Ograniczenia w możliwości wypowiadania umów o pracę

Kodeks pracy oraz przepisy szczególne wprowadzają pewne ograniczenia w możliwości wypowiadania umów o pracę. Kogo obejmuje ochrona przed wypowiedzeniem? Poniżej przedstawiamy główne wyjątki od reguły.

Pracownik znajdujący się w przedemerytalnym okresie ochronnym – art. 39 kp

Zgodnie ze wskazanym przepisem „pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego,.jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku”. Ochrona przed wypowiedzeniem nie przysługuje w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Pracownik przebywający na urlopie, zwolnieniu lekarskim lub w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy – art. 41 kp

Zgodnie ze wskazanym przepisem „Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia". Zakaz ten obowiązuje pracodawcę nie tylko w okresie urlopu wypoczynkowego, lecz również w czasie urlopów okolicznościowych, a także urlopów bezpłatnych. Ponadto usprawiedliwiona przyczyna stanowi przeszkodę w złożeniu przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę do momentu upływu okresów uprawniających pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 kp. Ochrona przed wypowiedzeniem nie przysługuje jednak w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Przeczytaj również:
Czy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu?

Pracownica w okresie ciąży oraz urlopu macierzyńskiego – art. 177 kp

Ochrona przed wypowiedzeniem podlega wyłączeniu, jeżeli:

  • zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika i
  • reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Ochrona nie obejmuje pracownic w okresie próbnym nie przekraczającym jednego miesiąca. W przypadku umów o pracę zawartych na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc,.które uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży należy pamiętać,.iż podlegają one przedłużeniu do dnia porodu. Zasada ta nie dotyczy umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Zasady te stosuje się odpowiednio także do pracownika – ojca wychowującego dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego.

Pracownik w okresie służby wojskowej, powołany do odbycia czynnej służby wojskowej, zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego

Ochrona obowiązuje w okresie między doręczeniem karty powołania a odbyciem służby wojskowej (art. 118 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej). W okresie między dniem doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej a jej odbyciem stosunek pracy nie może być przez pracodawcę wypowiedziany ani rozwiązany. Jeżeli okres dokonanego przez pracodawcę lub przez pracownika wypowiedzenia stosunku pracy upływa po dniu doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej, wypowiedzenie staje się bezskuteczne. W tym przypadku rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika. Zasady te stosuje się również do umów o pracę zawartych na okres próbny. W razie upływu okresu próbnego po powołaniu pracownika do czynnej służby wojskowej umowę o pracę uważa się za zawartą na czas nieokreślony.

Wskazane powyżej zasady ochrony pracownika przed wypowiedzeniem nie dotyczą pracowników powołanych do czynnej służby wojskowej, która ma być odbywana w formie jednodniowych ćwiczeń. Ponadto należy wskazać,.iż umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy ulega rozwiązaniu z upływem terminu określonego w umowie. Ochrona przed wypowiedzeniem podlega wyłączeniu,.jeżeli pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy. W tych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy następuje na zasadach ogólnych.

Ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę

Pracownik w okresie korzystania z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, uregulowanego w art. 183 kp

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego (a tym samym ochrona przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę) przysługuje pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. Prawo do dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego przysługuje na zasadach i w wymiarze wskazanym w art. 183 § 3 kp. W obu przypadkach opisanych w niniejszym punkcie opracowania stosuje się w sposób odpowiedni zasady wskazane w art. 177 kp.

Pracownik młodociany w okresie przygotowania zawodowego – art. 196 kp

Ochrona ta polega na określeniu katalogu przyczyn, przy których istnieniu możliwe (dopuszczalne) jest wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego. Wypowiedzenie może nastąpić tylko w przypadku wystąpienia określonych powodów. Są nimi:

  • młodociany nie wypełnia obowiązków wynikających z umowy lub obowiązku dokształcenia się pomimo stosowania wobec niego środków wychowawczych,
  • ogłoszenie upadłości lub likwidacji pracodawcy,
  • reorganizacja zakładu pracy uniemożliwiająca kontynuację przygotowania zawodowego,
  • nieprzydatność młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa się przygotowanie.

Przeczytaj również:
Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę z powodu choroby?

Ochrona po złożeniu przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego – art. 186(1) kp

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,.a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę,.umowa rozwiązuje się natomiast w terminie wynikającym z tej czynności.

Ochrona w okresie posiadania przydziału kryzysowego przez żołnierza rezerwy – art. 118a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisu nie stosuje się do:

  • umów o pracę zawartych na okres próbny, na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy,
  • a także jeżeli pracodawca może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz
  • w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy albo likwidacji stanowiska pracy,
  • a także w przypadkach określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

W tych przypadkach rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić na ogólnych zasadach.

Ochrona społecznego inspektora pracy – art. 13 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy

Względem tego podmiotu nie można dokonać wypowiedzenia ani rozwiązania umowy o pracę:

  • w czasie trwania mandatu oraz
  • w okresie roku po jego wygaśnięciu,

chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę może nastąpić po uprzednim uzyskaniu zgody statutowo właściwego organu zakładowej organizacji związkowej.

Inne przykłady ochrony

  • W okresie korzystania przez pracownika z dodatkowego urlopu macierzyńskiego uregulowanego w art. 182(1) kp

W tym zakresie stosuje się w sposób odpowiedni zasady wskazane w art. 177 kp.

  • W okresie korzystania przez ojca z tzw. urlopu ojcowskiego uregulowanego w art. 182(3) kp 

W tym zakresie stosuje się w sposób odpowiedni zasady wskazane w art. 177 kp.

  • Po złożeniu przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego – art. 186(1) kp

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. A ponadto gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W przypadku złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po dokonaniu czynności zmierzającej do rozwiązania umowy o pracę, umowa rozwiązuje się w terminie wynikającym z tej czynności.

  • Ochrona przysługująca członkom rady pracowników – art. 17 ustawy z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji; i osobom określonym w porozumieniu, o którym mowa w art. 24 w/w ustawy

Pracodawca nie może bez zgody rady pracowników wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym jej członkiem. Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje w okresie jego członkostwa w radzie pracowników.

  • Ochrona członków rady nadzorczej spółdzielni (art. 45 § 6 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo Spółdzielcze)
  • Ochrona pracownika będącego członkiem organów samorządu zawodowego, na przykład:
    • lekarza,
    • pielęgniarki,
    • aptekarza
    • radcy prawnego, prowadzącego obsługę prawną w ramach stosunku pracy. Powodem wypowiedzenia musi być nienależyte wykonywanie obowiązków radcy prawnego; rozwiązanie możliwe jest jedynie po uprzednim zasięgnięciu opinii rady okręgowej izby radców prawnych.