Czym jest szalbierstwo i jakie są jego konsekwencje?

28 października 2019
/

Słownik języka polskiego podaje, że szalbierstwo oznacza sprytne oszukiwanie i wykorzystywanie kogoś; krętactwo, szachrajstwo lub matactwo, a w prawie także wyłudzenie czegoś bez zamiaru zapłaty należności. Stanowi ono wykroczenie z art. 121 Kodeksu wykroczeń. Na czym ono polega i jakie są jego konsekwencje?

Szalbierstwo, czyli jazda na gapę

Zgodnie z art. 121 § 1 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”), kto pomimo nieuiszczenia dwukrotnie nałożonej na niego kary pieniężnej określonej w taryfie, po raz trzeci w ciągu roku bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza przejazd koleją lub innym środkiem lokomocji, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Strona przedmiotowa obejmuje więc wyłudzenie przejazdu koleją lub innym środkiem lokomocji bez zamiaru uiszczenia należności za nią. Chodzi przy tym o przypadki takich zachowań podjęte po raz trzeci w ciągu roku, mimo nałożenia na taką osobę uprzednio dwukrotnie kary pieniężnej według stawki ustalonej w taryfie, której on nie uiścił. Szalbierstwo dotyczące tych usług jest zatem ujęte dość wąsko. Ma to bowiem być trzeci przypadek wyłudzenia usługi w ciągu roku, poprzedzony nieuiszczeniem dwukrotnie nałożonej kary pieniężnej. A zatem dwa pierwsze przypadki wyłudzenia usługi w zakresie komunikacji nie stanowią wykroczenia, lecz podlegają karze pieniężnej ustalonej w odpowiedniej taryfie.

Przeczytaj również:
Bezpodstawny mandat w komunikacji miejskiej – jak się odwołać?

Wyłudzenia

Karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny podlega także ten, kto bez zamiaru uiszczenia należności wyłudza pożywienie lub napój w zakładzie żywienia zbiorowego, przejazd środkiem lokomocji należącym do przedsiębiorstwa niedysponującego karami pieniężnymi określonymi w taryfie, wstęp na imprezę artystyczną, rozrywkową lub sportową, działanie automatu lub inne podobne świadczenie, o którym wie, że jest płatne (art. 121 § 2 kw). Zachowania te polegają na działaniu, mają charakter wykroczeń materialnych, niezależnie od wartości wyłudzonego posiłku lub innego świadczenia stanowią tylko wykroczenia.

W tej grupie mieszczą się też przejazdy środkami lokomocji nieobjęte karami pieniężnymi według ustalonej taryfy. Przepis ten obejmuje również wyłudzenie wstępu na różne imprezy. Przyjmuje się także, że może to być wyłudzenie opłaty parkingowej, przejazdu taksówką, przyłączenie do sieci telewizyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 września 2004 r., sygn. I KZP 21/04).

Co istotne, wszystkie świadczenia wskazane w art. 121 § 2 kw, nawet jeśli zrealizowane zostały jednokrotnie (a więc inaczej niż w przypadku czynności z art. 121 § 1 kw), stanowią wykroczenia.

Przeczytaj również:
Wyłudzenia VAT

Szczególny rodzaj oszustwa

Artykuł 121 kw określa czyny nazywane szalbierstwem, które stanowią szczególny rodzaj oszustwa. Charakteryzują się one (jak podkreślał Sąd Okręgowy w Gdańsku w swym wyroku z 29 marca 2012 r., sygn. XIII Ka 132/12) działaniem polegającym na wykorzystaniu podstępnie wytworzonej sytuacji, przy czym w przypadku wykroczenia określonego w art. 121 § 2 kw działanie sprawcy skierowane jest przeciwko odmiennemu niż w przypadku przestępstwa z art. 286 § 1 Kodeksu karnego przedmiotowi.

Karalność szalbierstwa

Zagrożenie karne czynów przewidzianych w art. 121 § 1 i 2 zostało ujęte alternatywnie. Sprawca podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Kara aresztu trwa najkrócej 5, najdłużej 30 dni. Kara ograniczenia wolności polega na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej i trwa miesiąc. Karę grzywny wymierza się w wysokości do 5000 złotych.

W razie popełnienia wykroczenia określonego w art. 121 § 2 kw można orzec obowiązek zapłaty równowartości wyłudzonego mienia (art. 121 § 3 kw).