Kiedy można wnieść kasację od wyroku w sprawie karnej?

29 października 2019
/

Kasacja stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego. W jakich sytuacjach dopuszczalne jest złożenie kasacji? Komu przysługuje to uprawnienie?

Co to jest kasacja?

Wyrok sądu odwoławczego jest tym rodzajem orzeczenia, w którym sąd w sposób wiążący uczestników procesu (w tym także organy procesowe) rozstrzyga w przedmiocie prawidłowości wyroku sądu pierwszej instancji na skutek wniesienia przez stronę apelacji. Wyrok sądu odwoławczego rozstrzygający w przedmiocie apelacji jest zawsze prawomocny. Nie przysługuje bowiem od niego w tym zakresie dalszy środek odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania karnego (art. 426 § 1 ustawy Kodeks postępowania karnego, dalej jako „kpk"). Wyrok sądu odwoławczego staje się prawomocny z chwilą jego wydania.

Zgodnie z art. 519 kpk, od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie oraz od prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w art. 93a Kodeksu karnego może być wniesiona kasacja. Jest więc tzw. nadzwyczajnym środkiem odwoławczym w postępowaniu sądowym.

Komu przysługuje prawo wniesienia kasacji?

Do wniesienia kasacji uprawnione są strony (art. 520 § 1 kpk). Jednak zgodnie z art. 520 § 2 kpk, strona, która nie zaskarżyła orzeczenia sądu pierwszej instancji, nie może wnieść kasacji od orzeczenia sądu odwoławczego, jeżeli orzeczenie sądu pierwszej instancji utrzymano w mocy lub zmieniono na jej korzyść. Ograniczenie to nie dotyczy jednak uchybień będących tzw. bezwzględnymi przyczynami odwoławczymi (wymienionymi w art. 439 kpk).

Kodeks postępowania karnego przewiduje także inne podmioty, które są uprawnione do wniesienia kasacji od orzeczenia. Podmiotami tymi jest:

Prokurator Generalny, a także Rzecznik Praw Obywatelskich, którzy mogą wnieść kasację od każdego prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie (art. 521 § 1 kpk); oraz Rzecznik Praw Dziecka, który może wnieść kasację od każdego prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia praw dziecka.

Organy te mają prawo żądać do wglądu akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia.

Zakres kasacji

Kasacja, jako nadzwyczajny środek odwoławczy, może być wniesiona wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 kpk (tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze) lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Co istotne, kasacji nie można wnieść wyłącznie z powodu niewspółmierności kary (art. 523 § 1 kpk).

Nieco inne uprawnienia ma Prokurator Generalny. Zgodnie bowiem z art. 523 § 1a kpk, do kasacji wnoszonych przez niego nie stosuje się ograniczenia dotyczącego niewspółmierności kary w sprawach o zbrodnie.

Kasację na korzyść można wnieść na korzyść lub niekorzyść oskarżonego. Pierwsza sytuacja możliwa jest jedynie w razie jego skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 kpk). Natomiast kasacja na niekorzyść może zostać wniesiona jedynie w razie uniewinnienia oskarżonego albo umorzenia postępowania (art. 523 § 3 kpk). Ograniczenia te nie dotyczą jednak kasacji wniesionej z powodu uchybień będącymi bezwzględnymi przyczynami odwoławczymi; w wypadku określonym w art. 521 kpk (inne podmioty uprawnione do wniesienia kasacji od orzeczenia).

Należy również pamiętać, że wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania, akt łaski ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie postępowania (art. 529 kpk).

Co więcej, zgodnie z art. 522 kpk, kasację w stosunku do tego samego oskarżonego i od tego samego orzeczenia każdy uprawniony może wnieść tylko raz.

Termin do wniesienia kasacji

Zgodnie z art. 524 § 1 kpk, termin do wniesienia kasacji dla stron wynosi 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem należy zgłosić w sądzie, który wydał orzeczenie. Musi to nastąpić w terminie 7 dni od daty ogłoszenia orzeczenia. Jeżeli natomiast ustawa przewiduje doręczenie orzeczenia – od daty jego doręczenia. Wskazanego terminu do wniesienia kasacji nie stosuje się do kasacji wnoszonej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka (art. 524 § 2 kpk). Co istotne, zgodnie z art. 524 § 3 kpk, niedopuszczalne jest uwzględnienie kasacji na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Przeczytaj również:
Wniesienie apelacji po terminie

Tryb wnoszenia kasacji i jej wymogi

Kasacja wnoszona jest przez stronę do Sądu Najwyższego za pośrednictwem sądu odwoławczego (art. 525 § 1 kpk). Podmioty takie jak Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka wnoszą kasację bezpośrednio do Sądu Najwyższego.

Zgodnie z art. 526 § 1 kpk, w kasacji należy podać, na czym polega zarzucane uchybienie. Jeżeli kasacja nie pochodzi od prokuratora, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw Dziecka, powinna być sporządzona i podpisana przez adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Przeczytaj również:
Kiedy profesjonalny pełnomocnik jest niezbędny?

Do kasacji strona dołącza dowód uiszczenia opłaty sądowej. Nie dotyczy to jednak kasacji wnoszonej przez prokuratora (art. 527 § 1 kpk). Opłata ulega zwrotowi stronie, która ją uiściła, jeżeli kasacja zostanie uwzględniona, chociażby w części, albo zostanie cofnięta. Wysokość opłaty określa Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia.

Niedopuszczalność środka odwoławczego

Zgodnie z art. 528 § 1 kpk, środek odwoławczy nie przysługuje na odmowę:

  • zwolnienia od uiszczenia opłaty od wniesienia kasacji;
  • wyznaczenia adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia kasacji;
  • przywrócenia terminu wniesienia kasacji.

W kasacji można również podnosić zarzuty, które nie stanowiły lub nie mogły stanowić przedmiotu zażalenia (art. 447 § 4 kpk w zw. z art. 524 kpk).

Rozpoznanie kasacji

W przypadku gdy kasacja zawiera braki formalne, gdy wniesiono ją po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalna z mocy ustawy, lub gdy kasację oparto na innych powodach niż wskazane w art. 523 kpk (omawiany zakres kasacji), sąd odmówi jej przyjęcia (art. 530 § 2 kpk, 531 § 1 kpk).

Mimo iż art. 529 kpk stanowi, że wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania, akt łaski ani też okoliczność wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie postępowania, to w razie wniesienia kasacji Sąd Najwyższy może wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia, jak i innego orzeczenia, którego wykonanie zależy od rozstrzygnięcia kasacji (art. 532 § 1 kpk). Wstrzymanie wykonania orzeczenia można połączyć z zastosowaniem poręczenia majątkowego, poręczenia społecznego lub osoby godnej zaufania, dozorem Policji lub przełożonego wojskowego i zakazem opuszczania kraju lub zatrzymaniem paszportu.

Zgodnie z art. 536 kpk, Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w szczególnych, określonych w ustawie wypadkach.