Kara za brak windy dla niepełnosprawnych?

Brak windy dla niepełnosprawnych

Społeczna świadomość codziennych trudności osób z niepełnosprawnościami stale rośnie. Jeszcze kilka lat temu osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim nie była w stanie wejść do większości budynków użyteczności publicznej. Obecnie sytuacja jest lepsza, ale problem braku dostępności nie został wyeliminowany. Być może pomogą w tym przepisy nowej ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

Głównym celem nowych przepisów jest zmobilizowanie podmiotów sektora publicznego do eliminowania barier dla osób ze szczególnymi potrzebami. Pozytywne zmiany w tym zakresie już zachodzą, lecz wciąż są one zbyt wolne. Problemem jest tutaj głównie brak świadomości co do trudności niektórych grup ludzi. Doświadczają oni trudności przy poruszaniu się czy załatwianiu spraw urzędowych. Drugim zarzutem stawianym przez osoby z niepełnosprawnościami jest brak dobrej woli urzędników czy zarządców budynków użyteczności publicznej.

Bariery to nie tylko brak windy dla niepełnosprawnych czy podjazdu

Jak już wyżej wskazano, ustawa każe zwrócić uwagę na problemy osób ze szczególnymi potrzebami. Tak ustawodawca określił ludzi, którzy ze względu na swoje cechy zewnętrzne lub wewnętrzne, albo ze względu na okoliczności, w których się znajdują, muszą podjąć dodatkowe działania lub zastosować dodatkowe środki w celu przezwyciężenia bariery, aby uczestniczyć w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami. Może więc tutaj chodzić nie tylko o osoby z niepełnosprawnościami, ale również chociażby o kobiety w ciąży czy seniorów. Zakres podmiotowy ustawy jest więc niezwykle szeroki.

Wymienionym osobom podmioty publiczne muszą zapewniać dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. Ma się to odbywać poprzez uniwersalne projektowanie oraz tworzenie racjonalnych usprawnień. Ważnym elementem jest tutaj usuwanie barier – zarówno fizycznych, jak i informatycznych czy komunikacyjnych. Warto wymienić chociażby:

  • zapewnienie wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków,
  • instalację urządzeń lub zastosowanie środków technicznych i rozwiązań architektonicznych w budynku, które umożliwiają dostęp do wszystkich pomieszczeń, z wyłączeniem pomieszczeń technicznych
  • zapewnienie informacji na temat rozkładu pomieszczeń w budynku, co najmniej w sposób wizualny i dotykowy lub głosowy
  • instalację urządzeń lub innych środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących, w szczególności pętli indukcyjnych, systemów FM lub urządzeń opartych o inne technologie, których celem jest wspomaganie słyszenia,
  • zapewnienie, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji z podmiotem publicznym w formie określonej w tym wniosku

Informacja o spełnianiu przez dany podmiot publiczny warunku dostępności będzie do uzyskania  w każdym czasie dzięki specjalnemu certyfikatowi. Instytucja, która wypełni wszelkie wymagania ustawowe, uprawniona będzie do otrzymania specjalnego zaświadczenia ważnego przez 4 lata. Ubieganie się o to urzędowe potwierdzenie przyjazności wobec osób ze szczególnymi potrzebami nie będzie jednak obligatoryjne.

Przeczytaj również:
Umowa o pracę dla osoby niepełnosprawnej

Postępowanie skargowe

W przypadku stwierdzenia uchybień możliwe będzie przeprowadzenie postępowania skargowego. Jest ono kilkuetapowe. W pierwszej kolejności osoba ze szczególnymi potrzebami (lub jej przedstawiciel ustawowy) powinna złożyć wniosek o zapewnienie dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej. Jego wymogiem – w przeciwieństwie do typowej sprawy administracyjnej – nie jest wykazanie interesu prawnego. Wystarczy wskazanie bariery i uzasadnienie potrzeby faktycznej oraz sposobu jej usunięcia.

Wniosek należy złożyć do podmiotu publicznego, z którego działalnością związane jest żądanie. Usunięcia bariery powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, lecz nie później niż w terminie 14 dni od otrzymania pisma. W szczególnie skomplikowanych przypadkach czas ten może zostać wydłużony przez adresata petycji do dwóch miesięcy. W przypadku obiektywnej niemożności spełnienia żądania podmiot publiczny powinien zapewnić tzw. dostęp alternatywny. Czyli – przykładowo – zatrudnić dodatkowe osoby do pomocy niepełnosprawnym zamiast budowania odpowiedniej windy.

Brak pozytywnej reakcji na wezwanie otwiera drogę do złożenia Prezesowi Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych skargi na brak dostępności. Osoba zainteresowana ma na to 30 dni od momentu upływu ostatecznego terminu, o którym mowa powyżej.

W przypadku stwierdzenia, że niezapewnienie dostępności w zakresie żądanym przez skarżącego nastąpiło na skutek naruszenia przepisów ustawy Prezes Zarządu PFRON nakazuje podmiotowi publicznemu, w drodze decyzji, zapewnienie dostępności, wraz z określeniem:

  • sposobu zapewnienia dostępności skarżącemu;
  • terminu realizacji nakazu, nie krótszego niż 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych – nie krótszego niż 60 dni, od dnia doręczenia decyzji

Inaczej niż w przypadku zwykłej sprawy administracyjnej, omawiane postępowanie jest jednoinstancyjne. Decyzja Prezesa Zarządu PFRON jest więc ostateczna i natychmiast wykonalna. Złożenie ewentualnej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie anuluje automatycznie jej skutków.

Niewykonanie decyzji organu może skończyć się skierowaniem sprawy na drogę egzekucyjną. Chodzi tutaj o możliwość zastosowania grzywny w celu przymuszenia, o której mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 121 §1 tego aktu prawnego, kara pieniężna nie może jednorazowo przekroczyć 10 000 zł, a w stosunku do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – 50 000 zł. Dopuszczalne jest jej ponawianie w przypadku braku pożądanych rezultatów. Łączna grzywna nie może jednak być wyższa niż 50 000 zł (albo 200 000 zł dla drugiej ze wskazanych grup podmiotów).

Czy nowe prawo poprawi sytuację osób ze specjalnymi potrzebami?

Ciekawe jak potoczą się losy nowej ustawy. Z całą pewnością korzystne dla osób ze szczególnymi potrzebami jest samo wprowadzenie oficjalnej ścieżki skargowej. Petycje w sprawie barier nie będą mogły być więc odkładane do tzw. zamrażarki. Zapewne zwiększy się więc świadomość problemu. W szczególności chodzi tutaj o dostępność cyfrową czy komunikacyjną. Do tej pory dość oczywista wydawała się jedynie konieczność zapewnienia ułatwień architektonicznych.

Pytanie tylko, czy sankcje za niespełnienie wymagań ustawy są wystarczające. Grzywna w wysokości 50 000 zł jest bowiem niższa niż koszt niektórych rozwiązań dla osób z niepełnosprawnościami, szczególnie tych budowlanych. Specjalistyczna winda to wydatek rzędu kilkuset tysięcy złotych. Warto zwrócić uwagę, że ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania tzw. wykonania zastępczego. Chodzi tutaj o dopuszczalne w typowym postepowaniu egzekucyjnym przeprowadzenie nakazanych czynności na koszt zobowiązanego.