Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe płatnika i inkasenta

13 marca 2020
hello world!

Przepisy Ordynacji podatkowej określają zakres odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe ciążącej zarówno na podatniku, jak i płatniku czy inkasencie. W jaki sposób odpowiadają oni za swoje zobowiązania?

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe płatnika

Na płatniku ciąży obowiązek obliczenia, pobrania i wpłacenia podatku na rachunek organu podatkowego. W przypadku niewykonania jakiejkolwiek z tych czynności płatnik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w art. 30 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej jako „op”). Zgodnie z tym przepisem, płatnik, który nie wykonał swych obowiązków (określonych w art. 8 op), odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany a niewpłacony. Mimo takiego sformułowania przepisu w istocie rzeczy każda nieprawidłowość w wykonaniu jego obowiązków prowadzi do powstania odpowiedzialności. Jeżeli bowiem płatnik źle obliczy podatek (za prawidłowość obliczenia nie odpowiada), to w efekcie pobierze go w kwocie mniejszej, niż powinien. Przez to będzie odpowiadał za niepobranie części podatku. Generalnie rzecz ujmując, można więc stwierdzić, że płatnik ponosi odpowiedzialność za wszystkie działania, których efektem jest niewpłacenie w prawidłowej wysokości podatku na rzecz właściwego organu podatkowego.

Przeczytaj również:
Kim jest płatnik?

Odpowiedzialność karnoskarbowa płatnika

Oprócz odpowiedzialności na podstawie art. 30 op płatnik, który nie pobiera podatku albo pobiera go w kwocie niższej niż należna, podlega karze na podstawie art. 78 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”). Zgodnie z tym przepisem kto przez podanie danych niezgodnych ze stanem rzeczywistym lub zatajenie rzeczywistego stanu rzeczy wprowadza w błąd właściwy organ, narażając na nienależny zwrot podatkowej należności publicznoprawnej, w szczególności podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług, podatku akcyzowym, zwrot nadpłaty lub jej zaliczenie na poczet zaległości podatkowej lub bieżących albo przyszłych zobowiązań podatkowych, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Karalne jest również niewpłacenie w terminie pobranego przez płatnika podatku na rachunek organu podatkowego (art. 77 kks). Co istotne, odpowiedzialność karna skarbowa jest niezależna od odpowiedzialności uregulowanej w ordynacji podatkowej.

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe inkasenta

Inkasent jest zobowiązany do pobrania i przekazania podatku na rzecz właściwego organu podatkowego (art. 30 § 2 op). Jego odpowiedzialność ogranicza się więc tylko do podatków, które pobrał, a nie wpłacił na rachunek organu. Nie odpowiada za podatki niepobrane. Chociaż do ich poboru jest zobowiązany. Takie ukształtowanie zakresu odpowiedzialności inkasenta w praktyce ogranicza skuteczność poboru podatku w drodze inkasa. Może przy tym narażać podatnika na negatywne następstwa. Inkasent, który nie realizuje swoich obowiązków i nie pobiera podatków, nie może być pociągnięty do odpowiedzialności na gruncie analizowanego przepisu ani do odpowiedzialności karnej skarbowej.

Kodeks karny skarbowy nie przewiduje odpowiedzialności inkasenta z tytułu niepobierania podatków. Karze podlega tylko inkasent, który pobranego podatku nie wpłaca w terminie na rachunek właściwego organu (art. 77 kks). Oznacza to, że w efekcie brak jest „sankcji” za nierealizowanie przez inkasentów ustawowych obowiązków. Prowadzi to do tego, że nie podejmują oni żadnych działań zmierzających do poboru podatków. Jest to szkodliwe z uwagi nie tylko na interes gminy (za pośrednictwem inkasentów realizowane są tylko podatki gminne), lecz także na sytuację podatnika. 

Charakter odpowiedzialności płatnika i inkasenta

Płatnik z tytułu niepobrania lub niewpłacenia, a inkasent z tytułu niewpłacenia podatków pobranych, odpowiadają całym swoim majątkiem. Odpowiedzialność ta ma charakter osobisty nieograniczony. Obejmuje ona też cały majątek wspólny płatników, inkasentów i ich małżonków (art. 29 § 3 op). Prawo podatkowe nie przewiduje odpowiedzialności solidarnej płatnika lub inkasenta razem z podatnikiem. Każdy z tych podmiotów ponosi bowiem samodzielnie odpowiedzialność za niewykonanie ciążących na nich obowiązków podatkowych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 maja 2014 r., sygn. I SA/Kr 1354/13).

Odpowiedzialność podatnika a odpowiedzialność inkasenta

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe inkasenta jest uregulowana inaczej niż odpowiedzialność płatnika. Jeżeli inkasent nie pobierze podatku, nie ponosi za to odpowiedzialności. Ponosi on bowiem odpowiedzialność tylko za podatki pobrane, a niewpłacone. Kto zatem odpowiada za podatek niepobrany przez inkasenta? Podmiotem tym może być tylko podatnik (który jest odpowiedzialny na podstawie art. 26 op). W ordynacji podatkowej nie ma przepisów, które wyłączałyby odpowiedzialność podatnika za obciążające go podatki, które są pobierane przez inkasenta. Jeżeli zatem za pobranie podatku nie ponosi odpowiedzialności inkasent, to na podatniku spoczywa odpowiedzialność za terminowe wpłacenie podatku w należnej kwocie.

Przeczytaj również:
Kim jest podatnik?

Wpływ winy podatnika na orzekanie o odpowiedzialności płatnika

Płatnik nie ponosi odpowiedzialności wówczas, gdy podatek nie został pobrany z winy podatnika. Za pobranie podatku odpowiada tylko płatnik. Inkasent natomiast odpowiada za podatki pobrane, a nieprzekazane. Wina podatnika wyłącza więc jedynie odpowiedzialność płatnika.

„Winę” w rozumieniu, jakim posługuje się przepis, należy rozumieć jako wszelkie przyczyny leżące po stronie podatnika (jego działania lub zaniechania, np. podanie płatnikowi nieprawdziwych informacji lub niedostarczenie wymaganych danych) i wpływające na zachowanie się płatnika, niekoniecznie zawinione w rozumieniu prawa cywilnego lub karnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 23 września 2015 r., sygn. I SA/Gd 650/15).

Winę podatnika musi ustalić organ podatkowy w prowadzonym postępowaniu podatkowym. Nie wydaje się to zgodne z charakterem działalności tego organu. Działanie zawinione przez podatnika, którego skutkiem jest niepobranie podatku przez płatnika, to np. sfałszowanie lub ukrycie danych faktycznych rzutujących na wysokość podstawy opodatkowania albo stawki podatkowej. Stwierdzenie winy podatnika uwalnia płatnika od odpowiedzialności. Organ w takim przypadku jest zobowiązany do wydania decyzji o odpowiedzialności podatnika. 

chevron-down
Copy link