Likwidacja uczelni – co może zrobić student?

9 stycznia 2020
hello world!

Likwidacja uczelni oznacza proces prowadzący do zakończenia jej działalności. Jakie konsekwencje ma to dla studentów, doktorantów i pracowników naukowych?

Status prawny uczelni a jej likwidacja

Na podstawie art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 9 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej jako „upsw”) uczelnie są autonomicznymi podmiotami prawa. Zgodnie z art. 13 ust. 1 upsw, wyróżniamy:

  1. uczelnie publiczne – utworzone przez organ państwa,
  2. uczelnie niepubliczne – utworzone przez założyciela, czyli osobę fizyczną albo osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego albo państwowa albo samorządowa osoba prawna.

Uczelnia jest uczelnią akademicką albo zawodową (art. 13 ust. 2 upsw).

Likwidacja uczelni publicznej

Zgodnie z art. 36 ust. 2 upsw, likwidacja uczelni publicznej polega na zadysponowaniu składnikami materialnymi i niematerialnymi jej majątku po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, w szczególności pracowników, studentów i doktorantów, w celu zakończenia jej działalności. W okresie likwidacji uczelnia używa swojej nazwy. Obowiązkowe jest jednak dodanie oznaczenia „w likwidacji” (art. 36 ust. 5 upsw). Likwidacja publicznej uczelni zawodowej następuje w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki –  analogicznie do drogi tworzenia takiej uczelni. Ustawodawca nie wskazuje jednak drogi likwidacji publicznej uczelni akademickiej. Należy zatem przyjąć, że proces ten przebiega analogicznie do procesu tworzenia takiej uczelni, czyli w drodze ustawy. Likwidację uczelni publicznej prowadzi likwidator powołany przez ministra (art. 36 ust. 3 upsw).

Likwidacja uczelni niepublicznej

Zgodnie z art. 45 ust. 1 upsw, uczelnię niepubliczną może zlikwidować założyciel po uzyskaniu zgody wydanej przez ministra w drodze decyzji administracyjnej. Warunkiem wydania tej zgody jest zapewnienie studentom oraz doktorantom możliwości kontynuowania kształcenia (art. 45 ust. 2 upsw). W terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia zgody założyciel zobowiązany jest złożyć ministrowi akt potwierdzający postawienie uczelni w stan likwidacji. Podobnie jak w przypadku uczelni publicznych, również uczelnie niepubliczne są zobowiązane do dodania w takiej sytuacji do swojej nazwy oznaczenia „w likwidacji” (art. 45 ust. 6 upsw). Zgodnie z art. 34 ust. 4 upsw, tryb likwidacji uczelni oraz przeznaczenie składników mienia uczelni po zakończeniu likwidacji określa statut uczelni niepublicznej.

Konsekwencje likwidacji uczelni

Jakie są konsekwencje postawienia uczelni w stan likwidacji?

  1. z dniem powołania likwidatora wygasa kadencja organów uczelni, a sam likwidator przejmuje ich kompetencje,
  2. brak możliwości przyjęć na studia, studia podyplomowe, kształcenie specjalistyczne i inne formy kształcenia, a także do szkół doktorskich,
  3. uczelnia nie nadaje stopni naukowych i stopni w zakresie sztuki;
  4. uczelnia traci prawo do otrzymywania środków finansowych na szkolnictwo wyższe i naukę, lub środki te przekazywane są uczelni jedyne w niezbędnym zakresie (art. 36 ust 9 upsw).

W przypadku uczelni niepublicznej konsekwencje jej likwidacji są analogiczne, z tym że to założyciel (a nie likwidator) przejmuje kompetencje organów uczelni.

Co więcej, zgodnie z art. 36 ust. 10 (dla uczelni publicznej) i 45 ust. 5 (dla uczelni niepublicznej) upsw, w uczelni postawionej w stan likwidacji prowadzone kształcenie można kontynuować nie dłużej niż do końca roku akademickiego. Stosunki pracy nauczycieli akademickich wygasają natomiast z końcem roku akademickiego, w którym postawiono uczelnię w stan likwidacji.

Przeczytaj również:
"Kolekcjonerskie" naklejki na legitymację studencką - co grozi za ich użycie?

Co ze studentami?

Polskie prawo nie chroni wystarczająco studentów ze zlikwidowanych uczelni wyższych. Aktualnie obowiązująca ustawa stanowi jedynie, że zajęcia na uczelni, w której nastąpiło otwarcie likwidacji, mogą być kontynuowane nie dłużej niż do końca roku akademickiego. Oznacza to, że studenci mogą dokończyć studia jedynie do końca danego roku. Jedynym obowiązkiem likwidowanych uczelni jest zapewnienie studentom dalszej możliwości kontynuowania nauki w innym miejscu. Ustawa nie określa jednak, jakie mają to być studia. Często zatem dochodzi do sytuacji, że studenci są kierowani na odmienne kierunki niż te, na których byli dotychczas, lub do placówek znajdujących się w innych miastach. Sytuacja taka może być szczególnie dotkliwa dla studentów ostatnich lat. Możliwość przystąpienia do obrony pracy na innej uczelni przez zaliczenie przedmiotów z uczelni, która zostaje zlikwidowana, może uregulować bowiem wyłącznie umowa pomiędzy uczelniami, o co raczej ciężko w obliczu znikającej z rynku dotychczasowej uczelni.

Pozostaje droga sądowa

Ponieważ ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zabezpiecza w sposób wystarczający praw studenta, jedyne, na czym mogą oni bazować, to umowa, którą studenci zawierają z uczelniami wyższymi. Jednak umowy te na ogół nie precyzują, co dzieje się w przypadku likwidacji uczelni. Jest to praktycznie jednoznaczne z tym, że studentom pozostaje wyłącznie droga sądowa. Ponieważ umowa pomiędzy studentem a uczelnią ma charakter cywilnoprawny, poszkodowana osoba może dochodzić swoich praw na drodze postępowania cywilnego i domagać się odszkodowania od założyciela uczelni za niewykonanie lub nienależyte spełnienie zapisów zawartych w umowie. Teoretycznie można również ubiegać się o zwrot kosztów poniesionych podczas wszystkich lat kształcenia. Praktyka pokazuje jednak, że niewiele można zdziałać. Sprawy ciągną się latami, a obecne przepisy działają zazwyczaj na korzyść uczelni. Przykładowo, zapewnienie kontynuacji nauki na jakimkolwiek kierunku studiów może zostać uznane za wywiązywanie się likwidowanej uczelni z umowy.

 

chevron-down
Copy link