Niejawne orzekanie w Sądzie Najwyższym? Nowy regulamin zamyka Sąd Najwyższy dla publiczności

Od 24 czerwca 2021 r. ma obowiązywać nowy regulamin Sądu Najwyższego, który oprócz kwestii wyborów pierwszego prezesa Sądu Najwyższego i prezesów poszczególnych izb, a także wielu aspektów ich funkcjonowania wprowadza również zmiany w zakresie jawności rozpraw przed Sądem Najwyższym.

Regulamin Sądu Najwyższego

Zgodnie z art. 14 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 154 z późn. zm.) Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego kieruje pracami Sądu Najwyższego i reprezentuje Sąd Najwyższy na zewnątrz; w szczególności m.in. określa, po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego, w drodze zarządzenia, regulamin Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, organizację i zakres działania sekretariatów sądowych oraz innych jednostek administracyjnych w Sądzie Najwyższym, regulamin Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, a także regulamin pracy i wynagradzania pracowników Sądu Najwyższego niebędących sędziami.

Planowane zmiany w regulaminie Sądu Najwyższego

Tymczasem zgodnie z zapisami nowego regulaminu w Sądzie Najwyższym regułą ma być niejawne orzekanie, chyba że przewodniczący zdecyduje inaczej. Zapisy nowego regulaminu Sądu Najwyższego, który ma obowiązywać od 24 czerwca, są obszerne. Duża ich część dotyczy wyborów pierwszego prezesa Sądu Najwyższego i prezesów poszczególnych izb, a także wielu aspektów ich funkcjonowania. Co istotne, nowe regulacje uchylają też obecnie obowiązujące przepisy o możliwości powołania rzecznika prasowego w Izbie Dyscyplinarnej.

Przeczytaj również: Jawność rozprawy

Niejawność postępowań nie tylko w czasie pandemii

Bardzo istotna część zmian dotyczy jawności postępowań w Sądzie Najwyższym. Dotychczas z uwagi na pandemię koronawirusa zarówno w sądach powszechnych, jak i w Sądzie Najwyższym posiedzenia niejawne były na porządku dziennym. Zasady te miały oparcie także w niedawnej nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którą w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich – sprawy cywilne mają być i w sądach powszechnych rozpatrywane na posiedzeniach niejawnych albo online. 

Ta sama nowelizacja wprowadza przepis, z którego wynika, że w czasie stanów zagrożenia epidemicznego, epidemii koronawirusa i roku od odwołania ostatniego z nich Sąd Najwyższy nie jest związany wnioskiem skarżącego o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie również w przypadku występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, bez względu na datę wniesienia skargi kasacyjnej. Nowy regulamin Sądu Najwyższego zdaje sugerować wprowadzenie tych zmian na dłużej. Zmiana przewiduje wprowadzenie zapisu, zgodnie z którym Sąd Najwyższy orzeka na posiedzeniach niejawnych. Przewodniczący może skierować sprawę na posiedzenie jawne lub na rozprawę (Monitor Polski poz. 1077, zmiana art. 87 ustawy). Warto przypomnieć, że obecne brzmienie tego przepisu zakłada, że Sąd Najwyższy orzeka na rozprawach i posiedzeniach. Posiedzenia są jawne albo niejawne. 

Wątpliwości co do proponowanego rozwiązania

Propozycja regulacji budzi jednak wiele kontrowersji. Warto zaznaczyć, że podobnie jak w przypadku sądownictwa powszechnego, tak samo w przypadku Sądu Najwyższego, co do zasady, każdy obywatel ma prawo do tego, by jego sprawa została rozpoznana w sposób jawny. Co więcej, regulamin Sądu Najwyższego ma zasadniczo charakter wewnętrzny, więc powinien się głównie odnosić do kwestii organizacyjnych. Tymczasem wprowadzana zmiana stanowi ingerencję w prawa osób, które miałyby uczestniczyć w takim postępowaniu. Z kolei sędziowie Sądu Najwyższego przyznają, że posiedzenia niejawne pozwolą na szybsze rozpatrzenie sprawy. Kwestie poruszane przez strony nie odciągałyby uwagi składów orzekających od rzeczywistych problemów prawnych. Ale i sędziowie mają w tym zakresie wątpliwości. Kwestie dotyczące jawności posiedzeń Sądu Najwyższego regulują także ustawy procesowe – Kodeks postępowania karnego i Kodeks postępowania cywilnego.