wymagająca specjalnych metod zwalczania. Wobec powyższego szczepienia przymusowe stosowane są tylko w przypadku najcięższych chorób i tylko wobec osób podejrzanych o zachorowanie lub chorych. Obecnie nie ma jednak obowiązku poddania się szczepieniom na COVID-19. Co więcej, wymogu takiego nie przewiduje także czekająca na publikację nowelizacja przepisów. 

chevron-down
Copy link