Kryptowaluty a podatki. Co warto wiedzieć o kryptowalutach z prawnego punktu widzenia?

Żyjemy w świecie, który staje się coraz bardziej cyfrowy i wzajemnie połączony, a najlepszym tego przykładem są kryptowaluty. Reprezentują one jedną z możliwych ścieżek rozwoju pieniądza i radykalną zmianę światowego systemu finansowego. Istnieje wiele rodzajów kryptowalut i każda z nich proponuje wyjątkowe rozwiązania różnorodnych problemów. Kryptowaluty a podatki i prawo. Co warto wiedzieć na ten temat?

Kryptowaluty to najprościej ujmując cyfrowe lub wirtualne waluty, które wykorzystują kryptografię, czyli technikę bezpiecznej (zaszyfrowanej) komunikacji. Istnieją wyłącznie w komputerach. W systemie tym nie funkcjonują więc monety lub banknoty, które można dotknąć w postaci materialnej. Ze względów bezpieczeństwa większości kryptowalut nie da się podrobić. Stanowią one bowiem zdecentralizowany system, który opiera się na technologii łańcucha blokowego. Mowa o technologii blockchain. Jest to publiczny rejestr księgowy transakcji. Ważnym faktem jest, że wszystkie transakcje są anonimowe, ale każda z nich dostępna jest publicznie.

Pierwszy człon nazwy „kryptowaluta” pochodzi od kryptologii, czyli szeroko rozumianej nauki o przekazywaniu informacji w sposób zabezpieczony przed niepowołanym dostępem. Aktualnie kryptowaluty są zdecentralizowane. Kontrola nad emisją pochodzi zatem z różnych źródeł. Przez to ciężko jest mówić o znanej nam i uporządkowanej kontroli. Lecz nie wyklucza to możliwości wirtualnej waluty scentralizowanej, gdzie istnieje jeden centralny punkt kontroli nad emisją pieniądza. 

Kryptowaluty stosuje się do konwersji danych transakcji, a kryptografii stosowanej w kryptowalutach nie  rozpracowano. Teoretycznie sprzyjałby temu przełom w mocy obliczeniowej. Potencjalni kandydaci do rozszyfrowania współczesnej kryptografii to komputery kwantowe. Maszyny te pozostają jednak zaledwie na etapie testów. Tego rodzaju kryptografię określić można również mianem kluczy publicznych i prywatnych. Technologia ta pozwala na identyfikację pary kryptograficznych kluczy: prywatnego i publicznego.

Co polskie prawo mówi o kryptowalutach?

Kryptowaluty i technologia blockchain łączy wiele wyzwań w zakresie zgodności z istniejącymi regulacjami prawnymi. Mowa tu szczególnie o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu i praniu pieniędzy, ochronie danych osobowych, ochronie konsumentów czy prawie podatkowym. Szczególnie w obszarze ochrony prywatności pojawiło się dużo wypowiedzi podkreślających, że istnieją pewne cechy blockchaina, które są bardzo trudne do pogodzenia z zasadami wynikającymi np. z RODO w zakresie prawa do bycia zapomnianym. 

Zapewne wiesz, że odrębnych uregulowań dedykowanych tylko kryptowalucie ustawodawca nie przewidział. W związku z tym musimy sięgać po dotychczasowe przepisy. Wraz ze zmianami w ustawie o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML) wprowadzono definicję kryptowaluty. 

Wspomniana ustawa poprzez walutę wirtualną rozumie cyfrowe odwzorowanie wartości, które nie jest:

1. prawnym środkiem płatniczym emitowanym przez NBP, zagraniczne banki centralne lub inne organy administracji publicznej,
2. międzynarodową jednostką rozrachunkową ustanawianą przez organizację międzynarodową i akceptowaną przez poszczególne kraje należące do tej organizacji lub z nią współpracujące,
3. pieniądzem elektronicznym w rozumieniu ustawy z dn. 19.08.2011 r. o usługach płatniczych,
4. instrumentem finansowym w rozumieniu ustawy z dn. 29.07.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi,
5. wekslem lub czekiem

– oraz jest wymienialne w obrocie gospodarczym na prawne środki płatnicze i akceptowane jako środek wymiany, a także może być elektronicznie przechowywane lub przeniesione albo może być przedmiotem handlu elektronicznego.

Ustawa traktuje walutę wirtualną jako wartość majątkową. Nie wymienia jej jednak jako prawo majątkowe. Ale czy taką walutę możemy zaliczyć do praw majątkowych? Z jednej strony posiada wartość ekonomiczną; daje możliwość korzystania z wyłączeniem innych osób – poprzez konstrukcję łańcucha bloków, która uzależnia rozporządzanie walutą (jednostkami) od klucza prywatnego oraz jest zbywalna. Jednakowoż w obecnym stanie prawnym nie można wystawić weksla* w kryptowalucie ani uregulować zobowiązania.

Art. 227 ust. 1 Konstytucji: wyłączne prawo emisji pieniądza przysługuje Narodowemu Bankowi Polskiemu → ustawa o NBP: znakami pieniężnymi Rzeczpospolitej Polskiej są banknoty i monety opiewające na złote i grosze. W świetle obowiązującego porządku prawnego kryptowaluty nie są obiegową postacią pieniądza oraz nie posiadają atrybutów prawnego środka płatniczego.

*Weksel musi być wystawiony w walucie, która ma obieg prawny w jakimkolwiek państwie na świecie. 

Decentralizacja kryptowalut

Główną zaletą kryptowalut jest szybkość przelewu. Taka metoda transakcji, czyli przez kryptowaluty, w dowolne miejsce na świecie jest tańsza od metod tradycyjnych i szybsza. Jest to waluta internetowa, która należy do użytkowników, a nie do jednego pojedynczego administratora. Kryptowaluty są zdecentralizowane. Ich systemy funkcjonują natomiast bez udziału banku centralnego ani żadnego innego pojedynczego administratora. Emisja, jak i wartość waluty cyfrowej nadzorują ludzie – sami użytkownicy. Podstawową cechą kryptowalut jest to, że nie emituje ich żadna centralna instytucja. Dzięki temu – przynajmniej w teorii – są one odporne na rządowe manipulacje.

Kryptowaluty i technologia blockchain

Blockchain to forma technologii rozproszonego rejestru – rozproszona baza danych. Jest zdecentralizowana, transparentna i niezmienna. To technologia przede wszystkim nowa, której wszystkie możliwości zastosowań nie zostały jeszcze odkryte. Trzeba jednak mieć na uwadze jej ogromny wpływ na wszystkie dziedziny życia. Możemy taką technologię nazwać rejestrem blokowym, który publicznie zapisuje wszystkie dane transakcji. Aby tego dokonać, większość sieci musi wypracować porozumienie i w taki sposób sieć uznaje, że transakcja jest prawidłowa. Bazę tę tworzą znakowane czasem bloki stanowiące grupy transakcji, zabezpieczone kryptograficznie. Te bloki z kolei są ze sobą powiązane, tworząc łańcuchy bloków. Te wszystkie elementy są obudowane oryginalnym protokołem, odróżniającym blockchain od innych rozproszonych baz danych. 

Pliki cyfrowe mają to do siebie, że można kopiować je bez końca, co zresztą nie byłoby wcale takie trudne. Twórcy filmów oraz muzycy walczą z takim procederem od powstania internetu oraz technologii peer-to-peer. W świecie finansów problem kopiowania nazywa się podwójnym wydatkowaniem środków. Technologia blockchain pozwala na oszczędność i zamiast powielania, umożliwia dystrybucję. Blockchain jest rozwiązaniem problemu podwójnego wydatkowania środków, ponieważ transakcje nie mogą być powielane, co zapobiega tworzeniu nowych monet z niczego.

Transakcje i dotyczące ich zapisy są niezmienne, czyli wszystko, co zostało przeprowadzone na blockchainie, nie ulega zmianie i zostaje. Transakcje są transparentne przez potwierdzanie uczestników sieci na zasadzie konsensusu. Dodawane są do łańcucha bloków transakcji. Każda zmiana powodowałaby konieczność zmiany całego łańcucha bloków. Mechanizm konsensusu zapewnia niezmienność pierwotnej formy transakcji, uczestnicy wyrażają na to zgodę.

Kim są uczestnicy rozproszonej bazy danych? Rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje rejestrów rozproszonych, czyli prywatne i publiczne. Rejestr prywatny jest pobierany i udostępniany przez ograniczoną ilość podmiotów, a rejestr publiczny przeznaczony jest dla nieograniczonego kręgu odbiorców. Każdy może być udostępniany za uprzednią zgodą lub bez takiej zgody. Blockchain prywatny jest udostępniany za uprzednią zgodą użytkowników.

Czym są smart kontrakty?

Są to inteligentne kontrakty, czyli rodzaje więzi, które mogą powstawać w ramach rejestrów; tworzone, monitorowane i egzekwowane za pomocą protokołu. Strony ustalają między sobą warunki, w których łączący je smart kontrakt ma być wykonany. Jeżeli ustalone warunki zaistnieją, to umowa jest wykonywana automatycznie i nie ma wstrzymania jej egzekucji. Wszystko odbywa się bez udziału osób trzecich. 

Zastosowanie mogą mieć do:

• używania jako trwały nośnik danych,
• wyboru członków organów spółek, 
• przy obsłudze transakcji na rynkach finansowych, 
• w relacjach pomiędzy podmiotami rynku finansowego a jego klientami,
• w systemach zdecentralizowanej tożsamości. 

Pytanie do Ciebie: jak myślisz, czy blockchain sprawdziłby się w pozasądowym rozwiązaniu sporów w drodze arbitrażu handlowego? <Rozważ mniejsze koszty, szybkość w znalezieniu rozwiązania i odciążenie prac tradycyjnych sądów.>

Spotkasz się z opiniami negatywnymi o blockchainie, które wynikają najczęściej po prostu z postrzegania najsłynniejszej kryptowaluty – bitcoina. Tchnologia blockchain ma jednak ogromny potencjał i przyszłość wykraczającą daleko poza kryptowaluty. Technologia sprawdza się w biznesie i naszym życiu codziennym, więc bez wątpienia będzie zyskiwała na znaczeniu. Mimo to należy mieć również na uwadze fakt, że jednak blockchain nie jest jedyną istniejącą technologią rozproszonego rejestru.

Kryptowaluty: co to jest kopanie?

Kopanie to wspomniany już system rozproszonego konsensusu. Eliminuje możliwości oszustwa i zmian, gdyż w momencie, gdy ktoś chce wykonać transakcję, jej kopię otrzymuje każdy w zdecentralizowanym systemie. Wszyscy członkowie sieci muszą ją zatwierdzić i się na nią zgodzić. Wielu ludzi na całym świecie jest aktywnie zaangażowanych w utrzymanie sieci. Kopanie to termin stosowany w kontekście potwierdzania transakcji, które czekają na wejście do łańcucha blokowego. Aby transakcja została ujęta w łańcuchu blokowym, trzeba ją spakować w blok, który musi zgadzać się z rygorystycznymi zasadami szyfrowania, jakie są weryfikowane i potwierdzane przez górników danej sieci. Proces tworzenia nowych kryptowalut nazywamy kopaniem, ponieważ ma on wiele cech wspólnych z kopaniem czy też wydobywaniem złota. W obu przypadkach łączy się on z ciężką pracą oraz wymaga dużo energii, aby osiągnąć wartościowy produkt. Górnicy nagradzani są nowymi bitcoinami w zamian za poświęcenie dużej mocy obliczeniowej w celu utrzymania i ochrony sieci.

Jak przechowywać i korzystać z kryptowalut?

Kryptowaluty nie mają postaci materialnej, istnieją wyłącznie w formie cyfrowej. Są częścią łańcucha blokowego, a ich użytkownicy mają do nich dostęp za pomocą tak zwanych kluczy publicznych i prywatnych. Kryptowaluty nie są przechowywane w jednej lokalizacji jako plik.

Hasłem do kryptowaluty jest klucz prywatny. Portfel kryptowalutowy zawsze składa się z dwóch części. Pierwszą jest jego adres publiczny, który spokojnie udostępniać możesz innym osobom. Drugą częścią jest klucz prywatny, którym pod żadnym pozorem nie można dzielić się z innymi. Klucz prywatny wykorzystywany jest do tego, aby zaszyfrować transakcje. Klucz publiczny służy ich odszyfrowaniu. Ten pierwszy nie może dostać się w niepowołane ręce, ponieważ każdy, kto ma do niego dostęp, jest jak właściciel portfela. Natomiast klucz publiczny możesz udostępniać osobom trzecim, ponieważ wskazuje tylko, że to Ty jesteś właścicielem danego adresu. Możesz zatem udostępniać swój klucz publiczny, ale zawsze musisz chronić klucz prywatny!

Kryptowaluty a podatki

Handel krytpowalutami (Bitcoin, Litecoin, Ethereum itp.) rządzi się swoją specyfiką w aspektach podatkowych. Od ubiegłego roku nastąpiła zmiana rozliczenia kryptowalut. Inne jest grupowanie przychodów do źródeł podatkowych i inne będą zasady rozliczania kosztów.

Przychody z obrotu kryptowalut to przychody z tytułu kapitałów pieniężnych (nie praw majątkowych!). Podatek wynosi 19% przychodu. 

Roczną deklarację podatkową obejmującą przychody i koszty poniesione z tytułu obrotu kryptowalutami należy złożyć w formie PIT-38 (sekcja E i F).

Podatnicy, którzy kopią lub zarabiają na handlu kryptowalutami a także dokonują rozliczeń w walucie wirtualnej, powinny zachować szczególne zasady i dokumentować transakcje w szczególny sposób. 

Jesteś polskim spekulantem na rynku walut cyfrowych? Zastanawiasz się nad podatkiem PCC od kryptowalut?

Mam dla Ciebie dobre wieści – nie musisz się martwić do dnia 30 czerwca 2020 roku, ponieważ w grudniu ubiegłego roku zaktualizowano rozporządzenie, na mocy którego zatrzymano tymczasowo pobór podatku od czynności cywilnoprawnych. Był to obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) – obejmował transakcje umowy sprzedaży oraz zamiany kryptowalut i wynosił on 1% wartości transakcji.

Podsumowanie podatku PCC: bez obaw do dnia 30.06.2020 r.

Kryptowaluty a podatki – PIT-38

1. Możesz obliczyć od razu w systemie e-pity 2019.
2. Zarówno przychodów, jak i kosztów nie łączy się i nie rozlicza łącznie z pozostałymi kwotami w ramach całej grupy kapitałów pieniężnych. 
3. Przychodu z kryptowalut nie można łączyć z przychodem np. ze sprzedaży akcji, udziałów, praw finansowych. Może być tylko sumowany wyłącznie z pozostałymi przychodami z kryptowalut! 

przychód kryptowaluty A + przychód kryptowaluty B = tak

przychód kryptowaluty + przychód z sprzedaży np. akcji = nie

Koszt poniesiony na nabycie kryptowalut możesz zsumować wyłącznie z pozostałymi kosztami z kryptowalut, czyli nie sumujesz go z kosztami nabycia akcji, udziałów itd. znajdujących się w grupie kapitałów pieniężnych.

1. Różnica przychodu i kosztu (dochód będący podstawą opodatkowania) możesz rozliczać wyłącznie w ramach kryptowalut (osobna rubryka na PIT-38, która w podsumowaniu podstawy opodatkowania nie łączy się z pozostałymi przychodami wykazywanymi na PIT-38).
2. Nadwyżki kosztów ponad wartość przychodu w ujęciu rocznym nie łączy się z taką samą nadwyżką występującą w pozostałych kapitałach pieniężnych; w przypadku tych pozostałych kapitałów nadwyżka ta jest stratą podatkową i możesz ją rozliczać w sposób szczególny przez kolejne lata, natomiast w przypadku kryptowalut nadwyżkę kosztów przenosisz do rozliczenia na następny rok podatkowy.
3. Od wymiany kryptowaluty na kryptowalutę nie zapłacisz podatku. 

Bardzo często zdarza się, że podatnicy rozliczają również w działalności gospodarczej transakcje, korzystając w tym celu z kryptowalut. Rozliczenie odbywa się w ramach działalności związanej z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Ujęcie podatkowe transakcji powinno jednak skutkować zawsze ustaleniem przychodu lub kosztu z tytułu kupna/sprzedaży kryptowaluty poza działalnością gospodarczą. Nie ma możliwości kupna kryptowaluty w ramach działalności gospodarczej ( PIT-36, PIT-36L lub PIT-28) i rozliczyć je z przychodami w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa (ograniczając tym samym wartość dochodu firmy w danym okresie).

Kryptowaluty a podatki – wysokość podatku PIT ze sprzedaży kryptowalut

• Podatek wynosi 19% podstawy = 19% przychodu po odjęciu od niego kosztów uzyskania. 
• Nie możesz kwoty podstawy opodatkowania obniżać o wartość ulg i odliczeń podatkowych, opodatkowaniu podlega czysta wartość dochodu. Kryptowalutom nie przysługują ulgi i odliczenia podatkowe!
• WAŻNE → Od kryptowalut podatku nie trzeba płacić w trakcie roku, w szczególności bezpośrednio w związku ze sprzedażą. Kryptowaluty rozlicza się dopiero na koniec roku w deklaracji rocznej i płaci wyłącznie roczny podatek od całości rozliczeń.

Jeżeli w jednym miesiącu uzyskałeś dochód ze sprzedaży, a w innym poniosłeś wyższe koszty niż przychód, to ostatecznie kwoty te należy porównać w zeznaniu rocznym i w deklaracji rocznej zapłacić podatek od różnicy ze wszystkich transakcji kryptowalutami w trakcie roku.

→ Posiadasz różne rodzaje przychodów kapitałowych, z których jednym są kapitały pieniężne? Nie ma potrzeby wysyłania dwóch czy kilku osobnych deklaracji PIT-38. Co istotne, może się zdarzyć, że płacisz podatek z kilku tytułów, różnych rodzajów transakcji. Przykładowo: od dochodu z kryptowalut oraz ze sprzedaży akcji. Inaczej niż ma to miejsce w zakresie łączenia dochodów, samej zapłaty podatku dokonasz jednym łącznym przelewem, na całą kwotę wynikającą z Twojej deklaracji PIT-38.

→ Podatek płatny jest nie później niż do końca kwietnia roku następującego po rozliczanym roku podatkowym. W tytule przelewu do urzędu skarbowego wskazać należy jako tytuł przelewu PIT-38.

Kryptowaluty a podatki – „strata” podatkowa

Nadwyżka kosztów uzyskania przychodów nad przychodami z odpłatnego zbycia waluty wirtualnej uzyskanymi w roku podatkowym powiększa koszty uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia waluty wirtualnej poniesione w następnym roku podatkowym. Oznacza to, że nie można mówić o stracie podatkowej, którą można rozliczać w większości przypadków do 5 lat kalendarzowych, ale o nadwyżce, którą rozlicza się w roku następnym. Pojęcie „w roku następnym” nie jest jednoznaczne i należy uważać na kwestie przedstawione poniżej. 

• Rok następny jest pojedynczy, co sugerowałoby, że nadwyżkę należy rozliczyć w kosztach wyłącznie w jednym roku – nie można jej podzielić, jeśli w roku kolejnym wystąpi przychód i koszt, to podatnik nie musi w ogóle z nadwyżki z lat poprzednich korzystać i rozliczyć wyłącznie koszty poniesione na bieżąco.
• Ustawodawca kilkakrotnie posłużył się w ustawie o PIT oznaczeniem „rok bezpośrednio następujący”, a w tym miejscu wskazał, że rozliczenie ma mieć miejsce w roku następnym, a nie w roku bezpośrednio następnym; nasuwa się pytanie: czy rokiem następnym po 2020 jest wyłącznie 2021 (ten jest bowiem bezpośrednio następnym), czy również 2022, 2023…2040 (te są następne, bo nie poprzedzają roku 2020); wydaje się, że druga z odpowiedzi nie jest pozbawiona podstaw wykładni językowej, a to sugerowałoby, że nadwyżkę poniesionych kosztów nad przychodami można wykazać w każdym kolejnym roku, w którym przychód wystąpi (jeśli podatnik zdecyduje się jeszcze rozliczać w kryptowalutach lub inwestować w nie i osiągnie przychód).
• Uznając, że nadwyżkę można rozliczyć wyłącznie w jednym roku i nie musi to być rok bezpośrednio następujący po roku jej wykazania, uznać należy, że podatnik może swobodnie zdecydować, kiedy przychód będzie na tyle duży, by pokryć go całą wartością (lub jak największą wartością) wykazanej nadwyżki kosztów z lat wcześniejszych.
• Dopuszczalne jest łączenie nadwyżki z kilku lat i rozliczanie ich w jednym kolejnym (następnym roku).

Kryptowaluty a podatki – ustalenie wysokości przychodu i daty jego uzyskania

Za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z wymiany waluty wirtualnej na środek płatniczy, towar, usługę lub prawo majątkowe inne niż waluta wirtualna lub z regulowania innych zobowiązań walutą wirtualną. Należy zatem ustalić przychody z tytułu:

• sprzedaży waluty na giełdzie – wartość przychodu to wartość otrzymanych w zamian za kryptowaluty środków pieniężnych po przeliczeniu ich na złote po kursie średnim NBP z dnia roboczego poprzedzającego datę uzyskania przychodu,
• zamiany na inną wartość otrzymanego w zamian towaru lub wartość usługi lub innego prawa majątkowego w przypadku umów barterowych z rozliczeniem kryptowalutą strony ustalają wartość świadczenia.

Data uznania środków na rachunku bankowym podatnika na giełdzie wymiany kryptowalut jest datą rozpoznania przychodu; przychodu nie należy rozpoznawać dopiero w dacie wyprowadzenia środków z rachunku wirtualnego na rachunek bankowy podatnika. 

W chwili uzyskania przychodów nie trzeba rozliczać różnic kursowych. W efekcie bardzo często dojdzie do wypłaty w walucie obcej po zamianie kryptowaluty na wartości pieniężne, a dopiero później – do zamiany środków w tej walucie – na złotówki. Zamiana waluty po realizacji transakcji kryptowalutą lub przeliczenie jej przez bank lub giełdę kryptowalut według określonego kursu innego niż średni kurs NBP na złotówki – nie generuje kosztu po stronie podatnika. Bez znaczenia pozostanie, czy kryptowaluta pochodzi ze środków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy też zakup dokonywany był w sposób zupełnie niezwiązany z przedsiębiorstwem.    

Przychodu nie wykazuje się w związku z transakcją zamiany jednej kryptowaluty na inne kryptowaluty. Transakcja pozostaje neutralna podatkowo aż do momentu, gdy któraś kolejna z wymienionych kryptowalut zostanie sprzedana albo zostanie zamieniona na towar/usługę. W tym przypadku dochodzi do rozliczenia podatkowego transakcji. 

Kryptowaluty a podatki – ustalenie wysokości kosztu

Przychód ze sprzedaży kryptowaluty obniżają:

• koszty nabycia kryptowaluty (wyłącznie bezpośrednie – np. koszt nabycia, prowizja; w przypadku nabyć pierwotnych za koszt bezpośredni powinno uznawać się (choć stanowiska urzędów nie potwierdzają tego obecnie) koszt prądu, koszt nabycia urządzeń do produkcji; nie będą kosztem bezpośrednim odsetki od prowizji na kredyt na nabycie, koszt sprzętu do kopania lub obsługi, zakup abonamentów na giełdzie walut, programów do obsługi)
• koszty zbycia kryptowaluty (związek nie musi być bezpośredni – a zatem ogłoszenia sprzedaży, redakcja umowy, prowizja od sprzedaży).

Koszty uzyskania przychodów są potrącane w tym roku podatkowym, w którym je poniesiono. Oznacza to, że uznaje się za nią:

• w przypadku odpłatnego nabycia kryptowaluty od zidentyfikowanego kontrahenta – dzień wystawienia przez kontrahenta faktury, rachunku lub innego dokumentu, a przypadku jego braku – dokumentu wewnętrznego chyba że płatność nastąpi przed tą datą – wówczas data płatności,
• w przypadku odpłatnego nabycia kryptowaluty od anonimowego kontrahenta – dzień obciążenia rachunku.

Zdarzyć się może, że transakcja barterowa łączy rozliczenie firmowe kosztów i prywatne rozliczenie kryptowaluty jako przychód i odwrotnie. Wówczas dojść może do tego, że mimo nabycia usługi lub towaru, nie wystąpi koszt podatkowy w firmie, lecz wyłącznie – przychód prywatny.

Typowym jest korzystanie w stosunku do kryptowalut z dokumentów wadliwych (przy transakcjach na giełdach waluty wirtualnej – bez danych sprzedawcy) co powoduje, że koszt identyfikuje się na podstawie dokumentów zawierających następujące informacje (łącznie potwierdzające poniesienia określonego kosztu):

1. rodzaj kryptowaluty,
2. nazwę,
3. kod/oznaczenie identyfikujące kryptowalutę,
4. ilość, datę i sposób nabycia,
5. koszt nabycia.
6. potwierdzenia przelewów bankowych na rachunek giełdy kryptowalut,
7. wyciągi elektroniczne z giełd,
8. arkusze potwierdzające dokonanie transakcji,
9. wiadomości elektroniczne lub generowane w ramach kont giełdy potwierdzające transakcje.

Dla celów podatkowych nie ma znaczenia rodzaj kryptowaluty – koszty poniesione z tytułu zakupu jednej kryptowaluty można rozliczać w deklaracji PIT z przychodem ze sprzedaży innej. 

Kupujesz Bitcoin za 30.000 zł w lipcu, w sierpniu sprzedajesz Ethereum za 20.000 zł. W 2019 r. w Pit-38 podatnik wykazuje 10.000 zł nadwyżki kosztów nad przychodami do przeniesienia na kolejne lata.

Koszty wykazać należy, nawet jeśli nie uzyskano w danym roku żadnych przychodów. Inaczej niż ma to miejsce w przypadku rozliczenia przychodów z pozostałych kapitałów pieniężnych na PIT-38, może wystąpić sytuacja, gdy PIT-38 zawierać będzie wykazane koszty nabycia kryptowaluty i brak jakichkolwiek przychodów z tytułu ich sprzedaży. W kolejnym natomiast roku dojdzie do wykazania samej wartości przychodu ze sprzedaży – bez ustalenia z tego tytułu kosztów. 

Kosztów z wymiany kryptowalut nie rozliczamy metodą łączenia ich z konkretnymi przychodami i rozliczania dopiero w roku sprzedaży kryptowaluty. Rozlicza się je na bieżąco, w okresie ich poniesienia. Oznacza to, że co roku można swobodnie kupić kryptowaluty. W przypadku wygenerowania wcześniej dochodu można zmniejszyć jego wartość bieżącymi zakupami kolejnej kryptowaluty.

W chwili poniesienia kosztów nie trzeba rozliczać różnic kursowych. Z tego względu bardzo często dojdzie do uzyskania kryptowaluty po wpłacie określonej wartości środków pieniężnych. Przy rozliczaniu kosztu zastosować będzie trzeba średni kurs NBP z dnia poprzedzającego bezpośrednio dzień poniesienia kosztu. Różnicy kursowej nie należy również rozliczać między ceną kupna waluty z daty jej faktycznego zakupu a kursem średnim NBP z dnia poprzedzającego dzień poniesienia kosztu. Bez znaczenia pozostanie, czy kryptowaluta pochodzi ze środków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy też zakup dokonywany był w sposób zupełnie niezwiązany z przedsiębiorstwem.  

Kryptowaluty a podatki – co z giełdami i kantorami?

Zarówno unijne, jak i polskie przepisy w zakresie AML nakładają szczególne obowiązki na podmioty prowadzące działalność związaną z wymianą i przechowywaniem walut wirtualnych. Na gruncie ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – stanowiącej implementację przepisów unijnych (Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849) – giełdy czy kantory kryptowalut zaliczono do katalogu tzw. instytucji obowiązanych, co w praktyce oznacza nałożenie na te podmioty rygorystycznych wymogów prawnych polegających m.in. na:

• rozpoznawaniu i ocenianiu ryzyka związanego ze stosunkami gospodarczymi z danym klientem (indywidualna ocena ryzyka);
• stosowaniu wobec klientów tzw. środków bezpieczeństwa finansowego, polegających w szczególności na identyfikacji oraz weryfikacji ich tożsamości, a także obowiązku identyfikacji i weryfikacji tożsamości beneficjenta rzeczywistego;
• analizowaniu przeprowadzanych transakcji i dokumentowaniu wyników tych analiz;
• wyznaczeniu osób odpowiedzialnych za wykonanie obowiązków wynikających z ustawy AML (AML Compliance Officer);
• wprowadzeniu wewnętrznych procedur w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, a także procedury anonimowego zgłaszania naruszeń w tym obszarze;
• raportowaniu podejrzanych transakcji do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej;
• sporządzeniu oceny ryzyka instytucji obowiązanej (instytucjonalna ocena ryzyka) uwzględniającej specyfikę prowadzonej działalności, przeprowadzanych transakcji, klientów.

Czy jednak to wystarczy, aby efektywnie zapobiegać działaniom przestępczym z wykorzystaniem walut wirtualnych?

,,Szara strefa’’pozostająca poza kognicją organów państwowych

Wysoki poziom zaawansowania technologicznego kryptowalut utrudnia realizację powyższych obowiązków. Problematyczne jest m.in. analizowanie transakcji, badanie źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz stosowanie wstrzymania danej transakcji lub blokady rachunku w przypadku podejrzenia prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.  

Podmioty świadczące usługi związane z wymianą i przechowywaniem walut wirtualnych posiadają status instytucji obowiązanych, to jednak w zdecydowanej większości pozostałe aspekty ich działalności pozostają poza bezpośrednią regulacja prawną. To powoduje, że nadzór organów państwowych nad tego typu podmiotami nie jest wystarczająco efektywny. Jest to niezgodne z Międzynarodowymi Standardami w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu wydanymi przez Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF). 

Zaleca się bowiem, aby działalność związana z kryptowalutami była licencjonowana, lub co najmniej rejestrowana. Po raz kolejny pojawia się zatem argument przemawiający za przyjęciem kompleksowych regulacji, które wyznaczą ramy prawne dla obrotu walutami wirtualnymi. Nic nie tworzy bowiem tak dogodnego środowiska dla rozwoju nielegalnych procederów jak „szara strefa” .

Kryptowaluty a podatki i prawo – podsumowanie

• 19% podatku podlega Twój zysk, jaki uzyskałeś przy obrocie cyfrowymi walutami.
• Dochód = to podatkowa różnica pomiędzy sumą przychodów uzyskanych z obrotu kryptowalutami a kosztami uzyskania przychodów. 
• Kryptowalutowy przychód → do przychodów z zysków kapitałowych. Nie dotyczy wymiany między walutami wirtualnymi i środkami płatniczymi, wymiany krypto-krypto oraz pośredniczenia w takich transakcjach. Są one bowiem neutralne podatkowo!
• W zeznaniu podatkowym umieszczasz każdą transakcję dokonaną za pomocą kryptowalut. Przychody nie są łączone z innymi przychodami uzyskanymi w ramach tego samego źródła (sprzedaż/kupno akcji, udziałów, praw finansowych). Inna, oddzielna rubryka. 
• Straty, które poniesiesz w czasie długoterminowych (powyżej jednego roku rozliczeniowego) inwestycji, mogą przechodzić na następne lata. Ale w momencie, gdy prowadzisz działalność gospodarczą, takich strat powstałych przez kryptowaluty nie można kompensować przychodami z innej działalności.
• Dobrze Ci się wiedzie? Nie zapomnij o daninie solidarnościowej! Jest to opłata, która ma pomagać w utrzymaniu osób niepełnosprawnych. Dotyczy to osób, których roczny dochód przekracza 1 mln zł (np. z krypto) = zapłacisz dodatkowo 4% podatku.
• Sprzedasz kryptowalutę na giełdzie lub zamienisz na towar/usługę/inne prawo majątkowe = to Twój przychód z zysków kapitałowych. 
• Różnice kursowe nie są brane pod uwagę przy rozliczaniu przychodu. NHBFBHVBHDBH
• Nadwyżki kosztów się nie łączą. Nadwyżka, która powstała w przypadku kryptowalut jest przenoszona na następny rok podatkowy. 
• Nie ma możliwości rozliczania strat z obrotu kryptowalutami.
• Transakcje wymiany kryptowalut nie podlegają opodatkowaniu VAT. Są zwolnione od podatku od towarów i usług.
• Koszty = czyli obniżony przychód ze sprzedaży kryptowaluty. Przychody obniżysz kosztami nabycia, zbycia, prowizją. Koszty zbycia kryptowaluty to np. ogłoszenia sprzedaży, redakcja umowy prowizja od sprzedaży. Nie zaliczysz do kosztów: ceny nabycia koparki ani rachunków za prąd. Kosztem bezpośrednim nie będą też odsetki od prowizji na kredyt na nabycie, koszt sprzętu do kopania lub obsługi, zakup abonamentów na giełdzie walut, programów do obsługi. Konieczne wykaż koszty, nawet jeśli w danym roku nie uzyskałeś żadnych przychodów.

Praktyczne rady

• Są biura maklerskie, które wysyłają gotowy PIT.
• Przychód przelicz na złotówki według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego przed zawarciem danej transakcji. Następnie wpisz w pozycję pod numerem 34. 
• Uwzględnij kwotę za sprzedaż, wartość towarów i usług zakupionych za kryptowaluty.
• Koszty, prowizje od zakupu umieść w pozycji numer 35. 
• Koszty zakupu kryptowalut z poprzednich lat, których nie rozliczyłeś wcześniej, wpisz w rubrykę pod numerem 36.
• Wszystkie koszty zakupu umieść, a różnicę między przychodami – kosztami umieść w pozycji numer 37.
• W pozycji nr 38 wpisz kwotę przychodu (odliczoną i pomniejszoną o koszty z lat poprzednich).
• Gdy przeprowadzisz transakcję kryptowalutami w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, nie rozliczysz ich w ramach PIT-36, PIT-36L, czy PIT-28).
• Co do zasady, powinieneś rozliczyć się do końca kwietnia. Trwa jednak epidemia. Ten stan powoduje odroczenie terminów rozliczeń PIT (w tym PIT-38). Przygotuj po prostu odpowiedni wniosek o odroczenie.

Zalety kryptowaluty

Niewątpliwie zaletą kryptowalut jest wygoda ich użytkowania, gdyż nie są przetwarzane w trakcie transakcji przez żadnych pośredników i nie ma obowiązku zatwierdzania takich transakcji przez osoby trzecie (dokonują tego, bowiem sami użytkownicy poprzez konsensus). Kryptowaluty trafiają błyskawiczne na docelowe konto – niezależnie od tego, z jakich krajów pochodzą uczestnicy transakcji. Operowanie jest bezpieczne, dzięki systemowi Blockchain. Możemy powiedzieć, że nawet takie transakcje są znacznie pewniejsze od przelewów za pomocą klasycznych kont pieniężnych. W dodatku niemożliwe są sytuacje dodrukowywania pieniędzy, znane ze współczesnej praktyki państw powodujące w ten sposób inflację. Zapewniają godną zaufania anonimowość podczas transakcji (wiemy o łamaniu prywatności internautów przez instytucje rządowe państw). Transakcje krypto w handlu internetowym, czyli mikropłatności np. bitcoinami. Kolejne sklepy internetowe wprowadzają płatności za pomocą kryptowalut.

Wady kryptowaluty

Przy międzynarodowej wymianie handlowej, która bazuje na tradycyjnym pieniądzu, spore koszty powoduje jednak przewalutowywanie. Kryptowalut nie kontrolują w żaden sposób instytucje finansowe, nie posiadają banku centralnego i regulacji prawnych. Żadne państwo nie gwarantuje swoim autorytetem ich stabilności oraz wartości. Kursy są podatne na spekulacje. To porusza problem, jakim jest bańka spekulacyjna, która może pęknąć z olbrzymim hukiem. Kurs bitcoina ulega skokom w górę. Powoduje to najczęściej masowy entuzjazm internetowej społeczności. Następnie może jednak dojść do ostrego spadku, przez decyzję władz Chin. Chodzi o zakaz wymiany bitcoina na waluty w krajowych bankach. Niepewność kryptowalut nie sprzyja, przez wahania wartości. Transakcje kryptowalutami są anonimowe. Mogą zatem sprzyjać przestępcom. Nikt nie kontroluje transakcji – żadna instytucja państwowa i międzynarodowa. Ale mimo to są podatne na ich działania. Istnieją różne podejścia i uregulowania prawne w poszczególnych państwach (lub ich brak) – co również jest istotnym problemem.