IKEA, zwolnienie i zasada współżycia społecznego

17 lipca 2019
/

Niedawno praktycznie w każdej gazecie mogliśmy przeczytać o sporze pomiędzy firmą IKEA a jednym ze zwolnionych pracowników. Jako przyczynę zwolnienia IKEA podała naruszenie przez pracownika “dobra i godności osób LGBTQ”. Natomiast pracownik twierdzi, że do takiego naruszenia nie doszło. Sprawa jest złożona i nie będziemy rozstrzygać, kto ma rację, tym bardziej, że zajmuje się tym sąd. Temat jest jednak doskonałym pretekstem do przyjrzenia się kwestii zwolnienia za naruszenie zasad współżycia społecznego i dbania o dobro zakładu pracy.

Czy można zostać zwolnionym za niewłaściwe zachowanie poza miejscem pracy, dręczenie współpracowników, mowę nienawiści lub plotkowanie, jeżeli niesie to za sobą poważne konsekwencje w środowisku pracy? Odpowiedź brzmi tak. 

Zasada współżycia społecznego 

Zgodnie z  art. 94 ust 10 pracodawca ma obowiązek kształtowania w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego. Katalog tych zasad jest otwarty. Nie wymieniono i nie doprecyzowano ich w kodeksie pracy (kp), ale obowiązują zarówno pracowników, jak i pracodawcę. Z komentarza do kp  A. Świątkowskiego dowiemy się, że przepis art. 100 § 2 pkt 6 nakłada na pracowników obowiązek stosowania się do zasad współżycia społecznego, które obowiązują współcześnie w polskim społeczeństwie, jak również do norm zachowania akceptowanych przez społeczność zakładową, bez względu na to, czy odnoszą się bezpośrednio, czy pośrednio do organizacji pracy.

Dodajmy, że pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać jakimkolwiek oznakom dyskryminacji i mobbingu. Oczywiście powinien stać na straży dobrej atmosfery w środowisku pracy. Przestrzeganie zasad współżycia społecznego przejawia się bowiem również w powstrzymywaniu się od zachowań psujących relacje między pracownikami. W wyroku z 9 lipca 2008 r.  I PK 2/08, OSNP 2009/23-24/311 sąd orzekł, iż: 

Wynikający z art. 100 par. 2 pkt 6 k.p. obowiązek przestrzegania zasad współżycia społecznego w zakładzie pracy obejmuje również powstrzymywanie się poza miejscem i czasem pracy od takich zachowań, które wywołują lub potęgują wzajemnie negatywny stosunek współpracowników i konflikty w środowisku pracy na tle przynależności do różnych działających u pracodawcy organizacji związkowych

Za złamanie zasad współżycia społecznego można uznać plotkowanie, mowę nienawiści, oczernianie, przeszkadzanie innym, czy notoryczne spóźnianie się do pracy. 

Przeczytaj również:
Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę z powodu choroby?

Zwolnienie za naruszenie zasad współżycia społecznego 

Pracodawca powinien poinformować pracownika, jakie zachowania w pracy są nieakceptowalne i w jaki sposób zapewnia ich przestrzeganie, to znaczy – jakie konsekwencje niesie za sobą ich naruszanie. Za “narzędzia” regulujące szkodliwe zachowania uznaje się między innymi upomnienie i rozwiązanie umowy o pracę.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 czerwca 2015 roku sygn. I PKN 290/04: jeśli zasady współżycia społecznego w zakładzie pracy są naruszane przez określonych pracowników, pracodawca ma obowiązek podjąć stosowne i skuteczne działania, które zapobiegną niepożądanym zjawiskom w procesie pracy, włącznie z rozwiązaniem umowy o pracę z pracownikiem, który zakłóca prawidłowy proces pracy.

a także 

Naruszenie zasad współżycia społecznego może stanowić samoistną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi szczególnie chronionemu ze względu na pełnione funkcje związkowe.  (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., I PK 2/08)

Dobro zakładu pracy

Jednym z podstawowych obowiązków pracownika wynikających ze stosunku pracy jest dbanie o dobro firmy, w której pracuje. Co rozumiemy przez “dobro”? Dbanie o mienie zakładu pracy oraz o jego wartości niematerialne takie jak dobre imię, renoma na rynku, a także zakaz szkodzenia pracodawcy i jednocześnie nakaz pozytywnego działania. W przypadku naruszenia dobra zakładu, o którym traktuje art. 100. § 1, 4. kp, pracodawca może wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę. 

Czy Ikea złamała prawo?

W kontekście zwolnienia pracownika przez firmę IKEA możemy zadać sobie pytanie – czy pracownik naruszył zasadę współżycia społecznego i czy działał wbrew dobru firmy? Każdy pracodawca ma obowiązek przeciwdziałania dyskryminacji, ma też prawo rozwiązać umowę z pracownikiem, który występuje przeciwko zasadom społecznym. Wydaje się, że główny spór w tej sprawie polega na tym, kto kogo obraził i kto naruszył prawo. Publicznie głoszone poglądy nie powinny być obraźliwe lub dyskryminujące dla żadnej z jednostek społeczeństwa, zwłaszcza w środowisku pracy. Podkreślmy, że pracodawca nie ma prawa zmusić kogokolwiek do określonych przekonań. Ma on natomiast prawo wymagać od pracownika poszanowania zasad współżycia społecznego.