Nielegalny pobór prądu, czyli kradzież energii elektrycznej

8 kwietnia 2020
hello world!

Dostawcy energii od lat borykają się z problemem kradzieży energii elektrycznej. Polega ono na bezprawnym uzyskaniu i korzystaniu z dostępu do energii bez uiszczania stosownej opłaty. Jaką karę za nielegalny pobór prądu przewiduje Kodeks karny?

Kradzież energii elektrycznej

Artykuł 278 § 5 ustawy Kodeks karny (dalej również jako „kk”) przewiduje sankcje za kradzież energii elektrycznej. Zgodnie z tym przepisem do kradzieży energii stosuje się odpowiednio art. 278 § 1 kk, który stanowi, że kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą (kradzież), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W przypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Natomiast jeśli kradzież energii elektrycznej popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Pojęcie energii

Przez pojęcie energii należy rozumieć zarówno energię elektryczną, jak i energię cieplną i jądrową. Dla karalności sprawcy na podstawie art. 278 § 5 kk rodzaj kradzionej energii nie ma znaczenia. Jednak zabór energii cieplnej powstałej na skutek spalania gazu nie jest równoznaczny z zaborem gazu. W takim bowiem przypadku nośnik energii zostaje przetworzony na energię, a zatem przedmiotem zaboru nie jest gaz, lecz energia. Stosuje się w takim przypadku przepis art. 278 § 5 w zw. z art. 278 § 1 kk.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której sprawca dokonuje zaboru gazu. Stosuje się wtedy przepis art. 278 § 1 kk (wartość skradzionego gazu ma znaczenie z punktu widzenia kwalifikacji prawnej czynu; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2006 r., sygn. I KZP 14/06, w którym trafnie odróżnia się zabór nośnika energii od zaboru samej energii; taka sytuacja nie zachodzi w przypadku energii elektrycznej – uchwała Sądu Najwyższego z 19 sierpnia 1993 r., sygn. I KZP 17/93).

Nie ma znaczenia również wartość zabranej energii. Przepis art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń penalizuje jedynie zabór rzeczy ruchomej o wartości nieprzekraczającej 1/4 najniższego wynagrodzenia, podczas gdy wykładnia art. 278 § 1 (kradzież „zwykła”) w stosunku do art. 278 § 5 kk (kradzież energii) w zakresie dotyczącym energii prowadzi do wniosku, że energia nie jest rzeczą ruchomą. Kradzież energii zawsze będzie oceniana w kategoriach przestępstwa.

W jakiej formie następuje nielegalny pobór prądu?

Kradzież energii elektrycznej polega na bezprawnym uzyskaniu dostępu do źródła energii bez uiszczania stosownej opłaty. Nielegalny pobór prądu może przybierać różne formy. Może on polegać na podłączeniu się sprawcy do systemu dostarczającego dany rodzaj energii z pominięciem urządzenia mierzącego ilość wykorzystanej energii. Może przybrać także formę uszkodzenia licznika lub dokonania zmian pomiaru w urządzeniach rejestrujących, czyli tzw. cofanie licznika. Istotny jest fakt, że do znamion przestępstwa kradzieży energii należy skutek w postaci przejęcia w posiadanie lub zużytkowania określonego rodzaju energii. Za przestępstwo z art. 278 § 5 kk nie będzie więc odpowiadała osoba, która przykładowo podłączyła się do systemu, ale nie uruchomiła urządzeń elektrycznych, w związku z czym nie doszło do zużycia prądu.

Kradzież energii elektrycznej - istota czynu

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 26 lutego 2002 roku:

przestępstwo kradzieży energii (elektrycznej, gazowej, cieplnej, wodnej, atomowej) uregulowane w art. 278 § 5 kk polega na bezprawnym uzyskaniu dostępu do źródła energii i korzystaniu z tej energii z pominięciem przyjmowanego w stosunkach danego rodzaju sposobu uzyskania lub korzystania z danego rodzaju energii.

Kradzież energii może przybierać różne formy czynności wykonawczej. Może ona polegać na podłączeniu do systemu dostarczającego dany rodzaj energii z pominięciem urządzenia mierzącego ilość wykorzystanej energii oraz określającego wysokość opłaty za korzystanie. Przejawem kradzieży będzie uszkodzenie urządzenia rejestrującego ilość pobieranej energii, które następuje po legalnym przyłączeniu się sprawcy do systemu dostarczającego dany rodzaj energii, a także dokonywanie zmiany zapisu w urządzeniach rejestrujących ilość pobranej energii w taki sposób, iż nie zawiera informacji o faktycznej ilości wykorzystanej przez sprawcę energii (tzw. cofanie licznika).

Do znamion występku określonego w art. 278 § 5 kk należy skutek w postaci przejęcia w posiadanie lub zużytkowania odpowiedniego rodzaju energii bez względu na wielkość (wartość szkody).

Przytoczona teza Sądu Najwyższego jest jednak tylko częściowo trafna. Przykładowo, nie wydaje się możliwe podłączenie do systemu wykorzystującego energię wodną (np. młyna wodnego), podobne do jej zaboru. Podobnie jest z energią gazową stanowiącą wynik ruchu powietrza (wiatrak) czy pary wodnej (maszyna parowa). Tu zabór jest możliwy przez bezprawne podłączenie np. do wiatraka, urządzenia napędzanego przez ten wiatrak, powodującego utratę części energii wytwarzanej przez wiatrak.

Nielegalny pobór prądu - oszustwo czy kradzież?

Zabór energii oznacza podłączenie się do jej źródła i czerpanie tej energii bez zgody osoby uprawnionej do dysponowania nią. Z zaborem energii mamy do czynienia również wtedy, gdy sprawca zawarł wcześniej umowę z przedsiębiorstwem energetycznym, ale przez ingerencję w urządzenia pomiarowe ukrywa rzeczywistą ilość pobranej energii (por. art. 3 pkt 18 ustawy Prawo energetyczne). Zaborem energii jest bowiem zużycie jej ponad to, na co wskazują urządzenia pomiarowe. Taki przypadek co do zasady ocenia się jako oszustwo z art. 286 § 1 kk, z tym uzasadnieniem, że przedsiębiorstwo energetyczne przez określenie wierzytelności z tytułu pobranej energii na niższym poziomie na skutek wprowadzenia w błąd dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Przeczytaj również:
Czym jest oszustwo? Jakie są jego konsekwencje?

Rozporządzenie mieniem, o którym mowa w art. 286 § 1 kk, oznacza, że jakiś składnik materialny opuszcza majątek pokrzywdzonego lub dochodzi do zmian w zakresie obciążeń tego majątku. Określenie wierzytelności z tytułu ponadmiarowego wykorzystania energii, niezgodnego z urządzeniami pomiarowymi, na niższym poziomie na skutek wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytej oceny sytuacji nie może być traktowane jako niekorzystne rozporządzenie mieniem, a tym samym nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 286 § 1 kk. Niewątpliwie tzw. obejście licznika, tj. pobór energii obwodem, który nie podlega pomiarowi, realizuje znamiona kradzieży z art. 278 § 5 kk (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2014 r., sygn. V KK 340/13).

chevron-down
Copy link