Na czym polega odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym?

14 lutego 2020
hello world!

Istota systemu terapeutycznego odbywania kary pozbawienia wolności polega na stosowaniu środków leczniczych oraz dostosowaniu do indywidualnych potrzeb skazanych standardowych metod oddziaływania. System ten ma przede wszystkim zapobiegać pogłębianiu się patologicznych cech osobowości. Ma również przywracać równowagę psychiczną oraz kształtować zdolności współżycia społecznego i przygotowania do samodzielnego życia. Czym charakteryzuje się odbywanie kary w systemie terapeutycznym? Kogo ono dotyczy?

Przyczyna istnienia oddziałów terapeutycznych

Wyodrębnienie grupy skazanych wymagających zastosowania systemu terapeutycznego i odrębne jej traktowanie przez specjalistyczne placówki było podyktowane koniecznością zapewnienia prawidłowego funkcjonowania zakładu karnego. Osoby te bowiem z powodu różnych defektów psychicznych i uzależnień trudno adaptują się do warunków odbywania kary. Co więcej, oddziaływania ukierunkowane na rozpoznanie i korekcję występujących zaburzeń psychicznych i uzależnień stanowią najważniejszy element zapobiegania recydywie penitencjarnej. Skazani kierowani są do systemu terapeutycznego jedynie wtedy, gdy wymagają specjalistycznego nadzoru i pomocy, zwłaszcza opieki psychologicznej, lekarskiej lub rehabilitacji. O „skazanych wymagających oddziaływania specjalistycznego” można mówić, gdy ujawniają oni poważne trudności z przystosowaniem się do wymagań związanych z wykonywaniem kary pozbawienia wolności. Przy czym problemy te wynikają z odchyleń od normy psychicznej, upośledzenia umysłowego, uzależnienia lub niepełnosprawności fizycznej.

Kto odbywa karę w systemie terapeutycznym?

Zgodnie z art. 96 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy (dalej jako „kkw”), w systemie terapeutycznym odbywają karę skazani z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi, w tym skazani za przestępstwo określone w art. 197-203 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”; tj. zgwałcenie, wykorzystanie seksualne, pedofilia, kazirodztwo, publiczne prezentowanie treści pornograficznych i zmuszanie do uprawiania prostytucji) popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, upośledzeni umysłowo, a także uzależnieni od alkoholu albo innych środków odurzających lub psychotropowych oraz skazani niepełnosprawni fizycznie – wymagający oddziaływania specjalistycznego, zwłaszcza opieki psychologicznej, lekarskiej lub rehabilitacyjnej.

Przeczytaj również:
Wykorzystanie seksualne a gwałt

Ponadto karę w tym systemie odbywają także skazani na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wykonania kary, sprawcy przestępstw popełnionych w stanie ograniczonej poczytalności (określonej w art. 31 § 2 kk), w stosunku do których sąd orzekł umieszczenie w zakładzie karnym, w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne. W tym ostatnim przypadku ustalenie, czy odbywanie kary powinno odbywać się w systemie terapeutycznym, wymaga wiadomości specjalnych. Z tego względu sąd przed podjęciem decyzji w tym przedmiocie ma obowiązek wysłuchania opinii lekarzy psychiatrów i psychologa. Możliwe są sytuacje, gdy choroba psychiczna i upośledzenie umysłowe nie wymagają takiego postępowania. Wówczas wykonanie kary pozbawienia wolności może odbywać się w systemie zwykłym.

Przeczytaj również:
Niepoczytalność - cechy, pojęcie, funkcja

Jeżeli przemawiają za tym względy lecznicze i wychowawcze, w oddziale terapeutycznym mogą odbywać karę także inni skazani, za ich zgodą (art. 96 § 3 kkw). „Przechodniość” systemu potwierdza dyspozycja art. 97 § 3 kkw, w myśl którego skazanych, którzy nie wymagają już oddziaływania specjalistycznego, przenosi się do odpowiedniego systemu wykonywania kary, tzn. systemu zwykłego lub programowego oddziaływania.

Oddział terapeutyczny 

Paragraf 4 art. 96 kkw stanowi, że karę pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym wykonuje się przede wszystkim w oddziale terapeutycznym o określonej specjalizacji. Skazanego zakwalifikowanego do odbywania kary w systemie terapeutycznym, skierowanego do oddziału terapeutycznego, umieszcza się w oddziale o specjalizacji dla skazanych:

  1. z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo,
  2. uzależnionych od alkoholu,
  3. uzależnionych od środków odurzających lub substancji psychotropowych,
  4. niepełnosprawnych fizycznie.

W oddziale terapeutycznym oddziaływania specjalistyczne realizuje zespół terapeutyczny. Programy oddziałów terapeutycznych zawierają w szczególności założenia merytoryczne i organizacyjne. Znajdują się w nich również szczegółowe cele programu, metody i techniki oddziaływania, harmonogram realizacji i czas trwania programu. Programy zatwierdza Dyrektor Generalny Służby Więziennej.

Indywidualny system terapeutyczny

Skazany zakwalifikowany do odbywania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym jest poddawany zindywidualizowanym oddziaływaniom według opracowanego indywidualnego programu terapeutycznego. Opracowanie takiego programu powinno nastąpić w miarę możliwości przy udziale skazanego. Program opracowuje zespół terapeutyczny w oddziale terapeutycznym oraz specjalistycznie przygotowany personel poza oddziałem terapeutycznym. Indywidualny program terapeutyczny powinien określać zakres prowadzonych oddziaływań, ich cele możliwe do realizacji w warunkach oddziału terapeutycznego lub poza tym oddziałem, uwzględniające właściwości skazanego, metody oddziaływań specjalistycznych, kryteria realizacji programu. Indywidualny program terapeutyczny sporządza się niezwłocznie po opracowaniu diagnozy. Musi to jednak nastąpić nie później niż w ciągu 30 dni od przyjęcia skazanego do oddziału terapeutycznego. W przypadku natomiast skazanego zakwalifikowanego do systemu terapeutycznego, wobec którego oddziaływania terapeutyczne są prowadzone poza oddziałem terapeutycznym, nie później niż w ciągu 30 dni od osadzenia skazanego w zakładzie karnym.

Odbywanie kary w systemie terapeutycznym - szczególne cele 

Zgodnie z art. 97 § 1 kkw, wykonując karę w systemie terapeutycznym, uwzględnia się w postępowaniu ze skazanymi w szczególności potrzebę zapobiegania pogłębianiu się patologicznych cech osobowości, przywracania równowagi psychicznej oraz kształtowania zdolności współżycia społecznego i przygotowania do samodzielnego życia. Wykonywanie kary dostosowuje się do potrzeb w zakresie leczenia, zatrudnienia, nauczania i wymagań higieniczno-sanitarnych. Jeżeli względy zdrowotne tego wymagają, organizuje się zatrudnienie w warunkach pracy chronionej (art. 97 § 2 kkw).

Terapeutyczny system wykonania kary z założenia ma być systemem przechodnim. Ma być zatem stosowany przez określony czas niezbędny do oddziaływania specjalistycznego na skazanych (T. Kolarczyk, Terapeutyczny system..., s. 36). Skazani, którzy nie wymagają już odrębnego traktowania, są przenoszeni do innego właściwego systemu wykonywania kary.

chevron-down
Copy link