Koronawirus: czy pracodawca może zmusić do wzięcia urlopu?

27 kwietnia 2020
hello world!

Koronawirus spowodował wiele problemów na rynku pracy. Liczne firmy zamknęły swoje siedziby, a przynajmniej ograniczyły swoją działalność z uwagi na sukcesywnie wprowadzane restrykcje. W związku z przestojem niektórzy pracodawcy sugerują swoim pracownikom wzięcie urlopu. Czy pracodawca może zmusić pracownika do wzięcia urlopu?

Trudna sytuacja firm w dobie epidemii

Koronawirus wpłynął na funkcjonowanie wielu firm. Część pracodawców straciła dotychczasową płynność finansową. Spowodowało to nawet tymczasowe zamknięcie zakładów pracy. Pojawiło się więc zasadnicze pytanie: jak ciąć koszty? Ponieważ większość firm nie zdążyła przygotować się na stan zagrożenia epidemicznego, a trwająca walka z koronawirusem naraża je na duże straty finansowe, wielu pracodawców postanowiło wysłać swoich pracowników na urlop. W efekcie tych działań niektórzy pracownicy godzą się na propozycję pracodawcy i składają wnioski o udzielenie urlopu. Należy jednak pamiętać, że wysłanie pracownika przez pracodawcę na urlop z powodu tymczasowego zamknięcia zakładu pracy jest niezgodne z prawem.

Istota urlopu

Urlop wypoczynkowy to świadczenie, którego pracodawca udziela w porozumieniu z pracownikiem, na jego wniosek. Co więcej, urlop ten ma celu umożliwienie pracownikowi odpoczynku od obowiązków związanych z zajmowanym stanowiskiem. Nie powinien on być traktowany jako instrument do poprawienia sytuacji finansowej firmy. Natomiast urlop bezpłatny to przerwa w wykonywaniu pracy, podczas której zawieszeniu ulegają obowiązki pracownika i pracodawcy. Okres urlopu bezpłatnego nie zalicza się także do stażu pracy. Urlop ten udzielany jest więc na wyraźny wniosek pracownika. Co za tym idzie – pracodawca nie jest uprawniony do samodzielnego podjęcia decyzji, kiedy pracownik otrzyma dni wolne bez wynagrodzenia. Czy pracodawca może więc zmusić do wzięcia urlopu?

Wyjątek w kwestii samodzielnego decydowania przez pracodawcę o wysłaniu pracownika na urlop mogą stanowić dwie sytuacje – tzw. urlop zaległy (przysługujący na mocy art. 168 Kodeksu pracy, dalej jako „kp”) lub urlop w okresie wypowiedzenia (art. 167(1) kp).

Przeczytaj również:
Rodzaje urlopów pracowniczych

Czy pracodawca może zmusić pracownika do wzięcia urlopu?

Co do zasady to pracownik wybiera – w porozumieniu z pracodawcą – daty planowanego urlopu. W wyjątkowych sytuacjach to jednak pracodawca może o tym zadecydować, wysyłając pracownika na urlop, np. z powodu zbliżającego się terminu na wykorzystanie dni wolnych lub ze względu na trudną sytuację finansową firmy. Pracodawca może tylko w dwóch przypadkach zobowiązać pracownika do wykorzystania urlopu wypoczynkowego. Będzie tak w okresie wypowiedzenia lub gdy zbliża się okres wykorzystania zaległego urlopu. W każdym innym przypadku urlop udzielany jest na wniosek pracownika.

Do kiedy trzeba wykorzystać zaległy urlop?

Zgodnie z art. 168 kp urlopu niewykorzystanego należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Pracodawca powinien uzgodnić z pracownikiem terminy wykorzystania zaległych dni wolnych. Jeżeli jednak nie jest możliwe porozumienie, to zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody (wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r., sygn. I PK 124/05).

Oznacza to, że wszyscy pracownicy, którym zostały dni urlopowe z poprzedniego roku kalendarzowego, powinni wykorzystać dni wolne przed końcem trzeciego kwartału. Czy jednak pracodawca może wysłać pracownika, któremu przysługują dni wolne z poprzedniego roku kalendarzowego, na urlop we wcześniejszym terminie? Co do zasady jest to możliwe. Szczególnie, gdy jest to uzasadnione sytuacją pracodawcy, o ile ostatnia partia urlopu zostanie wykorzystania do 30 września bieżącego roku. Należy także pamiętać, że skierowanie do wykorzystania zaległego urlopu należy do uprawnień pracodawcy, a pracownikowi w razie sprzeciwu grożą kary porządkowe.

Urlop anulowany?

Pracownicy, którzy złożyli wnioski urlopowe, zanim ogłoszono pandemię koronawirusa, znajdują się teraz w trudnej sytuacji. Jeżeli z przyjętego planu urlopów wynika, że urlop przypada w danym okresie, to plan taki jest dla pracownika wiążący. Czy pracodawca może jednak „anulować” już zaplanowany urlop, jeżeli w firmie nastąpił przestój? Na możliwość takiego przesunięcia urlopu z powodu przestoju wskazuje Ogólnopolski Związek Zawodowy Inicjatywa Pracownicza. Zaplanowanych dni urlopowych nie muszą także wykorzystywać pracownicy, którzy w okresie urlopu zachorują lub będą przebywać na odosobnieniu związanym z koronawirusem (np. zostaną skierowani na kwarantannę domową).

W pozostałych sytuacjach można wnioskować u pracodawcy o anulowanie urlopu i uzgodnić inny, korzystny dla pracownika i pracodawcy czas jego wykorzystania. Trzeba przy tym pamiętać, że zgodnie z art. 165 kp jeżeli pracownik nie może rozpocząć urlopu w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności m.in. z powodu czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby czy odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, pracodawca jest obowiązany przesunąć urlop na termin późniejszy.

chevron-down
Copy link