Co grozi za nawoływanie do przestępstwa?

Polski ustawodawca w ramach wychowawczej i prewencyjnej funkcji prawa karnego zdecydował się na penalizację zachowań polegających na publicznym nawoływaniu do popełnienia przestępstwa, a także jego pochwalaniu. W zależności od zakresu i skutków działania danej osoby jej czyn może stanowić przestępstwo określone w art. 255 Kodeksu karnego albo wykroczenie określone w art. 52a Kodeksu wykroczeń. Czym różnią się te czyny?

Wykroczenie

Zgodnie z art. 52a ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”) kto:

1. publicznie nawołuje do popełnienia przestępstwa, w tym i przestępstwa skarbowego lub je pochwala,
2. publicznie nawołuje do nieposłuszeństwa lub przeciwdziałania przemocą ustawie albo prawnemu rozporządzeniu organu państwowego,

jeżeli zasięg czynu albo jego skutki nie były znaczne, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Przedmiotem ochrony tego przepisu jest bezpieczeństwo porządku i spokoju publicznego.

Przeczytaj również:
Wykroczenia, które można popełnić każdego dnia

Istota nawoływania

Nawoływanie do popełnienia przestępstwa polega na tym, że sprawca wzywa (w formie ustnej lub graficznej) do popełnienia takiego czynu. Zarówno w przypadku nawoływania, jak i pozostałych wariantów zabronionego w art. 52a kw zachowania, sprawca działa publicznie.

Znamię „publicznie” wchodzi w zakres ustawowych znamion nie tylko niektórych wykroczeń, ale także przestępstw. Warunkiem publicznego charakteru zachowania sprawcy jest fakt jego dostrzeżenia lub szerzej – odebrania albo możliwość jego dostrzeżenia, odebrania przez inne osoby, co wiąże się z określonym miejscem lub sposobem albo okolicznościami zachowania sprawcy.

Oznacza to, że działanie jest podjęte publicznie, jeżeli ze względu na miejsce działania bądź inne okoliczności i sposób działania może być ono spostrzeżone przez niedającą się z góry ściśle określić liczbę bliżej niezidentyfikowanych osób. Publiczność działania nie jest wyłączona, gdy sprawca działa wobec grupy osób, które mogą być w pełni zidentyfikowane, jeżeli działanie odbywa się w miejscu publicznym, np. na ulicy, dworcu bądź w zapełnionej publicznością sali.

Czynności podlegające karze

Czynności penalizowane w art. 52a kw mogą być realizowane w kilku wariantach. Mogą one polegać na publicznym nawoływaniu do popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego albo na publicznym nawoływaniu do przeciwdziałania przemocą aktowi stanowiącemu źródło powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej bądź na publicznym pochwalaniu popełnienia przestępstwa. Warunkiem karalności na podstawie art. 52a kw jest stwierdzenie, że zasięg czynu lub jego skutki nie były znaczne.

W przeciwnym razie sprawca może ponieść odpowiedzialność za przestępstwo przewidziane w Kodeksie karnym (dalej jako „kk”). Polega ono na publicznym:

• nawoływaniu do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego (art. 255 § 1 kk),
• nawoływaniu do popełnienia zbrodni (art. 255 § 2 kk),
• pochwalaniu popełnienia przestępstwa (art. 255 § 3 kk).

Wykroczenie z art. 52a pkt § kw nie jest wyodrębnione z przestępstwa ze względu na nieznaczny zasięg lub nieznaczne skutki czynu, jak niekiedy stwierdzane jest to w literaturze – ustanowiono tu bowiem wyższy próg. Skutki lub zasięg czynu, o których mowa w art. 52a kw, nie są znaczne. Jest to zatem różnica ilościowa – określenie „nie są znaczne” oznacza coś więcej niż „nieznaczne”. W przypadku art. 52a kw należy więc przyjąć, że zasięg czynu nie był znaczny. Sprawca zwracał się zatem do niewielkiego kręgu osób.

Publiczne pochwalanie przestępstwa – zabronione

Zabrania się także publicznego pochwalania przestępstwa. Stanowi o tym art. 52a pkt 3 kw. Słownik Języka Polskiego PWN stanowi, że „pochwalić” oznacza „wyrazić pozytywną opinię o kimś lub o czymś”*. Pochwalanie przestępstwa sankcjonowane w art. 52a pkt 3 kw oznacza więc wyrażenie aprobaty dla przestępstwa. Należy dodać, że przepis ten odnosi się zarówno do przestępstwa już popełnionego, jak i takiego, które ma być popełnione lub może być popełnione w przyszłości.

Przestępstwo nawoływania

Zgodnie z art. 255 § 1 kk kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Publiczne nawoływanie do popełnienia zbrodni zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 255 § 2 kk). Natomiast kto publicznie pochwala popełnienie przestępstwa, podlega grzywnie do 180 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Przedmiotem ochrony wszystkich tych przepisów jest porządek publiczny. Nawoływanie do przestępstwa czy pochwalanie go stanowi zagrożenie dla funkcjonowania państwa i może prowadzić do anarchii życia publicznego. Nawoływanie oznacza namawianie, zachęcanie, skłanianie, podburzanie, podżeganie bez względu na to, czy nawoływanie odniosło skutek, tzn. wywołało realizację przestępstwa przez kogoś z nawoływanych. Warunkiem koniecznym odpowiedzialności karnej z art. 255 kk jest to, aby czyn sprawcy był dokonany publicznie i dotyczył przestępstwa, a nie wykroczenia. Artykuł 52a kw odnosi się więc do sytuacji, gdy zasięg czynu lub jego skutki nie były znaczne.

Przeczytaj również:
Jeden czyn, dwie ustawy – czyli przestępstwo a wykroczenie

Imprezy masowe

Za popełnienie czynu opisanego w art. 52a kw przewidziana jest kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Jak stanowi art. 65 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych, w razie ukarania m.in. za wykroczenie przewidziane w art. 52a kw, które zostało popełnione w związku z masową imprezą artystyczno-rozrywkową, sąd może orzec środek karny zakazu wstępu na imprezę masową na okres od 2 do 6 lat (art. 65 ust. 1 tejże ustawy).

W przypadku ukarania za to wykroczenie popełnione w związku z masową imprezą sportową, w tym meczem piłki nożnej, sąd orzeka środek karny zakazu wstępu na imprezę masową na okres od 2 do 6 lat (art. 65 ust. 2 ustawy). Co więcej, orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w związku z masową imprezą sportową, sąd może orzec wobec ukaranego obowiązek stawiennictwa, w czasie trwania imprezy masowej, w jednostce organizacyjnej Policji albo w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania ukaranego, komendanta powiatowego (rejonowego, miejskiego) Policji.

Sąd określa rodzaje imprez masowych, których dotyczy obowiązek stawiennictwa, w szczególności rodzaje meczów piłki nożnej, nazwy klubów sportowych i jego zakres terytorialny. Obowiązek ten orzeka się na okres od 6 miesięcy do lat 3, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na imprezę masową. Zgodnie z art. 67 tej ustawy zakaz wstępu na imprezę masową dotyczy również meczu piłki nożnej rozgrywanego przez polską kadrę narodową i polski klub sportowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.