Konfrontacja i okazanie - na czym polegają?

13 września 2019
/

W procesie karnym kluczową funkcję pełni postępowanie dowodowe, jako element procesu, który pozwala na potwierdzenie wielu hipotez dotyczących prowadzonej sprawy. Do czynności dowodowych zaliczamy m.in. okazanie i konfrontację. Na czym one polegają i kiedy są dozwolone?

Konfrontacja

Konfrontacja jest jednym z elementów postępowania dowodowego. Zgodnie z art. 172 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako „kpk”), osoby przesłuchiwane mogą być konfrontowane w celu wyjaśnienia sprzeczności w zakresie treści oświadczeń, wyjaśnień czy zeznań pochodzących z różnych źródeł dowodowych. Metoda ta może więc dotyczyć zarówno świadków, biegłych, jak i oskarżonych w procesie. Nie jest jednak dopuszczalna w przypadku świadka anonimowego (art. 184 kpk). 

Konfrontacja stanowi szczególny rodzaj przesłuchania, podczas którego organ procesowy, poprzez jednoczesne przesłuchanie dwóch osób, dąży do wyjaśnienia przyczyny rozbieżności w składanych przez nich oświadczeniach dotyczących tej samej okoliczności oraz do ustalenia rzeczywistego przebiegu danego zdarzenia. Przesłanką procesową przeprowadzenia konfrontacji jest konieczność wyjaśnienia sprzeczności o istotnym charakterze. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 21 marca 2012 r. (sygn. III KK 329/11) należy przez to rozumieć okoliczności, które mają wpływ na ustalenie postępowania, a nie każdą drobną rozbieżność w treści płynącej z danego źródła dowodowego.

Przeczytaj również:
Przesłuchanie świadka i ocena jego wiarygodności

Fakultatywny charakter konfrontacji

Konfrontacja jest czynnością o charakterze fakultatywnym – art. 172 kpk nie nakłada bowiem na organy procesowe obowiązku realizacji przesłuchania w tej szczególnej formie. Przepis ten stanowi jedynie podstawę przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy osobami przesłuchiwanymi. Określa także sytuację, w której jest ona niedopuszczalna (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 maja 2008 r., sygn. V KK 99/08). Przeprowadzenie konfrontacja staje się zatem możliwe wówczas, gdy może się przyczynić do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Co do zasady, w postępowaniu przygotowawczym konfrontację przeprowadza się wyjątkowo. Wynika to z charakteru i sposobu prowadzonego postępowania. Sprzeczności zaś powinny być usuwane innymi środkami.

Kto może uczestniczyć w konfrontacji?

Konfrontowane ze sobą mogą być osoby przesłuchiwane, czyli oskarżeni, świadkowie, biegli i specjaliści. Co do zasady brak jest wykluczenia możliwości konfrontowania, np. świadka z oskarżonym. Należy zatem przyjąć, że dopuszczalne jest przeprowadzenie takiego rodzaju konfrontacji. Wydaje się jednak, że nie jest dopuszczalne konfrontowanie np. biegłego ze świadkiem czy oskarżonym. Stanowią oni bowiem odmienne źródła dowodowe – o ile świadek czy oskarżony relacjonują zdarzenia faktyczne i swoje spostrzeżenia, o tyle biegły relacjonuje je w sposób wtórny i dokonuje pewnego wnioskowania. Nie przedstawia zatem spostrzeżeń dotyczących zdarzeń, jak czyni to świadek czy oskarżony. 

Artykuł 172 kpk nie wskazuje limitu osób podlegających konfrontacji w ramach jednej czynności. Tym samym należy uznać, że minimalna liczba osób to dwie, natomiast górnej ich granicy nie określono. 

Co istotne, z zakresu podmiotów podlegających konfrontacji wyłączony jest świadek anonimowy.

Przeczytaj również:
Świadek, świadek anonimowy, świadek koronny - charakterystyka

Sposób przeprowadzenia konfrontacji

Zasadniczym sposobem przeprowadzenia konfrontacji jest wypowiadanie się na ten sam temat przez kolejne osoby, które, słysząc wypowiedź poprzednika, mogą ustosunkowywać się do usłyszanych treści oraz (za zgodą prowadzącego czynność) zadawać sobie pytania.

Pomimo krytycznego stanowiska Sądu Najwyższego w zakresie tzw. konfrontacji pośredniej (która polega na odczytaniu przesłuchiwanemu protokołów przesłuchania innej osoby) należy przyjąć, że jest ona dopuszczalna w toku postępowania przygotowawczego.

Przebieg czynności konfrontacji, zgodnie z art. 143 § 1 pkt 5 kpk, wymaga utrwalenia w formie protokołu.

Okazanie

Okazanie

Kolejną szczególną formą przesłuchania, regulowaną przez kodeks postępowania karnego, jest okazanie, zwane też niekiedy rekognicją. Zgodnie z art. 173 § 1 kpk, osobie przesłuchiwanej można okazać inną osobę, jej wizerunek lub rzecz w celu jej rozpoznania. Co istotne, okazanie powinno być przeprowadzone tak, aby wyłączyć sugestię. Zasadniczym celem tej formy przesłuchania jest dokonanie identyfikacji przedmiotu lub osoby spośród przedstawionego zbioru. Artykuł 173 § 1 kpk wskazuje na trzy główne grupy elementów mogących podlegać okazaniu. Jest to:

  1. osoba,
  2. jej wizerunek, oraz
  3. rzecz.

Identyfikacji dokonuje osoba przesłuchiwana.

Okazanie osoby podejrzanej lub oskarżonego

W zakresie okazania osoby dopuszczalne jest okazanie zarówno osoby podejrzanej, jak i oskarżonego (art. 74 § 1 i 2 kpk). Zgodnie z art. 173 § 1 in fine kpk, okazanie powinno być przeprowadzone tak, aby wyłączyć sugestię. W razie potrzeby okazanie można przeprowadzić również tak, aby wyłączyć możliwość rozpoznania osoby przesłuchiwanej przez osobę rozpoznawaną (art. 173 § 2 kpk). Podczas okazania osoba okazywana powinna znajdować się w grupie obejmującej łącznie co najmniej cztery osoby (art. 173 § 3 kpk). Szczegółowe warunki okazania dodatkowo są regulowane przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków technicznych przeprowadzenia okazania, które uwzględniają konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także właściwej realizacji gwarancji procesowych jej uczestników.

Okazanie rzeczy powinno odbywać się w podobnych warunkach jak okazanie osoby.