Czy podmiot leczniczy może odmówić świadczenia zdrowotnego?

16 marca 2020
hello world!

Podmiot leczniczy działający w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej w Polsce nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia. Jak odmowa świadczenia zdrowotnego została uregulowana przez polskie przepisy?

Definicja podmiotu leczniczego

Zgodnie z art. 4 ustawy o działalności leczniczej (dalej jako „udl”), podmiotami leczniczymi są:

  1. przedsiębiorcy (w rozumieniu przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców) we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej;
  2. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;
  3. jednostki budżetowe, w tym państwowe jednostki budżetowe tworzone i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości lub Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, posiadające w strukturze organizacyjnej ambulatorium, ambulatorium z izbą chorych lub lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej lub położną podstawowej opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej;
  4. instytuty badawcze, o których mowa w art. 3 ustawy o instytutach badawczych (czyli instytuty prowadzące badania naukowe i prace rozwojowe w zakresie nauk medycznych);
  5. fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza prowadzenie działalności leczniczej;
  6. jednostki organizacyjne stowarzyszeń (o których mowa powyżej) posiadające osobowość prawną jednostki organizacyjne stowarzyszeń;
  7. osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania;
  8. jednostki wojskowe;

– w zakresie, w jakim wykonują działalność leczniczą.

Odmowa świadczenia zdrowotnego - czy to możliwe?

Artykuł 15 udl stanowi, że nie jest możliwa odmowa świadczenia zdrowotnego przez podmiot leczniczy osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia. Adresatami tego przepisu są wszystkie podmioty lecznicze niezależnie od ich formy organizacyjno-prawnej, czy też rodzaju prowadzonej działalności leczniczej. Tym samym przepis ten nie dotyczy praktyk zawodowych. W przypadku np. lekarskich praktyk zawodowych obowiązek w tym zakresie wynika z innych przepisów (np. art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który stanowi, że lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki). 

Przeczytaj również:
Komu i w jakich sytuacjach przysługuje transport sanitarny?

Generalny obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych

Artykuł 15 udl nakłada na podmioty lecznicze generalny obowiązek udzielenia świadczeń zdrowotnych (pomocy medycznej) każdej osobie, która potrzebuje natychmiastowego ich udzielenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia. Ustawa nie przewiduje żadnych dodatkowych warunków co do statusu takiej osoby (np. bycia świadczeniobiorcą czy posiadania określonego ubezpieczenia). Nie uzależnia też udzielenia świadczenia zdrowotnego od zobowiązania się (pacjenta albo jego przedstawiciela ustawowego) do pokrycia kosztów udzielonych świadczeń czy też obywatelstwa. Ustawodawca uznał bowiem, że w obliczu zagrożenia życia lub zdrowia każdy człowiek ma prawo do uzyskania niezbędnej pomocy medycznej. W tym zakresie komentowany przepis koresponduje z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP. Stanowi on, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Warto także odnotować bezpośredni związek art. 15 udl z art. 7 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta, który stanowi, że pacjent ma prawo do natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia.

Okoliczności, w jakich należy udzielić świadczeń zdrowotnych

Artykuł 15 udl określa okoliczności, w jakich świadczenia zdrowotne muszą być bezwzględnie udzielone pacjentowi. Dotyczy on przede wszystkim pacjenta, który znalazł się w nagłej sytuacji wymagającej natychmiastowej interwencji medycznej. Stan pacjenta bowiem zagraża jego życiu lub zdrowiu. Znalazł się on zatem w sytuacji, gdy odroczenie w czasie pomocy medycznej może skutkować utratą zdrowia albo życia. Świadczeniami zdrowotnymi, o których mowa w art. 15 udl, nie są natomiast zabiegi, które wprawdzie ratują życie, jednak stosowane są u chorych leczonych przewlekle, wymagających regularnego poddawania się zabiegom medycznym (wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2006 r., sygn. III CSK 53/05; z 25 maja 2006 r., sygn. II CSK 93/05; z 12 grudnia 2006 r., sygn. II CSK 287/06; oraz z 4 stycznia 2007 r., sygn. V CSK 396/06). Ocena, czy pacjent pozostaje w takiej właśnie sytuacji, należy do osób wykonujących zawód medyczny zatrudnionych w podmiocie leczniczym (co do zasady - do uprawnionego lekarza).

Definicja stanu nagłego

Przesłanki udzielenia świadczenia zdrowotnego opisane w art. 15 udl odpowiadają definicji stanu nagłego (a właściwie stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego) zawartej w art. 5 pkt 33 ustawy świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 3 pkt 8 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, który stanowi, że jest to stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

Jednak ustawa ta (w art. 19) odnosi się do zdefiniowanej kategorii osób, tj. świadczeniobiorców (czyli przede wszystkim do osób objętych ubezpieczeniem zdrowotnym). Natomiast w ustawie o działalności leczniczej mowa jest o osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia świadczenia zdrowotnego – zatem w istocie może to być każdy człowiek. Jest to więc kategoria znacznie szersza niż grupa osób uprawnionych do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Stan nagły w rozumieniu Sądu Najwyższego

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z 10 września 2015 r., sygn. II CSK 497/14) sytuacje, w których świadczenie ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia powinno być udzielone natychmiast lub w sytuacji niecierpiącej zwłoki określono jako stany nagłe, niespodziewane lub nieprzewidywalne. Mimo bowiem różnic językowych występujących w polskim prawie wszystkie one mają na względzie sytuacje wyjątkowe. Kryterium przesądzającym o wyjątkowości jest konieczność natychmiastowego udzielenia świadczenia medycznego ze względu na bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia pacjenta. Określenie „natychmiast” oznacza „w tej samej chwili”, „momentalnie”, „od razu”, „w danym momencie lub tuż po nim”, „bezzwłocznie”. Określenie to nie funkcjonuje samodzielnie w tym sensie, że zawsze nawiązuje do konkretnego momentu, który wyznacza jednoczesność, bezzwłoczność reakcji (wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2007 r., sygn. II CSK 43/07).

Odmowa świadczenia zdrowotnego - sankcje 

Ustawa o działalności leczniczej nie wskazuje sankcji prawnych wynikających z nieudzielenia pomocy osobie w stanie zagrożenia życia lub zdrowia. Rozstrzygają to w szczególności przepisy prawa karnego. Ponadto podmiot leczniczy, odmawiając udzielenia świadczeń zdrowotnych - w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia - pacjentowi, który poniósł w związku z tym szkodę, naraża się na odpowiedzialność cywilną (zob. M. Nesterowicz, Odpowiedzialność cywilna za ograniczenie dostępności do leczenia i nieuzyskanie świadczenia zdrowotnego w nowym systemie opieki zdrowotnej, PiM 2000/6–7, s. 5, teza 2).

Osoby zatrudnione w podmiocie leczniczym wykonujące zawód medyczny poza odpowiedzialnością karną mogą także ponieść odpowiedzialność zawodową. Możliwe jest także pociągnięcie do odpowiedzialności kierownika zakładu. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 udl, określone ustawą prawa i obowiązki podmiotu leczniczego dotyczą wyłącznie wykonywanej przez ten podmiot działalności leczniczej. Są one wykonywane przez kierownika tego podmiotu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

chevron-down
Copy link